21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

CAPSTONE 02

CAPSTONE 02, NASA'nın Ay yörüngesinde iki küçük uzay aracıyla buluşma, yakın uçuş ve otonom seyrüsefer denemeleri yapacak teknoloji görevi. Fırlatmanın 2027'de yapılması hedefleniyor.

Ajans / kurum
NASA (Ames Araştırma Merkezi) / Advanced Space
Durum
Planlanıyor
Hedef
Ay yörüngesi; iki araçla buluşma, yakın operasyon, otonom seyrüsefer ve haberleşme denemeleri, radyasyon ölçümü
Verileri göster
DuyuruTemmuz 2026
Fırlatma2027 (planlanan)
Uzay aracı sayısı2 özdeş araç
Araç kütlesiYaklaşık 400 kg (her biri)
ÜreticiTerran Orbital Systems
Görev yüklenicisiAdvanced Space
YolculukDüşük enerjili transfer yörüngesi
YönetimNASA Ames, Küçük Uzay Araçları ve Dağıtık Sistemler
Sözleşme türüSBIR III. aşama

CAPSTONE 02, NASA'nın Ay yörüngesinde iki küçük uzay aracıyla buluşma, yakın uçuş ve otonom seyrüsefer denemeleri yapacak teknoloji gösterim görevi. NASA görevi Temmuz 2026'da duyurdu. Fırlatmanın 2027'de yapılması hedefleniyor. Görev, 2022'de Ay'a giden ve dünyada ilk kez "neredeyse doğrusal halo yörüngesi"nde uçan CAPSTONE'un devamı. Sözleşme yine o görevin sahibi ve işletmecisi Advanced Space şirketine verildi.

İlk CAPSTONE tek bir küp uydudan oluşuyordu ve Ay çevresindeki yeni bir yörüngenin keşfedilmesine odaklanmıştı. CAPSTONE 02 ise yaklaşık 400'er kilogramlık iki özdeş araçla bir adım ileri gidiyor: Araçlar birbirini bulacak, birbirine yaklaşacak ve yan yana uçacak. NASA'ya göre amaç, astronotların Ay yörüngesinde iniş araçlarıyla güvenle kenetlenmesini sağlayacak tekniklerin olgunlaştırılması.

Görevin amacı

NASA'nın açıklamasına göre CAPSTONE 02 dört ana konuda deneme yapacak:

  • Buluşma ve yakın operasyonlar: İki aracın Ay yörüngesinde birbirini bulması, yaklaşması ve kontrollü olarak yakın mesafede durması.
  • Otonom seyrüsefer: Aracın, yerden komut beklemeden kendi konumunu ve rotasını belirlemesi.
  • Ay çevresinde haberleşme: Dünya ile Ay arasındaki bölgede (İngilizce "cislunar" denen bölge) iletişim yeteneklerinin sınanması.
  • Radyasyon ölçümü: Ay çevresindeki radyasyon ortamının tanımlanmasının sürdürülmesi.

Ajans bu yeteneklerin Ay yüzeyine kalıcı bir yerleşim kurmayı hedefleyen Ay Üssü (Moon Base) programı ve Artemis görevleri için gerekli olduğunu belirtiyor. NASA'ya göre Ay yörüngesindeki buluşma teknikleri, Dünya yörüngesinde kullanılanlardan daha karmaşık. Mürettebatın Ay yüzeyine iniş ve yüzeyden dönüş sırasında güvenle aktarılması da bu tekniklere dayanıyor.

Araç ve teknik donanım

Görevde Terran Orbital Systems şirketinin ürettiği, her biri yaklaşık 400 kilogram (882 libre) ağırlığında iki özdeş uzay aracı uçacak. Her iki araç da "kovalayan" ve "hedef" rolleri arasında geçiş yapabilecek; böylece farklı çevre koşullarında geniş bir senaryo yelpazesi denenebilecek. Görev ekibi, Ay yörüngesinde bir dizi buluşma ve yakın operasyon ile araçların birlikte konum tutarak uçtuğu "bekleme" (formasyon uçuşu) manevraları yapacak. Amaç, araçların hem Dünya'nın hem Ay'ın kütleçekiminin aynı anda etkilediği "üç cisim yörüngeleri"ndeki davranışını daha iyi anlamak.

Bir aracın ötekini bulması için yerden yapılan izleme ölçümleri, optik algılayıcılar ve gök cisimlerinin görüntüleri birlikte kullanılacak. NASA, bu yaklaşımın Orion kapsülünün derin uzayda bir Ay iniş aracına yaklaşırken izleyeceği seyrüsefer stratejilerine benzediğini belirtiyor. Araçlarda Lawrence Livermore Ulusal Laboratuvarı'nın geliştirdiği bir optik görüntüleme yükü de bulunacak. Bu yük seyrüsefer denemesini destekleyecek ve Ay'ın görüntülerini de çekecek.

CAPSTONE 02 aynı zamanda bir yazılım deney sahası olacak. NASA'nın geliştirdiği üç ayrı seyrüsefer yazılımı, aracın Dünya'dan Ay'ın ötesine uzanıp sonra Ay yörüngesine oturduğu düşük enerjili transfer yolculuğu boyunca veri toplayacak. İlk CAPSTONE'da denenen Ay Çevresi Otonom Konumlama Sistemi (Cislunar Autonomous Positioning System, CAPS) yazılımı da geliştirilecek. CAPS, bir uzay aracının diğer araçlara göre konumunu yer izlemesine dayanmadan belirlemeyi amaçlıyor. NASA'ya göre araçlar ayrıca hızlı ve düşük maliyetle konuşlandırılabilecek, tekrarlanabilir bir görev modelini göstermek üzere tasarlandı.

Öncül: CAPSTONE'un dört yılı

CAPSTONE (Cislunar Autonomous Positioning System Technology Operations and Navigation Experiment), bir mikrodalga fırını büyüklüğünde, 12U boyutunda bir CubeSat'ti. Araç 28 Haziran 2022'de Rocket Lab'in Electron roketiyle Yeni Zelanda'daki Mahia Yarımadası'ndan fırlatıldı. Enerji tasarrufu sağlayan uzun bir rota izleyerek 13 Kasım 2022'de Ay yörüngesine girdi.

CAPSTONE, Ay çevresindeki "neredeyse doğrusal halo yörüngesi"nde (near rectilinear halo orbit, NRHO) çalışan ilk uzay aracı oldu. Bu çok basık yörüngede araç, Ay'ın kuzey kutbuna yaklaşık 1.600 kilometreye kadar yaklaşıyor, güney kutbundan ise yaklaşık 70.000 kilometre uzaklaşıyordu. Bir tur yaklaşık altı buçuk gün sürüyordu. Görev, NASA'nın Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) ile araçtan araca mesafe ölçümü yaparak iletişim, ağ ve otonom seyrüsefer yeteneklerini doğruladı.

Ana hedeflerini altı ay içinde tamamlayan CAPSTONE'un görevi 15 ay uzatıldı. Bu dönemde araç, yazılımla yeniden tanımlanabilen bir test platformu olarak kullanıldı. Otonom seyrüsefer yazılımı autoNGC ilk kez Ay'da denendi. Gecikmeye ve kesintiye dayanıklı ağ (DTN) protokolleri, bağlantı koptuğunda veriyi saklayıp bağlantı kurulunca kendiliğinden gönderdi. Artemis II uçuşu sırasında Derin Uzay Ağı antenleri insanlı uçuşa ayrıldığında, CAPSTONE'un yerle iletişimi haftada birkaç geçişe düştü. Bu sırada araç Ay'ı, Dünya'yı ve diğer gök cisimlerini görüntüleyerek kendi konumunu belirledi. NASA'nın CAPSTONE'daki çalışmaları Haziran 2026'da sona erdi; Advanced Space aracı test platformu olarak kullanmayı sürdürüyor.

CAPSTONE'dan CAPSTONE 02'ye
Uzay Gündem
Verileri göster
2022CAPSTONE fırlatıldı (Haziran)
2022Ay yörüngesine girdi (Kasım)
2026NASA'nın CAPSTONE işi bitti
2026CAPSTONE 02 duyuruldu
2026Taşıma siparişleri verildi
2027CAPSTONE 02 fırlatması (plan)

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

  • Temmuz 2026: NASA, CAPSTONE 02'yi duyurdu ve görevin 2027'de fırlatılmasının hedeflendiğini açıkladı. Görev, Küçük İşletme Yenilik Araştırması (SBIR) programının III. aşama sözleşmesiyle finanse edildi.
  • 7 Kasım 2026: NASA, Kennedy Uzay Merkezi'ndeki MAX POWER etkinliğinde Ay Üssü için yeni sözleşmeleri açıkladı. Ajans, VADR fırlatma hizmetleri sözleşmesi kapsamında altı görev siparişi verdi. Bunlardan bir görev türünün, CAPSTONE 02 araçlarını derin uzaya taşıyacağı belirtildi. Duyuruda Blue Origin'in New Glenn, Relativity Space'in Terran R ve SpaceX'in Falcon 9 roketleri ile Blue Origin, Firefly Aerospace, Impulse Space ve Quantum Space'in yörünge transfer araçları anılıyor. Ancak CAPSTONE 02'nin hangi roket ve araçla gideceği açıkça belirtilmedi.
  • 2027 (planlanan): Fırlatma, düşük enerjili transfer yolculuğu ve Ay yörüngesine giriş. Ardından iki araçla buluşma, yakın operasyon ve formasyon uçuşu denemeleri yapılacak.

Bilimsel ve teknik önemi

Bir uzay aracının başka bir araca güvenle yaklaşması, insanlı uzay uçuşunun en kritik becerilerinden biri. Alçak Dünya yörüngesinde bu iş onlarca yıldır rutin hâle geldi. Ay çevresinde ise durum farklı: Hem Dünya'nın hem Ay'ın kütleçekimi aynı anda etkili, yer istasyonlarıyla iletişim daha seyrek ve gecikmeli. NASA'ya göre bu koşullar yeryüzünde tam olarak taklit edilemediği için uzayda denenmesi gerekiyor. Mürettebatı Ay yörüngesinden yüzeye taşımanın güvenliği de seyrüsefer sistemlerinin bu koşullarda ne kadar iyi çalıştığının bilinmesine bağlı.

Görevin ikinci önemli yanı, rutin seyrüsefer işlerini otomatikleştirmesi. Yerle sürekli veri alışverişine bağımlılığı azaltan sistemler, Ay çevresinde araç sayısı arttıkça Derin Uzay Ağı gibi sınırlı kaynakların yükünü hafifletebilir. NASA, uydular arası koordinasyonun artmasıyla yeni görev kavramlarının ortaya çıkabileceğini belirtiyor. Ay Üssü CAPSTONE yöneticisi Sean Fuller, görevin "Ay altyapısının ve Artemis'i destekleyecek ticari hizmetlerin temelini attığını" söylüyor.

Görev, NASA'nın İnsanlı Uzay Uçuşu Görev Müdürlüğü tarafından, Araştırma ve Teknoloji Görev Müdürlüğü'nün desteğiyle finanse ediliyor. Yönetimi, Kaliforniya'daki Ames Araştırma Merkezi'nde bulunan Küçük Uzay Araçları ve Dağıtık Sistemler programında.

Türkiye'den bakış

CAPSTONE 02'nin araçları çıplak gözle ya da amatör teleskoplarla izlenebilecek cisimler değil. Ancak görevin denediği Ay yörüngesi seyrüsefer ve iletişim teknikleri, Ay'ı hedefleyen her program için ortak bir altyapı sorusuna yanıt arıyor. Türkiye'nin kendi Ay programı AYAP-1 sayfasında, Ay'ın kendisi de Ay sayfasında ele alınıyor.

Kısaca

  • CAPSTONE 02, Ay yörüngesinde buluşma, yakın operasyon, otonom seyrüsefer ve haberleşme denemeleri yapacak bir NASA teknoloji görevi.
  • Görevde Terran Orbital'ın ürettiği yaklaşık 400'er kilogramlık iki özdeş araç uçacak. Araçlar "kovalayan" ve "hedef" rollerini değiştirebilecek.
  • Sözleşme Advanced Space'e verildi. Fırlatma 2027'de planlanıyor; roket ve taşıyıcı henüz açıklanmadı.
  • Öncül CAPSTONE, 2022'de neredeyse doğrusal halo yörüngesinde uçan ilk araç oldu. NASA'nın bu araçtaki çalışmaları Haziran 2026'da bitti.

Diğer görevlerTümü →

Görevle ilgili haberler

  1. NASA Ay Üssü için ulaşım, teknoloji ve bilim projelerine ödül verdiNASA Ay Üssü için ulaşım, teknoloji ve bilim projelerine ödül verdi8 Kasım 2026, 03:01

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar