NASA'nın Webb Teleskobu, Bulutsunun Yıldız Jetlerindeki Hareketliliği Yakaladı

NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'ndan gelen yeni bir görüntü, kozmik yaratımın kaynayan bir kazanını gözler önüne seriyor. Webb, Dünya'dan yaklaşık 3.300 ışık yılı uzaktaki NGC 7129 adlı yıldız yuvasında, daha önce toz bulutlarının ardında gizli kalmış çok sayıda yıldızı ortaya çıkardı.

Elementlerin yaratıcı motorları olan yıldızların yaşam döngüsü, soğuk ve yoğun toz ile gaz bölgeleri olan moleküler bulutlarda doğumlarıyla başlar. Bu tozlu koza nedeniyle genç yıldızları, özellikle kızılötesi ışığı yakalayamayan birçok teleskopla görmek çoğu zaman imkânsızdır. Oysa Webb'in kızılötesine duyarlılığı çok yüksektir; bu sayede gökbilimciler tozun içine bakıp yıldız yaşam döngüsünün başlangıcını inceleyebilir.

Bu kümedeki yıldızlar farklı gelişim evrelerindedir, çünkü kütlesi büyük yıldızlar en hızlı oluşur ve evrilir. Bölgenin en kütleli (ve en olgun) yıldızı, parlak merkezi yıldız LkH-alfa 234'tür (okunuşu "Lik-H-alfa"). Görüntünün en belirgin kırınım desenine sahip olan bu yıldız, Güneş'in yaklaşık 5 ila 8 katı kütlesinde bir anakol öncesi yıldızdır. Bu tür anakol öncesi yıldızlar kütle toplama işini büyük ölçüde bitirmiştir ve kütleçekimi etkisiyle büzülürken sıcaklıkları artar. Zamanla bu yıldız da Güneş gibi kendi hidrojenini kaynaştıracak.

Yıldızın solundaki, altın rengi görünen ve yaklaşık 3,5 ışık yılı genişliğindeki boşluk, merkezdeki yıldızın etkisinin en büyük göstergesidir. Yıldızın yaşam döngüsünün daha erken bir evresinden gelen dışa akışlar, yoğun hidrojen moleküler bulutunun içine oyuklar açar. Hem bu dışa akışlar hem de yıldızın ışığı gazı enerjilendirerek parlamasına neden olur. Bu hidrojen gazının büyük bölümü uzaklara savrulurken önemli bir miktarı da sıkışır ve daha fazla yıldızın oluşması için gereken koşulları yaratır.

Bu boşluğun içinde birkaç yıldız da görülebiliyor. Bunların bir kısmı da anakol öncesi yıldızlardır ve yıldız rüzgârı yayarlar. Yıldızların yakınında görülen, sıkışmış gazın oluşturduğu kavisli yapılar olan yay şokları, bu rüzgârların enerjik gazı itmesi ve kendi daha küçük boşluklarını yaratmasıyla oluşur.

Merkezdeki ve gömülü yıldızlar birlikte, altın rengi boşluğun üst kısmında görülen keskin sırtı da oluşturur. Işıkları sıcak bir ortam yaratır; bu ortam boşluğun dışındaki daha soğuk ve yoğun moleküler gazı iter ve foto-ayrışma bölgesi denen bir sınır oluşturur. Bu bölgede hidrojen molekülleri atomlarına ayrışır. Yıldızlardan oluşan bu topluluk, bölgenin sıcaklığını ve kimyasını etkileyerek bu moleküler bulutların milyonlarca yıl içinde yavaş yavaş nasıl aşınacağına dair fikir veriyor.

Merkezi yıldızın sağındaki bölge farklı, ama aynı derecede kaotik bir hikâye anlatıyor. Kırmızıyla gösterilen bu topak topak madde, soldaki yıldızlardan çok daha genç nesneleri, yani öncül yıldızları (protoyıldızları) saklıyor. Protoyıldız evresi, gaz ve toz moleküler bulutları ilk kez sıkışıp parçalandıktan sonra gelen ve anakol öncesi evreden daha erken bir aşamadır.

Protoyıldızlar madde biriktirip kütlelerini artırdıkça aşırı ısınmış madde dışa akışları fırlatır. Bu dışa akışlar, protoyıldızların sarılı olduğu yoğun, gri, yarı saydam maddeyle etkileşerek dokulu bir görünüme yol açan şoklar yaratır. Kırmızı parıltı da bu etkileşimin sonucudur. Birden fazla yıldızdan çıkan birden fazla dışa akış bizim bakış açımızdan üst üste biner; sahnenin kaotik görünümü buradan gelir.

Bu protoyıldız dışa akışlarından daha fazlası görüntünün sol üstünde, mavi renkli bir bulutsunun yakınında görülebiliyor. Bu mavi bölgenin merkezinde, çevresini simit biçimli bir madde diskinin sardığı bir protoyıldız bulunuyor. Bu disk, çevresindeki bulutsunun üzerine gölge düşürüyor; bu da NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu'nun gözlemlediği "Yarasa Gölgesi" adlı benzer bir yapıyı hatırlatıyor.

Webb'in yüksek uzamsal çözünürlüğü, bölgenin gazındaki birçok zengin yapıyı ortaya koyuyor ve NASA'nın emekli Spitzer Uzay Teleskobu'nun daha önce yaptığı araştırmaların üzerine ekleniyor. Gökbilimciler bu Webb verilerini, bölgedeki yıldızların ve protoyıldızların çevredeki gaz ve tozu nasıl etkilediğini incelemek için kullanmaya devam edecek.

James Webb Uzay Teleskobu, dünyanın önde gelen uzay bilimi gözlemevidir. Webb, Güneş Sistemi'ndeki gizemleri çözüyor, diğer yıldızların çevresindeki uzak dünyalara bakıyor ve evrenin gizemli yapılarını, kökenlerini ve bizim onun içindeki yerimizi araştırıyor. Webb, NASA'nın ortakları ESA (Avrupa Uzay Ajansı) ve CSA (Kanada Uzay Ajansı) ile yürüttüğü uluslararası bir programdır.

Görüntü açıklamaları

NGC 7129 (NIRCam görüntüsü): NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu, NGC 7129'un parlayan gazlarında birçok protoyıldız ve yıldız ortaya çıkardı. Sıcak atomik hidrojen gazı burada altın rengi bölgeyle, gömülü protoyıldızların şokladığı daha soğuk moleküler hidrojen gazı ise kırmızıyla gösteriliyor.

NGC 7129 yan yana (Spitzer ve Webb görüntüsü): NASA'nın emekli Spitzer Uzay Teleskobu da NGC 7129'daki gaz ve tozu gözlemişti; ancak James Webb Uzay Teleskobu'nun daha yüksek çözünürlüğü, daha ayrıntılı gaz ve toz filamanlarını ve birçok arka plan galaksisini gösteriyor.

Bu haber, NASA News Releases tarafından yayımlanan metinden çevrilmiştir.