Cygnus XL altı aylık ikmal görevinin ardından ISS'ten ayrılıyor

Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) yaklaşık altı ay geçiren Northrop Grumman yapımı Cygnus XL kargo aracı, 9 Ekim Cuma günü istasyondan ayrılıyor. Araç, NASA adına yürütülen Ticari İkmal Hizmetleri-24 (CRS-24) görevi kapsamında istasyona 5.000 kilogramı aşan erzak, bilim deneyi ve donanım taşımıştı. Şimdi aynı araç, istasyonda artık işe yaramayan binlerce kilogramlık atıkla dolu olarak son yolculuğuna çıkacak.

Ayrılış nasıl gerçekleşecek?

NASA'nın açıklamasına göre ayrılış işlemi yerdeki uçuş kontrolörlerinin yönetiminde yapılacak. Kontrolörler, istasyonun Kanada yapımı robot kolu Canadarm2'ye komut göndererek Cygnus XL'i Unity modülünün Dünya'ya bakan bağlantı noktasından ayıracak ve serbest bırakılacağı konuma taşıyacak. Yaklaşık 17 metre uzunluğundaki Canadarm2, Kanada'nın istasyona en önemli katkılarından biri ve kargo araçlarının yakalanıp bağlanmasında kilit rol oynuyor. Unity ise 1998'de fırlatılan ve istasyonun ABD bölümünün ilk parçası olan bağlantı modülü. Serbest bırakma ABD Doğu saatiyle 12.45'te, Türkiye saatiyle 19.45'te planlanıyor. NASA canlı yayına 15 dakika önce başlayacak. İşlemi istasyonun içinden NASA astronotu Luke Delaney izleyecek. Robot kolun yerden yönetilmesi, istasyondaki mürettebatın zamanını bilimsel çalışmalara ayırabilmesi için uzun süredir uygulanan bir yöntem; astronotlar yalnızca süreci gözetliyor ve gerekirse müdahale ediyor.

Cygnus XL, istasyondan uzaklaştıktan sonra iki gün daha yörüngede kalacak ve 11 Ekim Pazar günü motorlarını ateşleyerek yörüngeden çıkacak. Araç, atmosfere kontrollü ve yıkıcı bir yeniden girişle dalacak; içindeki atıklarla birlikte güvenli biçimde yanıp yok olacak. NASA bu son aşamayı canlı yayınlamayacak.

Görev nisan ayında başlamıştı

Cygnus XL, 11 Nisan 2026'da Florida'daki Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'nün 40 numaralı fırlatma kompleksinden bir SpaceX Falcon 9 roketiyle fırlatıldı. İki gün sonra, 13 Nisan'da, istasyonun robot koluyla yakalandı. Yakalama işlemini NASA astronotları Jack Hathaway ve Chris Williams gerçekleştirdi; araç daha sonra yükünün boşaltılması için Unity modülüne bağlandı.

Northrop Grumman, Cygnus araçlarına havacılık ve uzay tarihinde iz bırakan kişilerin adını verme geleneğini sürdürüyor. Bu görevdeki araca, dört uzay mekiği uçuşunda yer alan ve uzayda 723 saat geçiren eski NASA astronotu Steven R. Nagel'in adı verildi.

Altı ay boyunca neler yapıldı?

Cygnus XL'in taşıdığı yükün önemli bir bölümü, istasyondaki 74. ve 75. Sefer ekiplerinin yürüttüğü bilimsel çalışmalara ayrılmıştı. NASA'nın görev açıklamasında öne çıkan deneyler arasında şunlar vardı:

Kuantum bilimini ilerletmeye yönelik yeni bir modül, ileride bilgisayar teknolojisini geliştirebilecek ve karanlık madde araştırmalarına katkı sağlayabilecek ölçümler için tasarlandı. Kan hastalıkları ve kanser tedavisinde kullanılabilecek daha fazla sayıda tedavi amaçlı kök hücre üretmeyi hedefleyen bir donanım da yük arasındaydı. Bağırsak mikrobiyomunu incelemek için model organizmalar ve GPS ile radar gibi kritik altyapıyı korumaya yönelik uzay havası modellerini iyileştirebilecek bir alıcı da istasyona ulaştırıldı. Bunların yanında biyoloji, yer ve uzay bilimleri, fizik ve teknoloji geliştirme alanlarında onlarca deney daha bulunuyordu.

Neden önemli?

ISS'in sürekli insanlı işletilebilmesi, düzenli ikmal uçuşlarına bağlı. NASA, istasyonun lojistiğini Northrop Grumman ve SpaceX gibi özel şirketlerden satın aldığı ticari ikmal hizmetleriyle sağlıyor. Cygnus'un önemli bir işlevi de çöp taşımacılığı: Dünya'ya dönüşü olmayan bu araçlar, ayrılırken istasyonda biriken atıkları da alarak atmosferde yakıyor. Böylece kısıtlı iç hacme sahip istasyonda yer açılıyor. Bu, SpaceX'in Dragon kargo aracından temel bir farkı da oluşturuyor: Dragon, okyanusa inerek deney örneklerini ve donanımları Dünya'ya geri getirebiliyor; Cygnus ise tek yönlü bir araç olarak tasarlandığından görevi atmosferde yanarak sona eriyor.

Cygnus XL, aracın daha fazla yük taşıyabilen genişletilmiş sürümü. Bu sayede tek bir uçuşta istasyona daha fazla deney ve malzeme gönderilebiliyor.

Sırada ne var?

Cygnus XL'in ayrılmasıyla Unity modülündeki bağlantı noktası, sonraki ikmal araçları için boşalmış olacak. İstasyondaki deneylerin bir bölümünün sonuçları, Dünya'ya dönebilen kargo araçlarıyla gönderilen örneklerin incelenmesinin ardından açıklanacak.

Kısaca

• Cygnus XL, CRS-24 görevi kapsamında 11 Nisan'da Falcon 9 ile fırlatıldı.
• Araç istasyona 5.000 kilogramı aşan erzak ve deney taşıdı.
• 9 Ekim'de Canadarm2 ile serbest bırakılacak, 11 Ekim'de atmosferde yanacak.
• Yük arasında kuantum bilimi modülü ve kök hücre üretim donanımı vardı.