NASA'nın Swift gözlemevi 4 Kasım'da atmosfere giriyor: Parça düşme riski 2.100'de bir

NASA'nın Neil Gehrels Swift Gözlemevi'nin 4 Kasım Çarşamba günü Dünya atmosferine girmesi bekleniyor. NASA'nın 2 Kasım'da paylaştığı güncellemeye göre ABD Uzay Kuvvetleri girişi Doğu saatiyle 03.30 için, yani Türkiye saatiyle 11.30 için öngörüyor. Ancak bu tahminin 11 saatlik bir belirsizlik payı var. Yaklaşık 3.200 libre (1.450 kilogram civarı) ağırlığındaki uydunun büyük bölümünün atmosferde yanması, bazı parçalarının ise yere ulaşması bekleniyor.

Swift bilim görevini 20 Ekim'de yaptığı son gözlemle bitirmişti. Yüksekliği 275 kilometreye inen gözlemevinde atmosfer sürtünmesi teleskopların hedefe sabit bakmasını imkânsız hâle getirmişti. Görevin sona erişini ve Swift'in bilime katkısını daha önce ayrıntısıyla aktarmıştık. Bu haber, sürecin son halkası olan atmosfere giriş üzerine.

Parçalar nereye düşebilir?

NASA'nın açıklamasına göre atmosfere girişten sağ çıkabilecek parçaların düşeceği yer, girişin hangi anda gerçekleştiğine bağlı ve bir yarıküreden ötekine değişebilir. Yine de bir sınır var: Swift'in yörüngesi ekvatora göre az eğimli olduğu için uydu hiçbir zaman ekvatorun 20,6 derece kuzeyinden ya da güneyinden öteye geçmiyor. Bu yüzden olası parçalar yalnızca 20,6 derece güney ile 20,6 derece kuzey enlemleri arasındaki kuşağa düşebilir.

Bu kuşak Türkiye'yi kapsamıyor. Türkiye kabaca 36 ile 42 derece kuzey enlemleri arasında yer aldığı için Swift'in herhangi bir parçasının ülke topraklarına düşme olasılığı bulunmuyor. Kuşağın büyük bölümünü ise okyanuslar oluşturuyor.

2.100'de bir ne anlama geliyor?

NASA, Dünya'daki herhangi birinin zarar görme olasılığını yaklaşık 2.100'de bir olarak hesaplıyor ve bunu "olası değil" diye niteliyor. Bu rakam, tek bir kişinin değil, gezegendeki herkesin toplamda karşılaşabileceği riski ifade ediyor. Herhangi bir bireyin isabet alma olasılığı bunun çok çok altında kalıyor.

Tahminin bu kadar geniş bir zaman penceresiyle verilmesinin nedeni, üst atmosferin yoğunluğunun sürekli değişmesi. Güneş etkinliği arttığında atmosfer ısınıp genleşiyor ve alçak yörüngedeki uyduları daha çok frenliyor. Swift'in beklenenden hızlı alçalmasının bir nedeni de buydu. Uydu çok yüksek hızla dolandığı için birkaç saatlik bir sapma bile girişin binlerce kilometre öteye kayması demek. Uydu kontrolsüz bir dönüş yapacağı, yani motor ateşlemesiyle belirli bir okyanus bölgesine yönlendirilmeyeceği için yer tahmini tamamen atmosfer koşullarına bağlı. Bu nedenle NASA ve Uzay Kuvvetleri, giriş yaklaştıkça tahmini daraltıp güncelleyeceklerini açıkladı.

İki yıllık görev, 22 yıllık hizmet

Swift 20 Kasım 2004'te fırlatıldı ve yalnızca iki yıllık bir ana görev için tasarlanmıştı. NASA'ya göre gözlemevi bu sürenin on katından uzun çalıştı. Evrendeki en güçlü patlamalar olan gama ışını patlamalarını yakalamak için kurulan Swift, görevi boyunca 2.000'den fazla gama ışını patlaması gözledi ve 1.400'ü aşkın süpernovayı inceledi. Verileri yaklaşık 7.000 bilimsel makaleye katkı sağladı.

Gözlemevinin başarısının anahtarı hızdı. Bir patlamayı saptayıp yerini belirleyen Swift, konumu öteki gözlemevlerine iletip kendi teleskoplarını genellikle yaklaşık bir dakikada o noktaya çevirebiliyordu. NASA, Swift'in ardından bu hızlı tepki ihtiyacını mevcut teleskop filosuyla, ticari olanaklarla ve yeni görevlerle karşılamanın yollarını aradığını belirtiyor.

Sırada ne var?

Girişin kesin zamanı ve yeri ancak son saatlerde netleşecek. NASA, güncellemeleri Swift'in görev günlüğünden paylaşacağını duyurdu. Swift'in atmosferde yanmasıyla, iki on yılı aşkın sürede gökyüzünün en kısa ömürlü olaylarını kovalayan bir gözlemevi tarihe karışmış olacak. Geride bıraktığı veri arşivi ise gökbilimcilere uzun yıllar yeni bulgular sağlamaya devam edecek.