23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Astroloji (astronomiden farkı)

Gök cisimlerinin görünür konumlarından insan yaşamı ve dünyadaki olaylar hakkında bilgi edinilebileceğini öne süren, bilimsel testlerde doğrulanamamış kehanet geleneği.

İngilizce karşılığı
Astrology
İlgili alan
Astronomi

Astroloji, Güneş, Ay ve gezegenlerin gökyüzündeki görünür konumlarından insanların kişiliği ve yaşadığı olaylar hakkında bilgi çıkarılabileceğini öne süren bir kehanet geleneğidir. Astronomiyle ortak bir kökten gelir; ancak astronomi gök cisimlerini fizik yasalarıyla açıklayan bir bilimken astroloji, kontrollü testlerde öngörü gücü gösterememiş bir inanç sistemidir.

Nasıl işler?

Batı astrolojisinin temel aracı, doğum gibi belirli bir an ve yer için çizilen haritadır (horoskop). Bu haritada Güneş, Ay ve gezegenlerin on iki burçtan hangisinde ve on iki "ev"den hangisinde bulunduğu işaretlenir; aralarındaki açılar yorumlanır. Batı astrolojisi burçları ilkbahar ekinoksuna sabitlenmiş "tropikal" kuşakla hesaplar. Bu yüzden burçlar artık aynı adı taşıyan takımyıldızlarla örtüşmez: Dünya ekseninin yalpalaması nedeniyle ikisi zamanla birbirinden kaymıştır.

Bilim ne diyor?

Astroloji sınanabilir öngörüler verdiğinde bu öngörüler sınanmış ve tutmamıştır. En bilinen deney Shawn Carlson'a aittir ve 1985'te Nature dergisinde yayımlanmıştır. Çift kör yürütülen deneyde 28 astrologdan, yüzü aşkın doğum haritasını Kaliforniya Psikolojik Envanteri ile hazırlanmış kişilik profilleriyle eşleştirmeleri istendi. Deney düzenini fizikçilerle birlikte, astrolojiye ait bir kuruluşun önerdiği astrologlar da onayladı; sınanacak temel önermeyi onlar da birlikte belirledi. Sonuç, astrologların şanstan daha iyi eşleştirme yapamadığı oldu.

Başka çalışmalar da benzer sonuç verdi. Geoffrey Dean ve Ivan Kelly, birbirinden en çok beş dakika arayla doğmuş 2.011 "zaman ikizi" kümesini inceledi ve ortak bir etki bulamadı. Sosyolog David Voas, İngiltere ve Galler'de 20 milyonu aşkın kişinin nüfus kayıtlarında burçlarla evlilik eşleşmeleri arasında bir ilişki göremedi. Ayrıca yıldızların ve gezegenlerin doğum anında insana etki edebileceği bilinen bir fiziksel mekanizma yoktur; uzak gezegenlerin kütleçekimi son derece küçüktür. 1975'te 186 bilim insanı "Astrolojiye İtirazlar" başlıklı bildiriyi imzalayarak bu noktaya dikkat çekti.

Astrolojik yorumların birçok kişiye "tam beni anlatıyor" dedirtmesi, psikolojide Barnum ya da Forer etkisi olarak bilinen olguyla açıklanır: herkese uyabilecek genel tanımları insanlar kendilerine özgü sanma eğilimindedir. Bilim felsefecisi Karl Popper, yanlışlanabilirlik ölçütünü tartışırken astrolojiyi sık sık örnek olarak kullanmıştır.

Geoffrey Dean ve Ivan Kelly'nin bir başka deneyinde, ortalama on yıllık deneyime sahip ve yöntemlerine güvenen 45 astrolog, kişilik testlerinde belirgin özellikler gösteren deneklerin özelliklerini doğum haritalarından tahmin etmeye çalıştı. Astrologlar, doğum haritası kullanmayan 45 kişilik kontrol grubundan çok daha kötü sonuç aldı. Fizikçi Stephen Hawking 2001'deki bir konuşmasında bilim insanlarının çoğunun astrolojiye inanmamasının nedeninin, onun deneyle sınanmış kuramlarla tutarlı olmaması olduğunu söyledi.

Tarihçe

Astrolojinin bir biçimi Mezopotamya'da Eski Babil döneminde, yaklaşık MÖ 1800'de uygulanıyordu. Büyük İskender'in fetihlerinden sonra İskenderiye'de Babil ve Mısır gelenekleri birleşerek doğum haritasına dayanan astrolojiyi doğurdu. 2. yüzyılda Batlamyus hem astronominin temel kitabı Almagest'i hem de astrolojinin temel kitabı Tetrabiblos'u yazdı. Yüzyıllar boyunca iki alan iç içe yürüdü; Tycho Brahe ve Kepler gibi astronomlar saray astrologluğu da yaptı. Osmanlı'da gökbilimci Takiyüddin, 1571'de saraya müneccimbaşı olarak atanmıştı. Daha doğru gezegen tabloları elde etme isteği, gözlemsel astronominin ilerlemesine de katkı sağladı.

17. yüzyıla gelindiğinde "astronomi" bilimsel terim olarak yerleşti, "astroloji" ise kehanet anlamında kaldı. Aydınlanma döneminde astroloji akademik saygınlığını yitirdi. Tarihçiler, eski çağlardaki astrolojiyi bugünkü ölçütlerle küçümsemenin doğru olmadığını, onun o dönemde ciddi bir bilgi geleneği sayıldığını vurgular. Bugün ise bilim topluluğunun ortak görüşü, astrolojinin öngörü gücü taşımadığıdır.

İlgili terimler

  • Astronomi
  • Burçlar kuşağı
  • Ekliptik
  • Presesyon
  • Takımyıldız

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Burçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomiBurçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomi7 Ekim 2026, 23:21

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor48 dakika önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne2 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)5 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü6 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi7 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar