23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Ekinoks

Ekinoks, Güneş'in gök ekvatorunu geçtiği ve gece ile gündüzün yaklaşık eşit olduğu, yılda iki kez yaşanan andır.

İngilizce karşılığı
Equinox
İlgili alan
Astronomi

Ekinoks, Güneş'in gök ekvatorunu geçtiği ve yeryüzünün hemen her yerinde gece ile gündüzün yaklaşık eşit uzunlukta olduğu, yılda iki kez yaşanan andır. Bu anlar 20-21 Mart ile 22-23 Eylül civarındadır.

Nasıl işler?

Dünya'nın dönme ekseni yörünge düzlemine göre yaklaşık 23,4 derece eğiktir. Dünya Güneş çevresinde dönerken eksen aynı yöne baktığı için Güneş yıl boyunca gökyüzünde kuzeye ve güneye kayıyormuş gibi görünür. Bu görünür yolun adı ekliptiktir. Ekliptik, gök ekvatorunu yılda iki noktada keser; Güneş bu noktalardan birinden geçerken ekinoks olur.

Ekinoks anında Güneş'in ışınları ekvator üzerinde dik gelir. Kutupların ikisi de aynı anda gün ışığına yarı yarıya ulaşır. Güneş tam doğudan doğar ve tam batıdan batar. Gündüz ile gecenin tam olarak eşit olmaması ise iki nedenden kaynaklanır: Güneş'in ışığını kıran atmosfer, Güneş'i ufuktan henüz doğmadan gösterir ve gündoğumu ile günbatımı Güneş diskinin üst kenarına göre tanımlanır. Bu nedenle gündüz birkaç dakika daha uzun olur.

Mart ekinoksunda Güneş gök ekvatorunu güneyden kuzeye geçer ve kuzey yarım kürede ilkbahar başlar. Eylül ekinoksunda ters yönde geçer ve sonbahar başlar. Güney yarım kürede mevsimler tersidir.

Mevsimlerin süreleri eşit değildir. Dünya'nın yörüngesi hafif eliptik olduğundan kuzey yarım küre için ilkbahar ve yaz birlikte yaklaşık 186 gün, sonbahar ve kış yaklaşık 179 gün sürer.

Örnekler

Ekvatorda ekinoks günü öğle vakti Güneş tam tepededir (zenit). Türkiye'de Güneş'in öğle yüksekliği ekinoksta enleme göre 48-54 derece arasındadır. Mart ekinoksu Nevruz ile aynı güne denk gelir; Orta Asya ve Anadolu'da bahar bayramı olarak kutlanır. Gregoryen takvimi de Paskalya hesabı bakımından ekinoksun 21 Mart civarında kalması esasına göre düzenlenmiştir.

Tarihçe

Antik Yunan gökbilimcisi Hipparkhos, MÖ 2. yüzyılda ekinoks noktalarının yıldızlara göre yavaşça kaydığını fark etti. Buna ekinoksların presesyonu denir. Dünya'nın ekseni yavaşça bir topaç gibi sallandığı için ekinoks noktası yaklaşık 26 bin yılda gökyüzünde bir tam tur atar; yılda yaklaşık 50 yay saniyesi kayar. Bu yüzden bin yıllar önce Koç takımyıldızında olan Mart ekinoksu bugün Balık takımyıldızındadır.

Neden önemli?

Mart ekinoksu gök koordinatlarında sağ açıklığın sıfır noktası olarak kabul edilir. Gökyüzündeki her nesnenin konumu bu noktadan ölçülür. Ekinoks ayrıca takvimlerin ve mevsimlerin başlangıcını belirler. Tarımsal planlar, dinî bayramlar ve eski tapınakların hizalamaları sıklıkla ekinoksa dayanır.

Bilmeye değer ayrıntılar

Ekinoks günü yumurtayı dik durdurmak gibi ünlü söylentilerin bilimsel temeli yoktur; yumurta yılın her günü dengelenebilir. Gerçek etkiler başkadır. Ekinokslar sırasında Dünya'nın manyetik alanı Güneş rüzgârıyla daha verimli etkileştiği için jeomanyetik fırtınaların ve kutup ışıklarının ekinoks dönemlerinde biraz daha sık görüldüğü bilinir; buna Russell–McPherron etkisi denir. Ekinoks, bu nedenle güneş saatlerini ve eski gözlemevlerini ayarlamak için de kullanılmıştır. Ekinoks günlerinde Güneş tam doğudan doğduğu için, doğu-batı doğrultusu bir pusulaya gerek kalmadan bulunabilir; eski yapılar ve kutsal mekânlar bu yüzden sıklıkla ekinoksa göre yönlendirilmiştir.

İlgili terimler

  • Gündönümü
  • Ekliptik
  • Sağ açıklık ve dik açıklık
  • Presesyon
  • Zenit

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Mevsimler nasıl oluşur? Dünya'nın eksen eğikliği deneyi adım adımMevsimler nasıl oluşur? Dünya'nın eksen eğikliği deneyi adım adım6 Kasım 2026, 17:43
  2. Uzay hakkında doğru bilinen yanlışlar: 15 efsane ve gerçeğiUzay hakkında doğru bilinen yanlışlar: 15 efsane ve gerçeği11 Ekim 2026, 00:06
  3. Etna'nın dumanları arasında doğan Hasat Ayı ve Venüs KuşağıEtna'nın dumanları arasında doğan Hasat Ayı ve Venüs Kuşağı1 Ekim 2026, 14:00
  4. Callanish Taşları üzerinde bir yıllık Güneş: analemma nasıl oluşur?Callanish Taşları üzerinde bir yıllık Güneş: analemma nasıl oluşur?20 Eylül 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar