23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Atmosfere giriş

Bir uzay aracının, göktaşının veya sondanın bir gezegenin atmosferine büyük hızla dalıp sürtünme ve sıkışma nedeniyle aşırı ısınarak yavaşlaması.

İngilizce karşılığı
Atmospheric entry
İlgili alan
Roket bilimi

Atmosfere giriş, bir cismin uzaydan bir gezegenin ya da uydunun atmosferine yüksek hızla girip yavaşlamasıdır. Cismin hareket enerjisi atmosferdeki gazla etkileşerek ısıya dönüşür. Uzay araçlarının dünyaya dönüşü, Mars'a iniş ve göktaşlarının parlaması aynı olayın farklı örnekleridir.

Nasıl işler?

Alçak Yer yörüngesindeki bir araç yaklaşık 7,8 km/s hızla gider; Ay'dan dönen bir araç ise 11 km/s'yi aşar. Bu hızla yoğunlaşan havaya giren cisim, önündeki gazı bir "şok dalgası" ile sıkıştırır. Isınmanın asıl sebebi sürtünmeden çok bu ani sıkışmadır: araçla şok dalgası arasındaki gaz binlerce dereceye ulaşır ve bir plazma oluşturur. Bu yüzden girişte kullanılan araçların gövdesi geniş ve künttür; şok dalgası aracı değil, aracın önündeki gazı ısıtır ve ısının çoğu çevreye savrulur.

Yaklaşık 120 km yükseklik, Yer için "giriş arayüzü" kabul edilir. Yavaşlama bu bölgeden sonra başlar; aracın ağırlığına, şekline ve giriş açısına göre en büyük yavaşlama birkaç g ile on g arasında olur. Çok dik girerse ısı ve yavaşlama kaldırılamaz; çok sığ girerse araç atmosferden sekip uzaya geri döner. Bu nedenle giriş koridoru dardır. Kapsülün bir tarafına kaydırılmış ağırlık merkezi, aracın hafif bir kaldırma üretmesini ve koridorda kalmasını sağlar. Bu sırada plazma radyo dalgalarını engelleyerek haberleşmeyi birkaç dakika kesebilir.

Örnekler

Apollo kapsülleri Ay dönüşünde yaklaşık 11 km/s ile girdi. NASA'nın Artemis I görevinde Orion kapsülü Aralık 2022'de benzer bir hızla girdi. Mars'a giren Perseverance 2021'de yaklaşık 20.000 km/h hızla girdi ve girişten inişe kadar yaklaşık yedi dakikada yavaşlayıp paraşütle indi. Galileo'nun 1995'te Jüpiter'e bıraktığı sonda, bilinen en sert girişlerden birini yaşadı; yavaşlaması yüzlerce g'ye ulaştı. Avrupa'nın Huygens sondası ise 2005'te Titan'ın kalın atmosferine paraşütle yavaşça girdi.

Doğal cisimler de aynı süreçten geçer: her gün Yer atmosferine giren küçük göktaşları çoğunlukla yüzeye ulaşmadan yanar ve "kayan yıldız" olarak görülür. Daha büyükleri ateş topu ya da meteorit olarak yere ulaşabilir.

Giriş türleri de çeşitlidir. Balistik girişte kapsül kaldırma üretmez, yalnız sürtünmeyle yavaşlar; bu daha basittir ama yavaşlama daha sert olur. Kaldırmalı girişte ise ağırlık merkezi bilerek kaydırılır, kapsül hafifçe eğilerek uçar ve hem yavaşlama hem iniş noktası kontrol edilebilir. Mars gibi seyrek atmosferli yerlerde yalnız ısı kalkanı yetmez; kalkan, ardından süpersonik paraşüt, son olarak retroroket ya da gökyüzü vinci gibi bir sistem gerekir. Bu karışık dizilişe iniş mühendisleri "dehşetin yedi dakikası" der.

Tarihçe

Künt gövde fikri 1950'lerde NASA Ames'te H. Julian Allen ve Alfred Eggers tarafından geliştirildi; önce ince, sivri füze burunlarının iyi olduğu sanılıyordu. 1961'de Yuri Gagarin'in Vostok kapsülü atmosferden güvenli döndü. Uzay mekiği ise kanatlı bir araç olarak girip uçak gibi indi. 2003'te Columbia'nın kaybı, giriş sırasında ısıdan korunmanın ne kadar kritik olduğunu acı biçimde gösterdi.

Atmosfer girişini anlamak göktaşı tehdidini değerlendirmede de işe yarar. 2013'te Çelyabinsk üzerinde patlayan yaklaşık 20 metrelik cisim, havada büyük enerji açığa çıkardı ve binlerce pencereyi kırdı; hasar giriş sırasındaki şok dalgasından geldi.

Neden önemli?

İnsanlı dönüş, numune getirme ve Mars'a iniş, atmosfere girişin güvenli şekilde yapılmasına bağlıdır. Giriş, bir görevin en tehlikeli aşamalarındandır ve gerçek bir deneme alanı yoktur; mühendisler rüzgâr tünelleri ve bilgisayar modelleriyle önceden çalışır.

İlgili terimler

  • Isı kalkanı
  • Plazma kesintisi
  • Paraşüt
  • Yörüngeden çıkış
  • Meteor

İlgili terimlerTümü →

Faydalı yük (payload)PayloadFaydalı yük, bir fırlatma aracının yörüngeye taşıdığı uydu, uzay aracı ya da kargodur; roketin kütle kapasitesi gidilen yörüngeye göre değişir.Oberth etkisiOberth effect (powered flyby)Oberth etkisi, bir aracın motorunu çekim kuyusunun dibinde, en hızlı olduğu anda çalıştırınca aynı itkiden daha büyük bir enerji kazanmasıdır; adı Hermann Oberth'ten gelir.Maksimum dinamik basınç (Max Q)Maximum dynamic pressure (Max Q)Max Q, bir roketin yükselirken gövdesine binen aerodinamik yükün zirveye ulaştığı andır; hız artar, hava seyrelir ve yük bir noktada en yüksek değerini alır.Fırlatma rampasıLaunch padFırlatma rampası, roketin dikey olarak ateşlendiği yerüstü tesisidir: fırlatma platformu, kule, alev kanalı, yakıt tesisatı ve ses bastırma sistemi birlikte çalışır.Fırlatma aracıLaunch vehicleFırlatma aracı, bir yükü ya da mürettebatlı uzay aracını Dünya yüzeyinden uzaya taşıyan, genellikle roketle çalışan taşıyıcıdır; çoğu çok kademeli bir roket biçimindedir.Kriyojenik yakıtCryogenic fuel (cryogenic propellant)Kriyojenik yakıt, roketlerde sıvı oksijen, sıvı hidrojen ya da sıvı metan gibi çok düşük sıcaklıkta sıvılaştırılıp saklanan itici maddelerin genel adıdır.Güneş yelkeniSolar sailGüneş yelkeni, Güneş ışığının yüzeye uyguladığı basıncı kullanan, yakıt harcamayan ve geniş bir yansıtıcı filmle ilerleyen uzay aracı itki yöntemidir.Hibrit roket motoruHybrid-propellant rocketHibrit roket motoru, katı yakıtı sıvı ya da gaz hâlindeki oksitleyiciyle yakan, kısılıp yeniden ateşlenebilen bir roket türüdür; Türkiye'nin Ay görevi de hibrit itkiyle uçacak.

Bu konudaki haberler

  1. ESA, ClearSpace-1 için OHB ile 102 milyon avroluk sözleşme imzaladı: Proba-1 yakalanacakESA, ClearSpace-1 için OHB ile 102 milyon avroluk sözleşme imzaladı: Proba-1 yakalanacak20 Kasım 2026, 13:37
  2. Swift Gözlemevi Sumatra üzerinde atmosfere girdi: 22 yıllık gama ışını avcısının sonuSwift Gözlemevi Sumatra üzerinde atmosfere girdi: 22 yıllık gama ışını avcısının sonu6 Kasım 2026, 14:36
  3. NASA'nın Swift gözlemevi 4 Kasım'da atmosfere giriyor: Parça düşme riski 2.100'de birNASA'nın Swift gözlemevi 4 Kasım'da atmosfere giriyor: Parça düşme riski 2.100'de bir3 Kasım 2026, 01:06
  4. Vandenberg'den 27 Starlink daha: Transporter-18'i taşıyan itici 26. kez uçtuVandenberg'den 27 Starlink daha: Transporter-18'i taşıyan itici 26. kez uçtu28 Ekim 2026, 07:16
  5. Dragonfly, Titan'daki ilk uçuşunu bilgisayarda baştan sona uçtu: kum tepeleri üstünden inişeDragonfly, Titan'daki ilk uçuşunu bilgisayarda baştan sona uçtu: kum tepeleri üstünden inişe24 Ekim 2026, 01:07
  6. Kontrolsüz düşen uydunun saati: Sinir ağı ve yörünge fiziği birlikte tahmin ediyorKontrolsüz düşen uydunun saati: Sinir ağı ve yörünge fiziği birlikte tahmin ediyor18 Ekim 2026, 13:39

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar