Webb, NGC 7129'da genç yıldızların oyduğu dev kovuğu görüntüledi

NASA, ESA ve Kanada Uzay Ajansı'nın ortak işlettiği James Webb Uzay Teleskobu, Dünya'dan yaklaşık 3.300 ışık yılı uzaktaki NGC 7129 yıldız doğum bölgesinin yeni bir görüntüsünü yayımladı. Görüntü, yoğun toz bulutlarının ardında saklanan çok sayıda genç yıldızı ve bu yıldızların çevrelerindeki gaz bulutuna verdiği hasarı ayrıntılı biçimde gösteriyor.

Tozun ardını görmek

Görünür ışık, yıldız doğum bölgelerindeki yoğun toz ve gaz tarafından saçılır ya da soğurulur; bu yüzden yeni doğan yıldızlar çoğu zaman sıradan teleskoplardan gizlenir. Webb'in gözlem yaptığı kızılötesi ışık ise bu yoğun maddeyi büyük ölçüde aşabiliyor. Bu sayede teleskop, bulutun içine gömülü yıldızları ve onların çevreleriyle etkileşimini görünür hâle getirebiliyor.

Görüntüdeki renkler de bu etkileşimin farklı yönlerini anlatıyor. Altın sarısı tonlar, bölgenin merkezindeki parlak yıldızın etrafında açılmış kovuğu ve enerjiyle uyarılmış hidrojen gazını gösteriyor. Kırmızı bölgeler daha genç ön yıldızların ve onların fırlattığı maddenin çevreyle çarpıştığı alanlara karşılık geliyor. Gri tonlar ise henüz dağılmamış yoğun moleküler gaz ve tozu temsil ediyor.

Merkezdeki yıldız: LkHα 234

Bölgenin en parlak üyesi, merkezde yer alan LkHα 234 adlı yıldız. Güneş'in 5 ila 8 katı kütleye sahip olduğu tahmin edilen bu yıldız henüz "ana kol öncesi" evrede; yani çekirdeğinde hidrojeni helyuma dönüştüren kararlı füzyon sürecine tam olarak başlamamış. Zamanla çekirdeği yeterince ısındığında, Güneş gibi hidrojen yakan sıradan bir yıldıza dönüşecek.

Görüntüde merkez yıldızın solunda yaklaşık 3,5 ışık yılı genişliğinde bir kovuk dikkat çekiyor. Bu boşluk, yıldızın yaşamının daha erken evrelerinde fırlattığı madde akışlarının yoğun moleküler bulutu oymasıyla oluştu. Genç yıldızların güçlü rüzgârları çevredeki gazla çarpıştığında, gemi pruvasının suda oluşturduğu dalgaya benzeyen kavisli sıkışmış gaz yapıları, yani yay şokları ortaya çıkıyor.

Sıcak ve soğuk gazın karşılaştığı sınırda ise "fotoayrışma bölgesi" denen bir katman bulunuyor. Burada yıldızlardan gelen morötesi ışık, hidrojen moleküllerini tek tek atomlarına ayırıyor. Bu bölgeler, yıldız ışığının bulutu nasıl aşındırdığını ve yeni yıldız oluşumunu nasıl etkilediğini incelemek için önemli doğal laboratuvarlar.

NGC 7129 nedir

NGC 7129, kuzey gökyüzünde Kefe (Cepheus) takımyıldızı yönünde yer alan bir yansıma bulutsusu. Görünüşü nedeniyle "Çiçek Tomurcuğu Bulutsusu" adıyla da anılıyor. Bulutsuyu aydınlatan genç açık yıldız kümesinde, yaşı 1 milyon yıldan küçük 130'dan fazla yıldız bulunduğu belirlendi. Astronomik ölçekte bu, yıldızların henüz "bebeklik" döneminde olduğu anlamına geliyor; Güneş'in yaşı yaklaşık 4,6 milyar yıl.

Kümedeki genç yıldızlar, doğdukları moleküler bulutun içinde büyük bir kabarcık açmış durumda. Bulutsunun pembe tonları, bu kabarcığın yüzeyindeki toz tanelerinin içerideki yıldızların yoğun ışığıyla ısınmasından kaynaklanıyor. Bulutsu gökyüzünde NGC 7142 adlı açık kümeye yalnızca yarım derece uzaklıkta görünüyor.

Webb'in gözü

James Webb Uzay Teleskobu, 25 Aralık 2021'de fırlatıldı ve Dünya'dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaktaki ikinci Lagrange noktası (L2) çevresinde konumlandı. 6,5 metre çapındaki altın kaplı ana aynası ve kızılötesine duyarlı aletleri sayesinde, yıldız doğum bölgelerinin derinliklerine daha önceki teleskopların ulaşamadığı ayrıntıda bakabiliyor. Teleskobun soğuk tutulması gerekiyor; çünkü kızılötesi ışık aslında ısı ışınımı ve teleskobun kendi sıcaklığı gözlemleri bozabilir. Bu nedenle Webb, tenis kortu büyüklüğündeki beş katmanlı güneş kalkanının gölgesinde çalışıyor.

Neden önemli

Güneş gibi yıldızların büyük çoğunluğu, NGC 7129'daki gibi kalabalık kümeler içinde doğuyor. Bu nedenle bu tür bölgeler, Güneş Sistemi'nin de bir zamanlar içinde bulunduğu ortamı anlamak için birer pencere işlevi görüyor. Webb'in görüntüsü, aynı bölgede farklı evrelerdeki yıldızları, daha genç ön yıldızlarla ana kol öncesi yıldızları bir arada göstererek yıldız oluşumunun zaman içindeki ilerleyişini tek karede izleme olanağı sunuyor.

Büyük kütleli yıldızların rüzgârları ve madde akışları, çevrelerindeki gazı dağıtarak hem yeni yıldız oluşumunu tetikleyebiliyor hem de durdurabiliyor. Bu geri besleme sürecinin ayrıntıları, galaksilerde yıldız oluşumunun nasıl düzenlendiğini anlamanın anahtarlarından biri.

Kısaca

• NGC 7129, Kefe takımyıldızı yönünde, yaklaşık 3.300 ışık yılı uzaklıkta bir yıldız doğum bölgesi.
• Merkezdeki LkHα 234, Güneş'in 5-8 katı kütleli, henüz ana kol öncesi evrede bir yıldız.
• Görüntüde yaklaşık 3,5 ışık yılı genişliğinde, madde akışlarının oyduğu bir kovuk ve yay şokları görülüyor.
• Bölgedeki kümede 1 milyon yaşından genç 130'dan fazla yıldız bulunuyor.