Hera, Didymos'a varmadan önce en zorlu frenleme manevralarına hazırlanıyor

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) gezegen savunması görevi Hera, fırlatılışının üzerinden iki yıl geçmişken bugüne kadarki en zorlu operasyonuna hazırlanıyor. Küçük bir otomobil boyutundaki araç, hedefi olan Didymos ikili asteroit sistemine güvenle yaklaşabilmek için hızını uzun süreli motor ateşlemeleriyle önemli ölçüde düşürecek.

İki büyük ateşleme

Hera şu anda asteroitlere göre saniyede 12 kilometreyi aşan bir hızla ilerliyor. Bu hızla hedefe varması, aracın asteroitlerin yanından hızla geçip gitmesi anlamına gelirdi. Bu yüzden ekip iki büyük frenleme manevrası planladı.

İlk frenleme manevrası (BRM-1) 15 Ekim 2026'da başlayacak. Bu manevrada aracın hidrazin yakıtlı üç iticisi aynı anda ateşlenecek ve ateşleme 93 dakika sürecek. Bu işlem, Hera'nın asteroitlere göre hızını saniyede yüzlerce metre azaltacak. İkinci manevra (BRM-2) ise 22 Ekim'de başlayacak ve yaklaşık 31 dakika sürecek. Bu ikinci ateşlemeyle, görevin hız değişimi ihtiyacının büyük kısmı karşılanmış olacak. Ekim sonunda ise aracı hedefe doğru ince ayarla yönlendirecek üç küçük manevra daha yapılacak.

Bu kadar uzun ateşlemeler, uzay aracının sistemleri için ciddi bir sınav. Motorlar dakikalarca kesintisiz çalışırken aracın yönelimi korunmalı, yakıt tüketimi ve sıcaklıklar yakından izlenmeli. Manevralardan birinde yaşanacak bir aksaklık, varış takvimini doğrudan etkileyebilir.

Hera'nın yolculuğu

Hera, 7 Ekim 2024'te Florida'daki Cape Canaveral'dan SpaceX'in Falcon 9 roketiyle fırlatıldı. 12 Mart 2025'te Mars'ın yaklaşık 5.000 kilometre yakınından geçerek kütle çekimi desteği aldı; bu geçiş sırasında Mars'ın küçük uydusu Deimos'u da yaklaşık 300 kilometreye kadar yaklaşarak görüntüledi. Aracın Didymos sistemine Kasım 2026'da ulaşması planlanıyor.

Fırlatma kütlesi 1.128 kilogram olan Hera, yaklaşık 13 metrekarelik güneş panelleriyle enerji üretiyor. Araçta iki asteroit çerçeveleme kamerası, hiperspektral görüntüleyici, gezegen altimetresi ve termal kızılötesi kamera bulunuyor. Hera ayrıca Milani ve Juventas adlı iki küp uyduyu da taşıyor; bunlar asteroitlerin yakınına bırakılarak ek ölçümler yapacak.

Hera'nın termal kızılötesi kamerası Japonya Uzay Ajansı JAXA'nın katkısı; asteroit yüzeylerinin sıcaklığını ölçerek yüzeyin kaya mı yoksa ince toz mu olduğunu ayırt etmeye yardım edecek. Görevde Avrupa'nın pek çok ülkesinden kurum ve şirket yer alıyor.

DART'ın izinde

Hera'nın hedefi, yaklaşık 780 metre çapındaki Didymos asteroidi ve onun etrafında dolanan yaklaşık 151 metre çapındaki uydusu Dimorphos. NASA'nın DART aracı Eylül 2022'de Dimorphos'a bilerek çarparak, bir asteroidin yörüngesinin çarpma yoluyla değiştirilip değiştirilemeyeceğini sınadı. Deneme başarılı oldu: Çarpışma, Dimorphos'un Didymos çevresindeki yörünge süresini 33 dakika kısalttı.

Ancak DART, çarpışmanın ardından sonuçlarını ayrıntılı olarak inceleyecek bir araçla birlikte gitmedi. Hera tam olarak bu boşluğu dolduracak. Araç, çarpışmanın Dimorphos'ta açtığı izi, asteroidin kütlesini, iç yapısını ve çarpmanın ardından şeklinin nasıl değiştiğini ölçecek.

Didymos 1996'da keşfedildi; küçük uydusu Dimorphos ise 2003'te fark edildi. DART çarpışmasından önce Dimorphos, Didymos'un çevresindeki turunu yaklaşık 11 saat 55 dakikada tamamlıyordu. 26 Eylül 2022'deki çarpışma bu süreyi 33 dakika kısalttı; bu, bilim insanlarının başarı için öngördüğü asgari değişimin çok üzerindeydi. Çarpışma ayrıca uzaya binlerce ton kaya ve toz savurarak asteroidin arkasında kilometrelerce uzanan bir kuyruk oluşturdu.

Hera'nın taşıdığı iki küp uydu da bu incelemenin önemli parçaları. Juventas, alçak frekanslı bir radarla Dimorphos'un içine bakarak asteroidin sıkı bir kaya mı yoksa gevşekçe bir arada duran bir moloz yığını mı olduğunu anlamaya çalışacak. Milani ise asteroitlerin yüzey bileşimini ve çevrelerindeki tozu inceleyecek. Görevin sonunda Juventas'ın Dimorphos'un yüzeyine inmesi planlanıyor.

Neden önemli

Gezegen savunması, Dünya'ya çarpma riski taşıyan bir asteroidin yörüngesini önceden değiştirebilme becerisi üzerine kurulu. DART bunun mümkün olduğunu gösterdi; Hera ise ne kadar etkili olduğunu sayılarla ortaya koyacak. Asteroidin kütlesi ve iç yapısı bilinmeden, çarpmanın aktardığı itkinin ne kadarının asteroidin kendisinden, ne kadarının fırlatılan enkazdan kaynaklandığını kesin olarak hesaplamak mümkün değil. Hera'nın verileri, gelecekte gerçek bir tehdit karşısında kaç kilogramlık bir aracın, hangi hızla ve ne kadar önceden gönderilmesi gerektiğini hesaplamak için temel oluşturacak.

Kısaca

• Hera, 15 Ekim'de 93 dakikalık, 22 Ekim'de yaklaşık 31 dakikalık iki büyük frenleme ateşlemesi yapacak.
• Araç şu anda asteroitlere göre saniyede 12 kilometreyi aşan hızla ilerliyor.
• Didymos sistemine varışın Kasım 2026'da olması planlanıyor.
• Hera, NASA'nın DART aracının 2022'de Dimorphos'a çarpmasının sonuçlarını ayrıntılı olarak ölçecek.