21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Antares

Antares, Akrep takımyıldızının kızıl süperdev yıldızı: Güneş'in yaklaşık 700 katı genişlikte, 550 ışık yılı dolayında uzakta, yanında soluk mavi bir eşi olan ve bir gün süpernova olacak devasa bir yıldız.

Türü
Yıldız
Bulunduğu yer
Akrep takımyıldızı
Çap
Güneş'in yaklaşık 680-700 katı (yarıçap)
Kütle
Yaklaşık 11-16 Güneş kütlesi (kaynağa göre değişir)
Uzaklık
Yaklaşık 550 ışık yılı (Hipparcos; belirsizliği büyük)
Yüzey sıcaklığı
Yaklaşık 3.660 K

Antares (α Scorpii, yani Akrep'in alfa yıldızı), Akrep takımyıldızının en parlak yıldızı ve gece göğünün ortalamada on beşinci en parlak yıldızıdır. Yaz gecelerinde güney ufkunun üzerinde, turuncu-kızıl rengiyle kolayca ayırt edilir. Bu renk bir rastlantı değildir: Antares, yüzeyi görece soğuk olan, ömrünün son evrelerine yaklaşmış devasa bir kırmızı süperdev yıldızdır. Çapı Güneş'inkinin yaklaşık yedi yüz katına ulaşır. Üstelik yalnız da değildir; çok daha küçük ve sıcak, mavi-beyaz bir yıldız aynı sistemde ona eşlik eder.

Bu sayfada Antares'in fiziksel özelliklerini, eşini, adının kökenini, Ay tarafından örtülmesini, gökyüzündeki konumunu ve beklenen sonunu ele alıyoruz. Bu uzaklıktaki bir yıldızın ölçümleri kaynaktan kaynağa değişir; bu yüzden uzaklık, yarıçap ve kütle gibi değerlerde farklı çalışmaların farklı rakamlar verdiğini açıkça belirteceğiz.

Genel bakış

Antares'in tayf sınıfı M1.5Iab-Ib olarak verilir. Tayf sınıfı, yıldızın ışığının renklere nasıl dağıldığına bakarak yüzey sıcaklığını ve türünü belirten bir etikettir; M harfi en soğuk, en kızıl yıldız grubunu gösterir. Sondaki Iab-Ib ifadesi parlaklık sınıfıdır ve yıldızın bir süperdev olduğunu söyler. Tayf sınıflarının genel dizilişi için Yıldız türleri ve tayf sınıfları: O B A F G K M sayfasına, süperdev ve kırmızı dev kavramları için Aşırı dev yıldız ve Kırmızı dev sözlük maddelerine bakabilirsiniz.

Antares, Orion'daki Betelgeuse gibi bir kırmızı süperdevdir ve onun gibi ömrünü bir süpernovayla bitirmesi beklenir. Betelgeuse'un ayrıntısı Betelgeuse sayfasında, Antares'in içinde bulunduğu takımyıldızın ayrıntısı ise Akrep takımyıldızı sayfasında anlatılıyor.

Fiziksel özellikler

Aşağıdaki tablo yayımlanmış ölçümlerden derlenen değerleri özetler. Birçok satırda tek bir sayı yerine aralık vermek zorunda kaldık; çünkü bu yıldızın uzaklığı bile kesin değildir.

NicelikAntares A (kızıl süperdev)Not
Tayf sınıfıM1.5Iab-IbKırmızı süperdev
Görünür parlaklıkyaklaşık +0,6 ile +1,6 kadir arasıYavaş ve düzensiz değişen yıldız
Uzaklıkyaklaşık 550 ışık yılı (yaklaşık 170 parsek)Hipparcos uydusunun paralaksına dayanır; hata payı büyüktür
YarıçapGüneş'in yaklaşık 680 katıESO çapı Güneş'in kabaca 700 katı olarak verir
Kütleyaklaşık 11 ile 16 Güneş kütlesi arasıESO yaklaşık 12 değerini kullanır
Yüzey sıcaklığıyaklaşık 3.660 KYaklaşık ±120 K belirsizlik
Görsel parlaklıkGüneş'in yaklaşık 10.000 katıGözün gördüğü dalga boylarında
Toplam (bolometrik) parlaklıkGüneş'in yaklaşık 100.000 katıBir hesapta 75.900-97.700 Güneş parlaklığı; belirsizlik tipik olarak yüzde 30 ya da daha fazla
Yaşyaklaşık 15 ± 5 milyon yılBir kaynağa göre; kütle tahminine bağlı olarak değişir

Bu tabloda iki kavram dikkat çekicidir. Birincisi bolometrik parlaklık: yıldızın tüm dalga boylarında saldığı toplam enerjidir. Antares'in görsel parlaklığı Güneş'inkinin yaklaşık on bin katı iken toplam parlaklığı yaklaşık yüz bin katıdır. Aradaki fark, yüzeyi soğuk bir yıldızın enerjisinin büyük bölümünü gözümüzün göremediği kızılötesinde yaymasından kaynaklanır. İkincisi yarıçap: ölçümü iki şeye bağlıdır, yıldızın gökteki görünür açısal çapına ve uzaklığına. Uzaklık belirsiz kalınca yarıçap da belirsiz kalır.

Ne kadar büyük?

Büyüklüğü kafada canlandırmak için sık kullanılan bir kıyas şudur: Antares Güneş'in yerine konsaydı yüzeyi Güneş Sistemi'nin iç bölgesini aşar, asteroit kuşağı içinde bir yere kadar uzanırdı. Bu kıyas yaklaşık 680 Güneş yarıçapı değerine dayanır; yarıçap belirsizliği kıyasa da aynen yansır.

Yarıçap ölçümlerinin tarihi bu belirsizliği gösterir. 1925'te Francis G. Pease, Mount Wilson Gözlemevi'nde interferometreyle Antares'in çapını ölçtü; bu ölçümden Güneş'in yaklaşık 460-500 katı bir yarıçap çıkıyordu. Sonraki ölçümlerde, kenar kararması hesaba katılan görünür disk çapı 2009'da 37,38 ± 0,06 milisaniye açı, 2010'da 37,31 ± 0,09 milisaniye açı bulundu; örtülmelerden elde edilen görünür çap ise 41,3 ± 0,1 milisaniye açıydı. Bu açısal çapları Hipparcos paralaksıyla birleştirmek yaklaşık 680 Güneş yarıçapı verir. Daha eski ve daha büyük (850 Güneş yarıçapının üzerindeki) değerlerin yıldızın düzgün küresel olmayan yapısından etkilendiği düşünülür.

Yüzey ve atmosfer: ESO'nun 2017 haritası

Ağustos 2017'de Keiichi Ohnaka'nın başında olduğu bir ekip, Şili'deki Paranal Gözlemevi'nde ESO'nun Çok Büyük Teleskop Interferometresi'ni (VLTI) kullanarak Antares'in, Güneş dışındaki bir yıldız için o güne dek elde edilmiş en ayrıntılı görüntüsünü ve bir yıldızın atmosferindeki madde hareketlerinin ilk hız haritasını yayımladı. Çalışma Nature dergisinde çıktı. Ekip, yıldızdan beklenenden çok daha uzakta, türbülanslı ve düşük yoğunluklu gaz bulunduğunu saptadı. Ohnaka'ya göre bu hareketleri açıklamak için şimdilik bilinmeyen bir sürecin gerekli olabileceği görülüyor. ESO'nun aynı duyurusunda, Antares'in yaşamı boyunca yaklaşık üç Güneş kütlesi kadar madde kaybettiğine inanıldığı da belirtiliyor.

Yıldızın boyutu sabit de değildir. Antares yavaş ve düzensiz değişen bir yıldızdır: ışığı yaklaşık +0,6 ile +1,6 kadir arasında oynar ve belirgin bir periyot saptanamamıştır (bazı çalışmalarda 1.650 ± 640 gün ya da 1.733 gün gibi değerler öne sürülür). Bir kaynağa göre bu titreşimlerde yarıçap yüzde 19 kadar, sıcaklık ise yaklaşık 150 K kadar değişir.

Antares'in devasa ölçeği
Uzay Gündem
Verileri göster
Yarıçap (Güneş1)=yaklaşık 680
Yüzey sıcaklığıyaklaşık 3.660 K
Toplam parlaklıkyaklaşık 100.000 Güneş
Uzaklıkyaklaşık 550 ışık yılı

Antares B: sönük ama sıcak eş

Antares ikili bir sistemin parçasıdır. Eşlik eden yıldız Antares B, kızıl süperdevin yanında zorlukla fark edilir: görünür parlaklığı yaklaşık 5,5 kadirdir ve tayf sınıfı B2.5V, yani sıcak, mavi-beyaz bir anakol yıldızıdır. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 18.200 K, kütlesi yaklaşık 6,7 ± 0,7 Güneş kütlesidir. Bu sıcaklık kızıl komşusunun yaklaşık beş katıdır.

Aynı sistem, iki zıt yıldız
Uzay Gündem
Verileri göster
Antares A (kızıl süperdev)3660
Antares B (mavi-beyaz)18200

Gökyüzünde ikisi arasındaki açı yaklaşık 2,6-2,8 yay saniyesidir; bu, yaklaşık 529 astronomik birimlik bir izdüşüm uzaklığına karşılık gelir. Yörünge dönemi konusunda kesin bir şey söylenemez: en iyi hesap yaklaşık 1.218 yıl olmakla birlikte bu değerin güvenilmez olduğu belirtilir ve çalışmalara göre 880 ile 2.562 yıl arasında değişen sonuçlar vardır. Eski ayrım ölçümlerindeki farklar da gerçek yörünge hareketinden çok gözlem hatalarına yorulur.

Antares B'yi görmek zordur, çünkü ana yıldızın parıltısı onu bastırır. Küçük teleskoplarla genellikle seçilemez; 150 milimetreyi aşan açıklıklarla bazen görülebilir. Ana yıldızın yanında yeşilimsi görünmesi büyük olasılıkla bir karşıtlık yanılsaması ya da iki yıldızın ışığının karışmasının sonucudur. Antares B'nin tayfında alışılmadık çizgiler bulunur; bunlar, eşin Antares A'nın dışarı attığı maddeyle bir ölçüde kirlendiğini düşündürür.

Eşin keşfi

Eş yıldızın hikâyesi, Ay'ın Antares'i örttüğü bir olayda başlar. Johann Tobias Bürg 13 Nisan 1819'daki örtülme sırasında yıldızın yanında küçük bir ışık noktası gördü; kaynaklar bunun o sırada bir atmosfer etkisi sayılıp önemsenmediğini aktarır. Eşin varlığı James William Grant tarafından 23 Temmuz 1844'te Hindistan'dan doğrulandı. Ormsby M. Mitchel 1846'da yıldızı yeniden keşfetti, William Rutter Dawes ise Nisan 1847'de ölçümünü yaptı.

Adın kökeni

Antares adı Antik Yunanca Antárēs sözcüğünden gelir ve genellikle Ares'in rakibi ya da Ares'e karşıt diye yorumlanır. Ares Yunan mitolojisinde savaş tanrısıdır; Romalıların Mars'ına karşılık gelir. Yıldızın kızılımsı rengi Mars gezegeninin görünümüne benzediği için bu adı almıştır. Mars gezegeni için Mars sayfasına bakabilirsiniz. Yıldız farklı uygarlıklarda farklı adlarla anılmıştır:

  • Babil: yaklaşık M.Ö. 1100'den itibaren GABA GIR.TAB adı, yani akrebin göğsü anlamındaki ad kullanılmış.
  • Latince ve Arapça: Latince Cor Scorpii ve Arapça Calbalakrab, ikisi de akrebin kalbi demektir. Bunu bir Türkçe gelenek olarak değil, yalnız bu adların anlamı olarak aktarıyoruz.
  • Çin: Çin gökbiliminde Kalp konutunun ikinci yıldızı, yani Xīnxiù'èr (心宿二); Shang hanedanı döneminde ulusal yıldız sayılmış.
  • Eski Mısır: kaynaklarda geminin pruvasındaki kızıl olarak geçer ve Serket tanrıçasıyla ilişkilendirilir.
  • Polinezya ve Avustralya yerlileri: Māori geleneğinde Rēhua, Hawaii'de Hōkūʻula (kızıl yıldız), Ngarrindjeri halkında ise Waiyungari (kızıl adam). 2018'de yayımlanan bir araştırma, yıldızın parlaklık değişiminin bu sözlü geleneğe işlendiğini öne sürüyor.

Gökyüzünde Antares: Türkiye'den görünürlük

Antares'in gök koordinatları yaklaşık olarak sağ açıklık 16 saat 29 dakika, dik açıklık (deklinasyon) −26° 26′ dolayındadır. Deklinasyonun eksi olması, yıldızın gök ekvatorunun hayli güneyinde bulunduğu anlamına gelir; bu yüzden kuzey yarıkürede alçakta görünür. Kaynaklara göre yıldız kuzey 64° enleminin üzerinde hiç doğmaz, daha yüksek kuzey enlemlerinde ise yalnız yaz mevsiminde güney ufkuna yakın görülür.

Yıldız ekliptiğin yaklaşık 4,57° güneyindedir, yani Güneş'in yıllık yoluna çok yakındır. Bunun iki sonucu vardır. Birincisi, Güneş her yıl 2 Aralık civarında Antares'in yaklaşık 5° kuzeyinden geçer; bu yüzden yıldız her yıl 30 Kasım dolayında, orta kuzey enlemlerinde iki üç hafta boyunca gece göğünde görülemez. İkincisi Ay'ın yıldızı örtebilmesidir (aşağıya bakın).

Her yıl 31 Mayıs civarında Antares Güneş'in tam karşısındadır, yani karşıt konumdadır ve bütün gece görünür. Türkiye için bu şu demektir: Antares'i görmeye elverişli dönem, ilkbaharın sonundan yaz sonuna uzanan aylardır; Mayıs sonu civarında gece boyunca, yaz akşamlarında ise güney göğünde alçakta aranır.

Türkiye yaklaşık 36° ile 42° kuzey enlemleri arasındadır. Antares'in deklinasyonuyla basit geometri, yıldızın güneyden geçerken ufuktan yüksekliğini yaklaşık 22° ile 28° arasında verir (kuzeydeki yerlerde daha alçak, güneydekilerde biraz daha yüksek). Bu, ufuk yakınındaki kalın hava tabakasının ışığı soldurduğu, ışık kirliliğinin ve yer şekillerinin en çok engel olduğu bir yüksekliktir. Antares'i rahat görmek için güney ufku açık, karanlık bir yer seçmek gerekir; bu konuda Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler sayfası yardımcı olur. Yıldızın çevresindeki takımyıldızlarla yerini bulmak için Akrep takımyıldızı sayfasına bakın.

Ay tarafından örtülme

Antares ekliptiğe yakın olduğundan Ay zaman zaman yıldızın önünden geçer ve onu bir süre gizler; buna örtülme denir. Antares, ekliptiğin 6° yakınındaki dört birinci kadir yıldızdan biridir. Örtülmeler oldukça sık görülür ama Ay'ın yörünge düğümlerinin yaklaşık 18,6 yıllık döngüsüne bağlıdır: kaynağın aktardığına göre güncel seri 2023'te başladı, önceki seri 2010'da bitmişti. Her örtülme Dünya'nın yalnızca bir bölümünden izlenir. Örneğin 31 Temmuz 2009 örtülmesi güney Asya'nın ve Orta Doğu'nun büyük bölümünden görülebilmişti; 21 Şubat 2025'teki örtülme ise Arjantin'den fotoğraflandı.

Antares'in Ay tarafından örtülmesi: 21 Şubat 2025'te Arjantin'den bir teleskopla çekilmiş kare. Yıldız Ay'ın kenarının ardında kayboluyor.
Fernando de Gorocica, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Örtülmelerin bilimsel değeri de vardır. Ay'ın kenarı yıldızın ışığını ani biçimde keser; bu kesilmenin süresi yıldızın açısal çapını ölçmek için kullanılabilir. Yukarıda verilen 41,3 ± 0,1 milisaniye açılık çap böyle bir ölçümle elde edilmiştir. Ayrıca Antares A saklandığında Antares B bazen küçük bir teleskopla birkaç saniye için fark edilebilir. Bürg'ün 1819'da dikkatini çeken de tam böyle bir olaydı.

Çok daha nadir bir olay olan Venüs tarafından örtülme ise kaynaklarda şöyle geçer: Antares'in son Venüs örtülmesi M.Ö. 525 yılında gerçekleşmiştir.

Bulunduğu ortam: Rho Ophiuchi

Antares, Akrep-Kentaur (Scorpius-Centaurus) OB topluluğunun en parlak ve en evrilmiş yıldızıdır; bu topluluk Güneş'e en yakın OB topluluğudur. OB toplulukları, sıcak ve büyük O ile B türü yıldızların birlikte doğduğu gevşek gruplardır. Topluluğun Üst Akrep alt grubunun ortalama yaşı yaklaşık 11 milyon yıl olarak verilir; Antares için önerilen yaş (yaklaşık 15 ± 5 milyon yıl) de aynı büyüklük mertebesindedir.

Yıldızın bulunduğu gök bölgesi yıldız doğum yuvalarıyla doludur. Rho Ophiuchi bulut kompleksi, Güneş'e en yakın yıldız oluşum bölgelerinden biridir ve yaklaşık 140 parsek (yaklaşık 460 ışık yılı) uzakta olduğu belirtilir. Antares kompleksin kendisinde sayılmaz, ama aynı görüş doğrultusundadır ve geniş alan fotoğraflarında sarımsı bir leke olarak öne çıkar. Yıldızın bu kompleksin ön planındaki bulutları aydınlattığı söylenir; bölge bazen Antares Bulutsusu ya da VdB 107 diye de anılır.

Aşağıdaki fotoğrafta Antares ve çevresindeki toz bulutları birlikte görülüyor.

Antares (sarımsı parlak yıldız) ve çevresindeki Rho Ophiuchi bölgesi: yoğun yıldız alanı ve geniş koyu toz bulutları.
Dylan O'Donnell (deography.com), CC0 1.0, Wikimedia Commons

Beklenen son: süpernova

Antares, kütlesi büyük olduğundan çekirdeğindeki yakıtı hızla tüketen bir yıldızdır. Kaynaklara göre neredeyse kesinlikle bir süpernova olarak patlayacaktır ve bunun yaklaşık 1,0 ile 1,4 milyon yıl içinde gerçekleşmesi beklenir. Aktarılan tahmine göre patlama birkaç ay boyunca dolunay kadar parlak olabilir ve gündüz bile görülebilir. Bunlar modellere dayanan tahminlerdir; zamanlamadaki belirsizlik büyüktür ve bugünkü kuşaklar için bir tehdit değil, bilimsel bir ilgi konusudur.

Yıldızların yaşam döngüsü ve süpernovaların nasıl işlediği için Yıldızların yaşam döngüsü: doğumdan ölüme ve Süpernovalar sayfalarına bakabilirsiniz.

Kısaca

  • Antares (α Scorpii), Akrep takımyıldızının en parlak yıldızı ve gece göğünün ortalamada on beşinci en parlak yıldızıdır.
  • M1.5Iab-Ib tayflı kırmızı süperdevdir; yarıçapı Güneş'in yaklaşık 680-700 katı, yüzey sıcaklığı yaklaşık 3.660 K'dır.
  • Uzaklığı yaklaşık 550 ışık yılı olarak verilir, ama Hipparcos paralaksının hata payı büyüktür; kaynaklar farklı değerler (örneğin 604 ışık yılı) verir. Yarıçap ve kütle de buna bağlı olarak belirsizdir.
  • Mavi-beyaz, B2.5V tayflı Antares B (yaklaşık 5,5 kadir) ona eşlik eder; açısal ayrım 2,6-2,8 yay saniyesi, yörünge dönemi belirsizdir.
  • Adı Yunanca kökenlidir: Ares'in (Mars'ın) rakibi.
  • Ekliptiğe yakın olduğu için Ay tarafından örtülür; en elverişli görünme zamanı karşıt konumda olduğu Mayıs sonu ve yaz aylarıdır, Kasım sonu civarında ise Güneş'in yakınında görülmez.
  • Kaynaklara göre yaklaşık 1,0-1,4 milyon yıl içinde süpernova olarak patlaması bekleniyor.

Aynı türdenTümü →

Bu konudaki haberler

  1. Türk bilimkurgu edebiyatında uzay: Osmanlı'dan bugüne Ay, Mars ve uzaylılarTürk bilimkurgu edebiyatında uzay: Osmanlı'dan bugüne Ay, Mars ve uzaylılar16 Ekim 2026, 19:15
  2. Uzay Kuvvetleri'nden nükleer adım: Antares'in mikroreaktörü yörüngeye hazırlanıyorUzay Kuvvetleri'nden nükleer adım: Antares'in mikroreaktörü yörüngeye hazırlanıyor13 Eylül 2026, 19:51

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar