Haven-1

Haven-1, Kaliforniya'nın Long Beach kentindeki Vast şirketinin geliştirdiği tek modüllü ticari uzay istasyonu. Şirket, Haven-1'in dünyanın ilk ticari uzay istasyonu olmasını hedefliyor. Vast'ın Ocak 2026'daki açıklamasına göre istasyonun 2027'nin ilk çeyreğinde fırlatmaya hazır olması planlanıyor. Şirketin güncel sayfaları ise yalnızca "2027" hedefini veriyor; kesin bir fırlatma günü paylaşılmadı. İstasyon SpaceX'in Falcon 9 roketiyle Florida'daki Cape Canaveral'dan fırlatılacak. Ekipler ise istasyona SpaceX'in Dragon kapsülüyle ulaşacak.

Haven-1, Vast'ın "basamak basamak" ilerleme yaklaşımının ikinci adımı. İlk adım, Kasım 2025'te fırlatılıp Şubat 2026'da görevini başarıyla tamamlayan Haven Demo uydusuydu. Haven-1'in ardından gelmesi planlanan çok modüllü Haven-2 ise şirketin Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) ardılı olarak önerdiği, sürekli insanlı istasyon.

Görevin amacı

Haven-1, bağımsız çalışan, mürettebatın ziyaret edeceği bir istasyon olarak tasarlandı. Vast'a göre istasyonun üç temel işlevi var:

• İnsanlı görevlere ev sahipliği: Dört kişilik ekiplerin yaklaşık iki haftalık görevlerle istasyonda yaşayıp çalışması. Bu ekipler hükümet astronotlarından ya da özel astronotlardan oluşabiliyor.
• Araştırma ve üretim: İstasyondaki Haven-1 Lab'da mikro yerçekimi araştırmaları, geliştirme çalışmaları ve yörüngede üretim deneyleri yapılması.
• Haven-2'ye hazırlık: Vast'a göre Haven-1, sürekli insanlı ve çok modüllü Haven-2'ye giden yolun ilk adımı.

Haven-1 hem mürettebatlı hem de mürettebatsız dönemlerde çalışacak. Ekip yokken istasyondaki deneyler yerden izlenip komut verilerek yürütülebilecek.

İstasyonun yapısı

Vast'ın verdiği bilgilere göre Haven-1, 4,4 metre çapında ve 10,1 metre yüksekliğinde. Kütlesi 14.600 kilogram. Basınçlı hacmi 80 metreküp, bunun 45 metreküpü yaşanabilir hacim. İstasyon 425 kilometre yükseklikte, ekvatora 51,6 derece eğimli bir alçak Dünya yörüngesinde dolanacak.

Gücü, İspanyol üretici DHV Technology'nin yaptığı on iki açılır güneş paneli kanadından gelecek. Her kanat 1,1 kilovat güç üretebiliyor; istasyonun toplam tepe gücü 13,2 kilovat. Yönelim kontrolü için Vast'ın tasarladığı altı kontrol momenti jiroskobu kullanılacak. Bunlar, bir yalpa çemberi (gimbal) üzerine yerleştirilmiş hızla dönen volanlardan oluşuyor. İstasyonun tamamı, yüksek hızla çarpabilecek mikrometeoroitlere ve uzay enkazına karşı bir kalkanla kaplanacak.

İç tasarımda konfora özel önem verildi. İstasyonun ortasındaki 24 metreküplük ortak alanda, ekibin Dünya'yı 180 derecelik bir açıyla görebileceği 1,1 metre çaplı kubbe biçimli bir pencere var. Burada yemek ya da deney çalışması için yerden açılan bir masa ve direnç bantlarıyla çalışan bir egzersiz sistemi bulunuyor. Koridorun üstünde ve altında dört özel mürettebat odası yer alıyor. Haven-1 Lab'da ise 10 standart deney dolabı yuvası (Middeck Locker Equivalent) bulunuyor. İstasyon, Starlink lazer terminalleri üzerinden gigabit hızında internet bağlantısı kullanacak. Vast'a göre bu, Starlink'in bir ticari uzay istasyonundaki ilk kullanımı olacak.

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

• 10 Mayıs 2023: Vast, Haven-1'i ve ilk mürettebatlı görevi duyurdu. O zamanki hedef, istasyonun en erken Ağustos 2025'te fırlatılmasıydı.
• Sonraki dönem: Hedef tarih daha sonra Mayıs 2026'ya kaydırıldı.
• 2025: İstasyonun uçuş ana yapısı Kaliforniya'nın Mojave bölgesindeki tesiste basınç ve yük kabul testlerinden geçti. Ekim ayında pasif kenetlenme donanımının montaj kontrolü tamamlandı.
• 2 Kasım 2025: Haven-1 sistemlerini denemek için yapılan Haven Demo uydusu, Bandwagon-4 ortak fırlatmasıyla Cape Canaveral'dan yörüngeye çıktı.
• 20 Ocak 2026: Vast, Haven-1'in entegrasyon aşamasına geçtiğini ve istasyonun 2027'nin ilk çeyreğinde fırlatmaya hazır olmasını planladığını açıkladı.
• 4 Şubat 2026: Üç aylık görevinde 49 test hedefinin tamamını gerçekleştiren Haven Demo, kontrollü olarak atmosfere sokuldu.
• 2026 (planlanan): Vast, entegrasyonun ardından istasyonu 2026 içinde NASA'nın Neil Armstrong Test Tesisi'nde çevresel testlerden geçirmeyi planladığını açıklamıştı. Şirketin güncel duyurularında bu testlerin sonucuna dair bilgi yer almıyor.
• 2027 (planlanan): Falcon 9 ile fırlatma. Vast'a göre ilk ekibin fırlatmadan birkaç hafta sonra istasyona gitmesi bekleniyor.

Entegrasyon üç aşamada ilerliyor. İlk aşamada ısı kontrolü, yaşam desteği ve itki sistemlerinin boruları, tepsileri ve tankları yerleştiriliyor. İkinci aşamada aviyonik, yönelim ve seyrüsefer sistemleri ile hava yenileme donanımı ekleniyor. Son aşamada mürettebat yaşam alanı, dış kalkan, ısı radyatörleri ve güneş panelleri takılarak istasyon uçuşa hazır hâle getiriliyor.

İlk mürettebat

İstasyona gidecek ilk ekip dört kişiden oluşacak ve Dragon ile uçacak. Vast'ın 2023'teki ilk duyurusunda Dragon'ın istasyona 30 güne kadar kenetli kalabileceği belirtilmişti. Şirketin güncel açıklamaları ise yaklaşık iki haftalık görevlerden söz ediyor. Haziran 2026'da Fransa ile imzalanan anlaşmaya göre ESA'nın yedek astronotlarından Fransız Arnaud Prost, ilk mürettebatlı görevde uçuş test mühendisi olarak görev alacak. Bu görev aynı zamanda istasyonun uçuş kabul testi sayılıyor. Ekibin öteki üyeleri henüz açıklanmadı.

Vast, istasyon için kendi astronot danışmanlarıyla çalışıyor. Aralarında eski NASA astronotları Andrew Feustel, Megan McArthur ve Sunita Williams var. Bu danışmanlar istasyonun tam ölçekli maketlerinde değerlendirme yaparak iç düzenin tasarımına katkıda bulunuyor.

Bilimsel ve teknik önemi

ISS'in hizmet ömrünün sonuna yaklaşılırken, alçak Dünya yörüngesinde insan varlığının kesintiye uğramaması önemli bir soru hâline geldi. Haven-1, bu boşluğu dolduracak ticari istasyonların yörüngeye çıkan ilk örneklerinden biri olmaya aday. Vast, ana yapı üretim maliyetlerini geleneksel istasyon programlarına göre on kat düşürdüğünü söylüyor. Şirket ayrıca Haven-1'in ana yapısının ABD'de 20 yılı aşkın süredir üretilen ilk uzay istasyonu uçuş yapısı olduğunu belirtiyor.

Haven Demo'dan elde edilen uçuş verileri, Haven-1'in sistemleri için doğrudan yol gösterici oldu. Yörüngedeki radyasyon etkileri yer testlerindeki tahminlerle örtüştü. GPS verilerinde zaman zaman görülen beklenmedik davranışlar ise yazılım güncellemeleriyle filtrelendi. Impulse Space'in Saiph iticileriyle yapılan ateşlemeler de Haven-1'in yakıt yönetimi planlarına veri sağladı. İstasyonun ötesinde Vast, Haven modülleriyle 2030'a kadar yörüngede kalıcı insan varlığı sağlamayı hedeflediğini açıklıyor. ISS'ten sonrası için genel tablo ISS ne zaman kapanacak? sayfasında ele alınıyor.

Türkiye'den bakış

Haven-1'in 51,6 derecelik yörünge eğimi, istasyonun yaklaşık 51,6 derece kuzey ve güney enlemleri arasındaki bölgenin üzerinden geçeceği anlamına geliyor. 36 ile 42 derece kuzey enlemleri arasında yer alan Türkiye de bu kuşağın içinde. Yörünge eğiminin ne anlama geldiği yörünge eğimi maddesinde anlatılıyor. Ancak Haven-1, ISS'ten çok daha küçük olduğu için çıplak gözle ne kadar parlak görüneceği konusunda Vast'ın bir açıklaması yok.

İstasyonun gelecekteki uluslararası kullanımıyla ilgili önemli adımlardan biri de Türkiye'de atıldı. Ekim 2026'da Antalya'da düzenlenen 77. Uluslararası Astronotik Kongresi'nde ESA ile Vast, ISS sonrası dönem için bir mutabakat zaptı imzaladı. Anlaşma, Avrupa'nın Haven istasyonlarındaki araştırma ve kullanım olanaklarını inceleyecek ortak bir fizibilite çalışmasıyla başlıyor. Ayrıntılar Antalya'daki IAC 2026 haberinde.

Kısaca

• Haven-1, Vast'ın dünyanın ilk ticari uzay istasyonu olmasını hedeflediği tek modüllü istasyon.
• Fırlatma 2027'de Falcon 9 ile planlanıyor. Hedef tarih 2023'ten bu yana birkaç kez ertelendi.
• İstasyon 14.600 kg kütleye, 45 m³ yaşanabilir hacme ve 13,2 kW güce sahip. 425 km yükseklikte dolanacak.
• Dört kişilik ekipler Dragon ile gelecek. İlk mürettebatta ESA'dan Arnaud Prost'un yer alması planlanıyor.
• Haven-1, Vast'ın ISS'in ardılı olarak önerdiği Haven-2'ye giden yolun ikinci basamağı.