E.T. Dünya Dışı (E.T. the Extra-Terrestrial)

Sinema uzun yıllar boyunca uzaylıları istilacı, canavar ya da tehdit olarak gösterdi. 1982'de Steven Spielberg bu alışkanlığı tersine çevirdi ve dünyaya, evinden uzakta kalmış, korkmuş, merak dolu küçük bir yaratığı tanıttı. E.T. Dünya Dışı, yayınlandığında Star Wars'u geride bırakarak tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi oldu ve bu rekoru on bir yıl boyunca, Spielberg'in kendi filmi Jurassic Park'a kadar korudu.

Ama E.T.'yi kuşaklar boyunca yaşatan şey rekorlar değil; yalnızlık, dostluk ve vedalaşma üzerine anlattığı sade hikâye. Ay'ın önünden geçen bisiklet görüntüsü bugün hâlâ sinemanın en tanınan karelerinden biri.

Konusu

Bir gece, Kaliforniya'daki bir ormana inen küçük boylu uzaylılar bitki örnekleri toplamaktadır. Hükümet ajanları yaklaşınca aceleyle ayrılırlar ve içlerinden biri geride kalır. Kimsesiz kalan yaratık, banliyöde yaşayan bir ailenin bahçesindeki kulübeye sığınır.

Ailenin on yaşındaki oğlu Elliott önce korkar, ardından bu tuhaf misafiri şekerlerle eve kadar çeker ve odasına saklar. Ona E.T. adını verir. Ağabeyi Michael ve küçük kız kardeşi Gertie de sırra ortak olur; tek başına üç çocuk büyüten anneleri Mary ise hiçbir şeyden habersizdir. Elliott ile E.T. arasında, birinin hissettiğini ötekinin de hissettiği gizemli bir bağ kurulur. E.T.'nin tek isteği ise evine dönmektir; bunun için evdeki parçalardan bir iletişim cihazı yapmaya koyulur. Bu sırada evin çevresinde, uzaylının izini süren yetişkinler belirmeye başlar.

Yapım ve oyuncular

Spielberg, filmin fikrinin çocukken ebeveynleri boşandıktan sonra kendine yarattığı hayalî bir arkadaştan doğduğunu anlatır. Senaryoyu Melissa Mathison iki aydan kısa bir sürede yazdı. Columbia Pictures projenin ticari başarısından şüphe edip geri çevirdi; senaryoyu Universal Pictures satın aldı. Film 1981 sonbaharında, yaklaşık 10,5 milyon dolarlık mütevazı bir bütçeyle çekildi.

Spielberg, genç oyuncuların duygusal sahnelerde inandırıcı olabilmesi için filmi büyük ölçüde hikâyedeki sıraya göre çekti; bu, sinemada pek alışılmış bir yöntem değildir. E.T.'nin mekanik kuklasını İtalyan efekt ustası Carlo Rambaldi tasarladı. Elliott'u Henry Thomas, anneyi Dee Wallace, küçük Gertie'yi ise o sırada henüz yedi yaşında olan Drew Barrymore canlandırdı. Peter Coyote, yüzü uzun süre görünmeyen gizemli hükümet görevlisi rolünde.

John Williams'ın müziği filmin ruhunun yarısı sayılır ve Oscar kazandı. Film, prömiyerini 1982 Cannes Film Festivali'nin kapanış filmi olarak yaptı ve dokuz Oscar adaylığından dördünü kazandı.

Bilim ne diyor?

E.T.'nin "evini aramak" için bir verici kurması, bilimin gerçekten uğraştığı bir soruya dokunuyor: Uzaydaki başka bir uygarlık bizi duyabilir mi? 1960'lardan beri yürütülen SETI çalışmaları, radyo teleskoplarla gökyüzünü yapay sinyaller için tarıyor. Gökbilimci Frank Drake 1961'de galaksimizdeki iletişim kurabilecek uygarlıkların sayısını tahmin etmeye yarayan ünlü denklemini ortaya koydu; ama denklemin terimlerinin çoğu bugün bile belirsiz.

Asıl sorun mesafe. Radyo dalgaları ışık hızıyla yol alır; en yakın yıldız sistemine bile bir sinyalin ulaşması dört yılı aşar. Üstelik sinyalin gücü mesafenin karesiyle azalır. Ev yapımı bir vericinin yıldızlararası uzaklıkta algılanabilmesi, gerçekçi değil. İnsanlığın en güçlü bilinçli mesajlarından biri, 1974'te Arecibo radyo teleskobuyla yaklaşık 25 bin ışık yılı uzaklıktaki M13 yıldız kümesine gönderildi; bu mesajın hedefe ulaşması on binlerce yıl sürecek.

Filmin ilginç bir başka bilimsel ayrıntısı, uzaylıların Dünya'ya bitki örnekleri toplamak için gelmesi. Gerçek uzay ajansları da tam tersi yönde, başka gök cisimlerinden örnek getirirken ve oralara araç gönderirken "gezegen koruma" kurallarına uyuyor. Amaç, Dünya mikroplarının başka dünyalara taşınmasını ve olası yabancı mikropların Dünya'ya bulaşmasını önlemek. Filmin sonlarındaki karantina sahneleri, bu kaygının sinemadaki erken bir yansıması gibi okunabilir.

Uzaylı yaşamın nasıl görüneceği konusunda ise bilim insanları temkinli. Başka bir gezegende evrimleşen bir canlının Dünya canlılarına bu kadar benzemesi pek olası görülmüyor; ama yaşamın bir yerlerde, belki de basit mikroplar biçiminde var olabileceği fikri, Mars'tan Jüpiter ve Satürn'ün buzlu uydularına kadar pek çok görevin ana sorusunu oluşturuyor.

Neden izlemeli?

E.T., hem çocukların hem yetişkinlerin aynı anda gözlerini dolduran ender filmlerden. Spielberg kamerayı çoğu zaman çocuğun göz hizasına koyar; yetişkinler uzun süre yalnızca belden aşağı görünür. Bu küçük tercih, dünyaya bir çocuğun gözünden bakmamızı sağlar. Uzaylı yaşam üzerine düşünmeye başlamak için de, sevdiklerimizle vedalaşmanın zorluğunu hatırlamak için de bu film hâlâ biçilmiş kaftan. Aileyle birlikte izlenecek bir bilimkurgu arıyorsanız, ilk akla gelmesi gereken film.

Kısaca

• Yıl: 1982
• Yönetmen: Steven Spielberg
• Süre: 114 dakika
• Oyuncular: Henry Thomas, Dee Wallace, Drew Barrymore, Peter Coyote
• Ödüller: 9 Oscar adaylığı, 4 ödül