Sunstorm (Arthur C. Clarke, Stephen Baxter): konusu, Güneş fırtınası ve rehberi
Arthur C. Clarke ile Stephen Baxter'ın 2005 tarihli romanı Sunstorm, Dünya'yı yok edebilecek bir Güneş patlamasına karşı uzayda kalkan kurma yarışını anlatan Zaman Odisesi serisinin ikinci kitabıdır.
- Tür
- Roman
- Yazar
- Arthur C. Clarke
- İlk yayın yılı
- 2005
- Sayfa
- 336
Sunstorm, İngiliz yazarlar Arthur C. Clarke ile Stephen Baxter'ın birlikte yazdığı, 2005'te yayımlanan bilimkurgu romanıdır. Adı kabaca "Güneş fırtınası" anlamına gelir. Kitap, Güneş'ten gelecek ölümcül bir patlamanın Dünya'yı yaşanmaz kılmasına birkaç yıl kala, insanlığın gezegenini korumak için giriştiği dev bir mühendislik projesini anlatır. A Time Odyssey (Zaman Odisesi) serisinin ikinci kitabıdır; serinin ilk kitabı Time's Eye, üçüncüsü Firstborn'dür.
Kitap ne anlatıyor?
Roman, yakın gelecekte, 21. yüzyılın ilk yarısında geçer. Bilim insanları Güneş'in davranışında yaklaşan bir tehlike görür: birkaç yıl içinde olacak çok büyük bir patlama, Dünya'daki yaşamı tümüyle yok edebilecek güçtedir. Siyasetçiler ve bilim insanları, çaresizce beklemek yerine gezegeni bu fırtınadan korumak için uzayda bir kalkan kurma planına girişir. Kitabın gerilimi, bu planın zamana karşı yarışından, siyasi ve bilimsel engellerden ve olayın doğal bir Güneş davranışı olmayabileceği şüphesinden doğar.
Okuru en çok çeken yan, Sunstorm'un bir "felaket romanı" olduğu kadar bir "mühendislik romanı" olmasıdır: neyin yapılabileceği, kimin neyi finanse edeceği, bir ülkenin ya da bir gezegenin ortak bir tehdide nasıl karşılık vereceği sorularına odaklanır. Roman ilk kitabın son bölümüyle açıldığı için, Time's Eye'ı okumadan başlayanlar bazı karakterlerin geçmişini ilk sayfalarda toparlamak zorunda kalır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Roman, Time's Eye'ın son bölümüyle açılır. Kızıyla Londra'da buluşan Bisesa Dutt, 9 Haziran 2037'de, helikopteri vurulduktan bir gün sonra, beş yıllık bir yolculuktan dönmüş olduğunu anlatmaya çalışır. Yolculuğun izi bedeninde kalmıştır: yaşı, o günden beri beş yıl ilerlemiştir. Aynı gün Güneş'te büyük bir olay yaşanır ve Dünya'daki elektronik donanımın büyük bölümü aksar. Bilim insanları bunun, yaklaşık beş yıl sonra, 2042'de gelecek çok daha büyük bir patlamanın küçük bir habercisi olduğunu hesaplar. Modellere göre bu patlama Dünya'yı tümüyle kısırlaştıracak, Mars'taki astronotları bile tehlikeye atacaktır.
Avrasya Birliği Başkanı Miriam Grec ile Kraliyet Astronomu Siobhan McGorran'ın önderliğinde siyasi ve bilimsel yönetim, Dünya'yı fırtınanın en kötü etkilerinden korumak için dev bir kalkan inşa etmeye karar verir. Plan hem teknik hem siyasi bir yarıştır: kaynakların nasıl ayrılacağı ve işin kimin yöneteceği tartışılırken zaman daralır. Kalkan projesinin yönetimini, Athena adlı, kendi bilincine sahip bir yapay zekâ üstlenir; Albay Bud Tooke ise Athena'nın uzaydaki ortağıdır. Bisesa'nın deneyimleri ise olayın doğal olmayabileceğini düşündürür: Güneş'teki bozulma, üç bin yıldan uzun süre önce harekete geçirilmiş bir sürecin sonucu olabilir. Bunun arkasında, evrendeki ilk zeki tür olan ve "Firstborn" (İlk Doğanlar) diye anılan çok eski bir uygarlık vardır. Bu uygarlık, daha genç türlerin yıldızlara yayılmasını, enerji harcayıp çatışarak evrenin sonunu hızlandıracağı gerekçesiyle engellemek istemektedir.
Kitabın sonunda kalkan projesi tamamlanır ve insanlık fırtınadan kurtulur. Yine de bu bir zafer değildir; tehdidin kaynağı ortadan kalkmamıştır. Athena'nın kopyalarının, proje başarısız olursa insanlığın bir parçası yaşasın diye 2042'de yakın yıldız sistemlerine gönderilmiş olması da hikâyenin bir sonraki halkasına zemin hazırlar. Böylece roman, bir felaketin atlatılmasıyla biter ama asıl sorunu serinin son kitabına bırakır.
Yazarlar ve yazıldığı dönem
Arthur C. Clarke, 1917'de doğdu ve 19 Mart 2008'de Sri Lanka'nın başkenti Kolombo'da öldü. 1945'te yer sabit yörüngeyi kullanan bir haberleşme uydusu sistemi önerdi ve bu yüzden "Uzay Çağı'nın Peygamberi" olarak anıldı. 1956'dan ölümüne dek Sri Lanka'da yaşadı. 2001: Bir Uzay Destanı ile geniş kitlelerce tanındı. Stephen Baxter ise 1957'de Liverpool'da doğdu; Cambridge'de matematik okudu, Southampton Üniversitesi'nde mühendislik alanında doktora yaptı ve 1995'ten beri tam zamanlı yazardır. Baxter'ın kitapları sert bilimkurgunun (bilimsel olarak savunulabilir fikirler üzerine kurulan bilimkurgu) örnekleri sayılır.
İki yazarın ortak çalışması 2003'te Time's Eye ile başladı. Clarke, serinin Uzay Destanı dizisiyle ilişkisini "ne ön ne de devam kitabı" olan bir "orthoquel" olarak tarif etmişti. Uzay Destanı'nda iyiliksever uzaylılar vardı; Zaman Odisesi aynı fikre daha karanlık bir yüzden bakar. Sunstorm bu serinin 29 Mart 2005 tarihinde Birleşik Krallık'ta Voyager, ABD'de Del Rey tarafından yayımlanan, ilk baskısı 336 sayfalık ikinci kitabıdır. Roman, Uzay Destanı'na birkaç küçük selam da gönderir: Athena'nın ilk sözleri, HAL 9000'in ilk sözlerini hatırlatacak biçimde kurulmuştur ve bir karakter, kızının bir uzay asansörü projesinde çalışan ekipte olduğunu söyler.
Kitaptaki bilim: Güneş fırtınası gerçekten Dünya'yı yok edebilir mi?
Kitaptaki tehlikenin ölçeği kurgudur ama temeli gerçek bir olguya dayanır: Güneş'in manyetik etkinliği Dünya'daki teknolojiyi etkileyebilir. NASA'ya göre güneş patlaması, Güneş'te ortaya çıkan yoğun bir ışınım patlamasıdır; patlamalar A'dan X'e kadar sınıflandırılır ve her sınıf bir öncekinden on kat güçlüdür. Kaydedilen en güçlü patlama 2003'teki X28'dir. Koronal kütle atımı (CME) ise Güneş'ten uzaya fırlayan, milyarlarca ton ağırlığında, elektrik yüklü gaz (plazma) bulutudur. En hızlı bulutlar Dünya'ya yaklaşık 15 saatte ulaşabilir, yavaşları birkaç gün sürer. Hızlı parçacıklar ise yaklaşık 30 dakika içinde gelir. NASA'nın açıklamasına göre Dünya'nın manyetik alanı ve atmosferi, yer yüzündekileri bu fırtınaların en kötü etkilerinden korur. Fırtına yine de elektrik şebekelerinde akım doğurup trafolara zarar verebilir, uydularda ışınım hasarına, radyo iletişiminde kesintiye yol açabilir; uzaydaki astronotlar ve yüksek irtifada uçan polar uçuş mürettebatı için ışınım riski taşır. Ayrıntılar için güneş patlamaları ve koronal kütle atımları yazısına ve Dünya'nın manyetik alanı yazısına bakabilirsiniz.
Kayıtlı en büyük fırtına 1–2 Eylül 1859'da yaşanan Carrington Olayı'dır. İngiliz gökbilimciler Richard Carrington ve Richard Hodgson patlamayı birbirinden bağımsız olarak gözledi. O olayda Avrupa ve Kuzey Amerika'daki telgraf sistemleri arızalandı, bazı operatörler elektrik çarpmasına uğradı ve kutup ışıkları çok geniş bir alandan görüldü. Lloyd's of London ile bir araştırma şirketinin tahminine göre benzer bir olay bugün yalnızca ABD'de 600 milyar ile 2,6 trilyon dolar arasında bir maliyet doğurabilir. Bu, kitaptaki tehlikenin gerçek dünyadaki hafif ama ciddi bir karşılığıdır.
Kitaptaki asıl varsayım ise Güneş'in "bilerek" kararsızlaştırılmasıdır; bunun için bilimsel bir dayanak yoktur, bu romanın kurgusal çekirdeğidir. Yine de Güneş benzeri yıldızlarda süperpatlama denen çok büyük patlamalar gözlenir. Kepler uzay teleskobuyla 83.000 yıldızın yaklaşık 500 gün boyunca izlendiği 2012–2013 çalışmaları, Güneş benzeri bir kısım yıldızda sıradan Güneş patlamalarının on bin katına varan enerjiler saptadı ve Güneş yaşındaki yıldızlarda da güçlü patlamalar gördü. Buna karşılık Güneş'te son on bin yıl içinde böyle bir süperpatlamaya işaret eden kesin bir iz bulunmuyor; ağaç halkalarındaki karbon-14 kayıtlarında birkaç olay ve aday görülse de bunlar süperpatlamayla kesin biçimde ilişkilendirilemiyor. Süperpatlama yapan yıldızlar nadirdir ve Güneş'ten çok daha etkin manyetik alanlara sahiptir.
Kitabın ikinci bilimsel ekseni olan "evrenin enerjisi sınırlıdır" fikri, evrenin uzak geleceğine, yani evrenin sonu senaryolarına dayanır. İlk Doğanlar'ın mantığı, enerji harcayan her yeni uygarlığın o sonu yaklaştırdığıdır. Bu, kuramsal bir argümandır; evrende başka uygarlıkların olup olmadığı sorusuna ise Fermi paradoksu yazısı üzerinden bakılabilir.
Etkisi ve ödülleri
Sunstorm, serinin ödül almış bir kitabı değildir; derlediğim kaynaklarda büyük bir ödül kaydına ya da öne çıkan bir eleştiri alıntısına rastlanmıyor. Önemi serideki yerinden gelir: üçlemenin ana tehdidi olan İlk Doğanlar fikrini ilk kez gezegen ölçeğinde bir felaketle somutlaştırır ve Athena'yı üçüncü kitaba taşınan bir karakter olarak tanıtır. Güneş fırtınalarının şebekelere ve uydulara etkisi ise bugün de NASA gibi kurumların ele aldığı bir konudur.
Uyarlamaları
İncelediğim kaynaklarda kitabın film ya da dizi uyarlamasına dair bir kayıt yok. Kitap, daha çok Uzay Destanı serisinin okurları arasında bir devam romanı gibi okunur ve Almanca, İspanyolca gibi çeşitli dillere çevrilmiştir.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Güneş fırtınası, uzay hava durumu ve büyük ölçekli mühendislik projeleriyle ilgilenenlere uygundur. Karakterlerden çok fikirlerin öne çıktığı, sakin ilerleyen bir anlatım sever iseniz keyifle okunur. Seri üç kitaptır ve yayın sırası aynı zamanda önerilen okuma sırasıdır: Time's Eye (3 Mart 2003), Sunstorm (29 Mart 2005) ve Firstborn (2007 sonu). Sunstorm, ilk kitabın son bölümüyle başladığı için tek başına da okunabilir ama olayları anlamak için serinin başından başlamak daha doğrudur. Clarke'ın The Fountains of Paradise kitabını ve Uzay Destanı serisini okuduysanız burada tanıdık göndermeler bulacaksınız. Türkçe baskısı için güvenilir bir kayıt bulamadığımızdan kitap İngilizce adıyla anılıyor.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
The Lost Worlds of 2001 (Arthur C. Clarke): 2001'in yazılış günlüğü ve rehberiArthur C. Clarkeİnceleme / belgesel
Profiles of the Future (Arthur C. Clarke): Clarke yasaları, tahminleri ve rehberiArthur C. ClarkeBilim kitabı
The Exploration of Space (Arthur C. Clarke): özeti, bilimi ve okuma rehberiArthur C. ClarkeBilim kitabı
The Nine Billion Names of God (Arthur C. Clarke): öyküleri, bilimi ve rehberiArthur C. ClarkeÖykü
The Sentinel (Arthur C. Clarke): 2001'in öyküsü, bilimi ve okuma rehberiArthur C. ClarkeÖykü
The Last Theorem (Arthur C. Clarke, Frederik Pohl): konusu, Fermat ve rehberiArthur C. ClarkeRoman
























