Axiom Mission 5 (Ax-5)

Axiom Mission 5 (kısaca Ax-5), Houston merkezli Axiom Space şirketinin Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) düzenleyeceği beşinci özel astronot görevi. NASA ile Axiom, görevin sipariş belgesini 30 Ocak 2026'da imzaladı. Ortak açıklamaya göre Ax-5'in en erken Ocak 2027'de NASA'nın Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatılması ve istasyona kenetli olarak 14 güne kadar kalması planlanıyor. Dört kişilik ekip henüz açıklanmadı.

Ax-5, Axiom'un NASA'dan üst üste aldığı beşinci özel astronot görevi. Bu dizinin üçüncü halkası olan Ax-3, Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'yı uzaya götürmüştü; bu yüzden Axiom görevleri Türk okurlar için ayrı bir anlam taşıyor.

Özel astronot görevi nedir, Ax-5 neyi amaçlıyor?

NASA 2019'da ISS'i ticari şirketlerin düzenleyeceği uçuşlara açtı. "Özel astronot görevi" (private astronaut mission, PAM) denen bu uçuşlarda ekibi ve programı ticari şirket kuruyor; astronotlar istasyonda bilimsel deneyler, tanıtım ve eğitim etkinlikleri ile ticari çalışmalar yürütüyor. NASA bu görevleri, istasyonun ömrünün sonuna yaklaşılırken alçak Dünya yörüngesinde ticari bir ekonomi kurma stratejisinin önemli bir parçası olarak görüyor. Ajansa göre bu görevler, ileride kurulacak ticari uzay istasyonlarına gerçekten talep olup olmadığını da gösteren bir öncü işlevi görüyor.

Ax-5'in somut hedefleri şöyle özetlenebilir:

• Bilimsel çalışma: Mikro yerçekimi ortamında, yani yerçekiminin etkilerinin neredeyse hissedilmediği koşullarda biyoloji, tıp ve teknoloji deneyleri yapmak.
• Uluslararası erişim: Axiom'un önceki görevleri gibi, kendi astronotunu ISS'e göndermek isteyen ülkelere ve kurumlara yer açmak.
• Ticari istasyon hazırlığı: Axiom'un ISS'in ardılı olarak geliştirdiği Axiom Station için operasyon deneyimi biriktirmek.

Görevin anlaşma koşulları da bu ticari modeli yansıtıyor. Axiom, NASA'dan ekip için sarf malzemeleri, kargo taşıma, depolama ve istasyondaki günlük kullanım kaynaklarını satın alacak. NASA ise Axiom'dan, Dünya'ya dönüş yolculuğunda soğuk tutulması gereken bilimsel örnekleri geri getirme hizmeti alacak. Axiom bu görevde yük entegrasyonu için Voyager Technologies şirketiyle birlikte çalışıyor.

Ekip ve seçim süreci

NASA'nın açıklamasına göre Axiom, dört aday astronotu NASA'ya ve ISS'in uluslararası ortaklarına onay için sunacak. Adaylar onaylanıp kesinleştiğinde NASA, uluslararası ortaklar ve fırlatma hizmetini sağlayan şirketle birlikte eğitime başlayacak. Kasım 2026 itibarıyla Axiom'un görev sayfası Ax-5'i "gelecek görev" olarak gösteriyor ve mürettebat adı vermiyor. Şirket, ekibin nihai anlaşmalara ve ajans ile uluslararası onaylara bağlı olduğunu, isimlerin ileride duyurulacağını belirtiyor.

Axiom'un önceki görevlerinde komutanlık koltuğunda iki emekli NASA astronotu vardı: Axiom'un baş astronotu Michael López-Alegría ve şirketin insanlı uçuş başkan yardımcısı Peggy Whitson. Örneğin Ax-3'ü López-Alegría, Ax-4'ü Whitson yönetti. Ax-5 komutanının kim olacağı henüz açıklanmadı.

Araç ve roket

NASA ve Axiom'un Ax-5 duyurularında fırlatma aracı ayrıca belirtilmiyor; yalnızca fırlatma yeri olarak Kennedy Uzay Merkezi veriliyor. Axiom'un son iki görevi aynı düzenle uçtu: Ax-3, 18 Ocak 2024'te, Ax-4 de 25 Haziran 2025'te Kennedy'deki 39A rampasından SpaceX'in Falcon 9 roketi ve Dragon kapsülüyle fırlatıldı. Dragon, istasyona otomatik olarak yanaşıp kenetlenebilen, dört kişiyi taşıyabilen bir uzay kapsülü.

Görev süresi için verilen "14 güne kadar" ifadesi, ekibin ISS'e kenetli geçireceği zamanı anlatıyor. Kesin fırlatma tarihi, NASA'ya göre istasyondaki genel araç trafiğine ve diğer planlama koşullarına bağlı olacak. İstasyona aynı dönemde ikmal ve mürettebat araçları da geldiği için özel görevler bu takvime uyduruluyor.

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

• Mart 2025: NASA, yeni özel astronot görevleri için araştırma duyurusu (NASA Research Announcement) yayımladı. Ax-5, bu çağrıya gelen teklifler arasından seçildi.
• 30 Ocak 2026: NASA ve Axiom Space, beşinci özel astronot görevinin sipariş belgesini imzaladı.
• 12 Şubat 2026: NASA, altıncı özel görevi Vast şirketine verdi. Bu görev en erken 2027 yazında planlanıyor; ayrıntısı Vast-PAM-1 sayfasında.
• Kasım 2026: Axiom'un görev sayfası fırlatmayı "en erken Ocak 2027", görev süresini 14 gün olarak gösteriyor. Mürettebat açıklanmadı.
• En erken Ocak 2027 (planlanan): Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatma, ardından ISS'te 14 güne kadar kalış.

NASA'nın özel astronot görevleri sayfası, sıradaki adımı da duyuruyor: Ajans, yedinci özel görev için Voyager Technologies ile sipariş imzaladı; bu görev en erken 2028'de Florida'dan fırlatılacak.

Verileri göster

2022	Ax-1: 17 günlük görev
2023	Ax-2: dört özel astronot
2024	Ax-3: istasyonda 18 gün
2025	Ax-4: istasyonda 18 gün
2027	Ax-5: en erken Ocak (plan)

Önceki görevlerin bıraktığı miras

Axiom'un açıklamasına göre şirket dört yılda dört görev uçurdu, 14 özel ve devlet astronotunu istasyona taşıdı. Bu ekipler yörüngede 160'tan fazla bilim ve araştırma etkinliği ile 100'ü aşkın eğitim ve basın etkinliği gerçekleştirdi. NASA'nın kayıtlarına göre ilk özel görev Ax-1 Nisan 2022'de 17 günlük bir görevle başladı. Ax-2 Mayıs 2023'te uçtu, Ax-3 Ocak 2024'te fırlatıldı ve ekibi istasyonda 18 gün kaldı. Ax-4 ise Haziran 2025'te 18 günlük bir görev için yola çıktı.

Bu görevler birçok ilke de sahne oldu. Suudi Arabistan'dan ilk kadın astronot ve uzaya fırlatılan ilk Türk astronot Axiom görevleriyle uçtu. Suudi Arabistan, Hindistan, Polonya ve Macaristan'dan astronotlar ilk kez ISS'te yaşayıp çalıştı. Ax-4'te pilot koltuğunda Hindistan uzay ajansı ISRO'nun astronotu Shubhanshu Shukla vardı.

Bilimsel ve teknik önemi

Axiom, önceki görevlerdeki araştırmalardan iki örneği öne çıkarıyor. Biri diyabetle ilgili: Mikro yerçekiminde kan şekerinin anlık izlenmesi ve insülin verilmesi denendi. Diğeri kanserle ilgili: Yörüngede test edilen bir tedavi ilacı, şirketin açıklamasına göre daha sonra klinik denemelere girdi. Bu çalışmaların ardından Axiom, araştırma önceliklerini birlikte belirlemek için bir üniversite ittifakı (Axiom Space University Alliance) kurdu. Ax-5'in deney listesi henüz yayımlanmadı, ancak şirket önde gelen bilim kurumlarıyla çalışmayı sürdüreceğini belirtiyor.

Ax-5'in daha geniş önemi, ISS'ten ticari istasyonlara geçişle ilgili. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, beşinci görevin duyurusunda ticari uzayın "uzak bir vaat değil, bugünün gerçeği" olduğunu söyledi. Isaacman'a göre bu görevler, ajansın Ay ve Mars'a uzanırken güveneceği yetenekleri geliştiriyor. ISS Programı yöneticisi Dana Weigel ise özel görevlerin istasyonu yeni pazarlar ve teknolojiler için bir deneme alanına çevirdiğini vurguladı. İstasyonun 2030 sonrasındaki geleceği ISS ne zaman kapanacak? sayfasında ele alınıyor.

Bu tablonun ilginç bir yanı da rekabet. Beş özel görevin hepsini Axiom aldı, ama altıncı görev Vast'a, yedinci görev ise Voyager Technologies'e verildi. Ax-5, Axiom'un bu yeni ortamda deneyim avantajını sürdürmeye çalıştığı görev olacak.

Türkiye'den bakış

Axiom görevlerinin Türkiye'deki karşılığı Ax-3 ile başladı. Alper Gezeravcı, 18 Ocak 2024'te Ax-3 ekibiyle Kennedy'den fırlatıldı ve Türkiye'nin uzaya çıkan ilk astronotu oldu. Görevin ayrıntıları Axiom Mission 3 sayfasında, yörüngede yapılan Türk deneyleri de Alper Gezeravcı ve Ax-3 yazısında bulunabilir. Ax-5'te bir Türk astronotun yer alacağına dair resmî bir açıklama yok.

Ax-5 ekibi istasyondayken Türkiye'den çıplak gözle ISS'i izlemek mümkün olacak. İstasyon, alacakaranlık saatlerinde gökyüzünde hızla ilerleyen parlak bir nokta olarak görülüyor. Nasıl ve ne zaman gözlenebileceği ISS ne kadar hızlı gider ve gökyüzünde nasıl görülür? sayfasında anlatılıyor.

Kısaca

• Ax-5, Axiom Space'in ISS'e beşinci özel astronot görevi. Sipariş 30 Ocak 2026'da imzalandı.
• Fırlatma en erken Ocak 2027'de Kennedy Uzay Merkezi'nden planlanıyor. İstasyonda 14 güne kadar kalınacak.
• Dört kişilik ekip henüz açıklanmadı; adaylar NASA ve uluslararası ortakların onayından geçecek.
• Axiom, NASA'dan istasyon kaynakları satın alacak; NASA da soğuk örnek iadesi hizmeti alacak.
• Önceki dört Axiom görevi 14 astronotu ISS'e taşıdı. Bunlardan biri Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'ydı.