Steven Spielberg

Steven Spielberg, Üçüncü Türden Yakınlaşmalar, E.T. ve Dünyalar Savaşı gibi filmlerle dünya dışı yaşam temasını sinemanın ana akımına taşıyan Amerikalı film yönetmeni ve yapımcısıdır. Jaws ile ABD gişe rekorunu kıran, Jurassic Park ve Schindler'in Listesi gibi çok farklı yapımları yöneten Spielberg, üç Oscar kazandı. Onun uzaylıları çoğu zaman tehdit değil merak nesnesidir; gökyüzüne bakan sıradan insanların hikâyesini anlatan filmleri, birkaç kuşağın uzay hayalini şekillendirdi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Steven Allan Spielberg, 18 Aralık 1946'da ABD'nin Ohio eyaletindeki Cincinnati'de doğdu. Gençliğinde Phoenix'teki Arcadia Lisesi'nde okudu, 1965'te Kaliforniya'daki Saratoga Lisesi'nden mezun oldu. Çok erken yaşta 8 mm filmler çekmeye başladı. 1964'te yazıp yönettiği bilimkurgu filmi Firelight, yaklaşık 500 dolarlık bütçesine karşılık 501 dolar hasılat yaptı.

Güney Kaliforniya Üniversitesi'nin sinema bölümüne üç kez başvurdu, kabul edilmedi. California State University, Long Beach'e kaydoldu; ancak 1969'da Universal ile yaptığı anlaşma nedeniyle okulu bıraktı. Lisans eğitimini yıllar sonra, 2002'de tamamladı. Universal'ın dikkatini, 1968'de çektiği 26 dakikalık Amblin' adlı kısa film çekmişti; bu film ona yedi yıllık bir yönetmenlik sözleşmesi kazandırdı.

Kariyeri

Universal'da önce televizyon yapımları yönetti. Richard Matheson'ın öyküsünden uyarlanan televizyon filmi Duel (1971) ile dikkat çekti. 1975'te çektiği Jaws, ABD gişe rekorunu kırdı ve üç Oscar kazandı. Uzay dışındaki filmografisinde Jurassic Park (1993), yedi Oscar alan ve ona En İyi Yönetmen ile En İyi Film ödüllerini kazandıran Schindler'in Listesi (1993) ve ikinci En İyi Yönetmen Oscar'ını getiren Er Ryan'ı Kurtarmak (1998) öne çıkar. Bilimkurgu alanında Yapay Zekâ (2001), Azınlık Raporu (2002) ve Ready Player One (2018) filmlerini de yönetti.

Amblin Entertainment ve DreamWorks Pictures şirketlerinin kurucuları arasındadır. 2015'te ABD'nin en yüksek sivil nişanlarından Başkanlık Özgürlük Madalyası'nı aldı.

Uzay filmleri

Üçüncü Türden Yakınlaşmalar (1977)

Spielberg'in yazıp yönettiği Üçüncü Türden Yakınlaşmalar için yönetmen ilhamını çocukken babasıyla New Jersey'de izlediği bir meteor yağmuruna bağlar. Film, UFO gördükten sonra Wyoming'deki Devils Tower adlı kayalığa çekilen bir elektrik teknisyeni ile oğlu kaçırılan bir annenin hikâyesini anlatır. Bir Fransız bilim insanının yönettiği uluslararası ekip, ziyaretçilerle beş notalık bir müzik cümlesi aracılığıyla iletişim kurmaya çalışır. John Williams bu motif için 300'den fazla deneme yaptı.

16 Kasım 1977'de New York'ta gösterime giren film 65 mm formatında çekildi. Görüntü yönetimi dalında Oscar kazandı, ses efekti kurgusu için de özel başarı ödülü aldı.

E.T. Dünya Dışı (1982)

E.T. Dünya Dışı, Dünya'da mahsur kalan bir uzaylıyla arkadaş olan Elliott adlı çocuğun, ailesi ve arkadaşlarıyla birlikte onu evine göndermeye çalışmasını anlatır. Spielberg, hikâyenin tohumunu çocukluğunda kendine uydurduğu hayalî bir uzaylı arkadaşa bağlar; senaryonun ilk taslağını Melissa Mathison sekiz haftada yazdı. Film 26 Mayıs 1982'de Cannes Film Festivali'nde gösterildi, 11 Haziran 1982'de ABD'de vizyona girdi.

E.T., Yıldız Savaşları'nı geçerek tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi oldu ve bu unvanı on bir yıl, yine bir Spielberg filmi olan Jurassic Park'ın 1993'te geçmesine dek korudu. Dokuz dalda aday gösterildi; özgün müzik, ses, ses efekti kurgusu ve görsel efekt dallarında dört Oscar kazandı. 1994'te ABD Ulusal Film Sicili'ne alındı.

Dünyalar Savaşı (2005)

H. G. Wells'in 1898 tarihli romanından uyarlanan Dünyalar Savaşı, Spielberg'in yumuşak kalpli uzaylılarının tam tersini gösterir: Dev savaş makineleriyle Dünya'ya saldıran istilacılar karşısında, Tom Cruise'un canlandırdığı boşanmış bir liman işçisi çocuklarını annelerine ulaştırmaya çalışır. 29 Haziran 2005'te ABD'de gösterime giren film, 132 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya genelinde yaklaşık 604 milyon dolar hasılat yaptı ve üç dalda Oscar'a aday gösterildi.

Disclosure Day (2026)

Spielberg, dünya dışı yaşam temasına 12 Haziran 2026'da ABD'de gösterime giren Disclosure Day ile yeniden döndü. Hikâyesi Spielberg'e, senaryosu David Koepp'a ait olan filmde bir televizyon meteoroloğu ile bir siber güvenlik analisti, onları susturmaya çalışan bir hükümet yüklenicisinden kaçarken dünya dışı yaşamın varlığını kamuoyuna duyurmaya çalışır.

Uzay ve bilime etkisi

Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın adı, gökbilimci ve UFO araştırmacısı J. Allen Hynek'in sınıflandırmasından gelir. Hynek'in sisteminde "üçüncü tür yakınlaşma", canlı varlıkların doğrudan gözlemlendiği karşılaşmaları anlatır. Hynek, filme bilimsel danışman olarak katıldı. Buna karşılık ABD Hava Kuvvetleri ve NASA yapımla iş birliği yapmayı reddetti. NASA'nın filmin tehlikeli olduğunu söyleyen yirmi sayfalık bir mektup gönderdiği yönündeki anlatı ise doğrulanmamıştır.

E.T.'nin ünlü "telefon cihazı" bilim ve teknoloji eğitmeni Henry Feinberg tarafından yapıldı; yaratığın gözleri tasarlanırken Jules Stein Göz Enstitüsü'ne danışıldı. Spielberg'in filmleri bilimsel bir iddia taşımaz; ancak uzayda yalnız olup olmadığımız sorusunu, bugün radyo teleskoplarıyla ve biyo-imza aramalarıyla sürdürülen dünya dışı yaşam arayışını geniş kitlelerin gündemine taşıdı.

Mirası

Spielberg, uzaylı karşılaşmasını korku ya da istila klişesinin dışına çıkarıp bir iletişim ve dostluk hikâyesine dönüştüren yönetmen olarak anılır. Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın beş notası ve evine dönmeye çalışan E.T., popüler kültürde uzay merakının simgeleri hâline geldi. Dünyalar Savaşı ise aynı yönetmenin bu temanın karanlık yüzünü de anlatabildiğini gösterdi.

Bilmeye değer

• Henüz lisedeyken çektiği ilk uzun film Firelight da bir bilimkurgu filmiydi.
• John Williams, Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın beş notalık motifini seçmeden önce 300'den fazla çeşitleme yazdı.
• E.T.'nin gişe rekorunu kıran film yine kendi filmi Jurassic Park oldu.
• Sinema okuluna üç kez başvurup reddedildi; üniversite diplomasını ünlü bir yönetmen olduktan sonra, 2002'de aldı.

Fotoğraf: Martin Kraft · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons