Vast-PAM-1

Vast-PAM-1, NASA'nın Long Beach merkezli Vast şirketine verdiği, Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) yapılacak altıncı özel astronot görevi. NASA ile Vast, görevin sipariş belgesini 12 Şubat 2026'da imzaladı. Fırlatmanın en erken 2027 yazında Florida'dan yapılması planlanıyor. Dört kişilik ekip SpaceX'in Falcon 9 roketi ve Dragon kapsülüyle istasyona gidecek ve orada 14 güne kadar kalacak.

Bu, Vast'ın NASA'dan aldığı ilk özel astronot görevi. NASA'nın ilk beş özel görevinin hepsi Axiom Space'e verilmişti. Vast-PAM-1 ile bu alana ikinci bir şirket giriyor. Görevin ekibi de dikkat çekici: Açıklanan üç ekip üyesi de Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile bağlantılı ve Fransa, Çekya ile Yunanistan adına uçacak.

Görevin amacı

Özel astronot görevleri, NASA'nın ISS'i ticari şirketlerin kullanımına açtığı bir program. Şirket ekibi ve programı kuruyor; ekip istasyonda bilim, eğitim ve ticari çalışmalar yürütüyor. Vast'a göre Vast-PAM-1'in bilim programı dört alana odaklanacak: biyoloji ve biyoteknoloji, fizik bilimleri, insan araştırmaları ve teknoloji gösterimleri. Şirket bu görev için daha önce bir araştırma önerisi çağrısı yayımlamıştı. Vast'ın CASIS ile mevcut anlaşması da şirketin bilim stratejisine uyan nitelikli çalışmaların sayısını artıracak.

Görevin Vast için bir de iç hedefi var. Şirketin açıklamasına göre görev, insanlı uçuşları güvenle yürütmek için gereken altyapı ve süreçler konusunda değerli deneyim kazandıracak. Bu deneyim, Vast'ın kendi istasyonu Haven-1 ve ISS'in ardılı olarak önerdiği çok modüllü Haven-2 için de önemli. Vast Üst Yöneticisi Max Haot, ISS'in kalan ömrünü bilim odaklı ticari görevlerle değerlendirmenin, ticari istasyonlara geçişin kritik bir parçası olduğunu söylüyor.

Anlaşmanın koşulları Axiom görevleriyle aynı modeli izliyor. Vast, NASA'dan ekip sarf malzemeleri, kargo taşıma, depolama ve istasyondaki günlük kaynakları satın alacak. NASA ise, dönüş yolculuğunda soğuk tutulması gereken bilimsel örnekleri Dünya'ya getirme hizmeti alacak.

Ekip

NASA'nın kuralına göre Vast, dört aday astronotu NASA'ya ve uluslararası ortaklara sunuyor. Adaylar, ISS'in beş ortağının (NASA, ESA, Roscosmos, JAXA ve Kanada Uzay Ajansı) temsilcilerinden oluşan Çok Taraflı Mürettebat Operasyonları Paneli'nin (MCOP) onayına tabi. Kasım 2026 itibarıyla açıklanan üç ekip üyesi şöyle:

• Komutan — Thomas Pesquet (Fransa): ESA astronotu. 2016'daki Proxima görevinde istasyonda 197 gün kaldı. 2021'de NASA'nın Crew-2 göreviyle Dragon'la ikinci kez istasyona gitti ve ISS'e komutanlık yapan ilk Fransız astronot oldu. Vast'a göre uzayda geçirilen gün sayısı ve uzay yürüyüşü süresinde Avrupa rekoru ondadır.
• Pilot — Aleš Svoboda (Çekya): ESA'nın Kasım 2022'de seçtiği 12 kişilik yedek astronot grubunun üyesi. Onay alırsa ISS'e giden ilk Çek astronot olacak.
• Görev uzmanı — Adrianos Golemis (Yunanistan): 2018'den beri ESA astronotlarının sağlık desteğinde uçuş hekimi olarak çalışıyor. Selanik Aristoteles Üniversitesi'nde tıp okudu, 2014'te Antarktika'da bir yıl insan fizyolojisi ve psikolojisi deneyleri yürüttü. Görev gerçekleşirse yörüngeye çıkan ilk Yunan vatandaşı olacak.

Dördüncü ekip üyesi henüz açıklanmadı. Vast'ın Fransa anlaşmasındaki açıklamaya göre ek ekip üyeleri arasında, Fransa ile diplomatik bağları olan ülkelerin profesyonel astronotlarının bulunması bekleniyor. Ekip, eğitimini Vast, SpaceX ve NASA ekipleriyle ABD'de ve Avrupa'da yapacak. SpaceX, Falcon 9 ve Dragon eğitimleri, acil durum hazırlıkları, uzay giysisi ile araca giriş-çıkış alıştırmaları ve kısmi ya da tam görev benzetimleri sağlayacak.

Verileri göster

Komutan	Thomas Pesquet (Fransa)
Pilot	Aleš Svoboda (Çekya)
Görev uzmanı	Adrianos Golemis (Yunanistan)
Dördüncü üye	Henüz açıklanmadı

Araç ve roket

Vast, Aralık 2024'te SpaceX ile anlaşarak NASA'nın özel görevlerinden birini kazanması hâlinde ISS'e en çok iki Dragon görevi uçurma hakkı almıştı. NASA'nın seçimiyle bu anlaşmanın ilk görevi kesinleşti. Ekip, Falcon 9 roketinin fırlattığı Dragon kapsülüyle istasyona gidecek ve istasyona otomatik olarak kenetlenecek. Dragon'ın yapısı ve önceki uçuşları Crew Dragon sayfasında anlatılıyor. Vast'a göre ekibin uzay yemekleri de şirketin kendi gıda geliştirme ve üretim tesisinde hazırlanıyor.

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

• Kasım 2024: Çekya ile Vast, insanlı uçuş işbirliği için mutabakat zaptı imzaladı.
• 19 Aralık 2024: Vast, NASA seçimine bağlı olarak ISS'e iki Dragon görevi için SpaceX ile anlaştığını duyurdu.
• Mart 2025: NASA, yeni özel astronot görevleri için araştırma duyurusu yayımladı.
• 12 Şubat 2026: NASA ile Vast, altıncı özel astronot görevinin sipariş belgesini imzaladı.
• 1 Haziran 2026: Choose France Zirvesi'nde Fransa ile iki görevlik anlaşma açıklandı. Thomas Pesquet görev komutanı olarak duyuruldu.
• 8 Haziran 2026: Prag Planetaryumu'nda ESA'nın Çekya adına imzaladığı anlaşma duyuruldu. Aleš Svoboda pilot olarak açıklandı.
• 9 Eylül 2026: Paris'teki Uluslararası Uzay Zirvesi'nde ESA'nın Yunanistan adına imzaladığı anlaşma duyuruldu. Adrianos Golemis görev uzmanı olarak açıklandı.
• Ekim 2026: ESA ile Vast, Antalya'daki 77. Uluslararası Astronotik Kongresi'nde ISS sonrası dönemi de kapsayan yeni bir mutabakat zaptı imzaladı.
• En erken 2027 yazı (planlanan): Florida'dan fırlatma, ardından ISS'te 14 güne kadar kalış. NASA'ya göre kesin tarih istasyon trafiğine bağlı olacak.

Bilimsel ve teknik önemi

Vast-PAM-1'in en belirgin özelliği, özel astronot modelinin ulusal uzay programları için bir araç hâline gelmesi. ESA'nın İnsanlı ve Robotik Keşif Direktörü Daniel Neuenschwander, Çek anlaşması sırasında ajansın üye ülkelerini ticari erişim yoluyla keşfe katılmada "üçüncü kez" desteklediğini söyledi. ESA Genel Direktörü Josef Aschbacher de anlaşmanın, ajansın yeni nesil ticari ortaklıklar aracılığıyla üye ülkelerin insanlı uzay uçuşlarına katılmasını sağladığını belirtti. Yunanistan için bu görev ülkenin ilk insanlı uzay uçuşu olacak.

İkinci önemli yan, ticari istasyonlara geçiş. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, her yeni şirketin pazara kendine özgü güçlükler getirdiğini ve bunun canlı, yenilikçi bir pazarı beslediğini söylüyor. Vast için Vast-PAM-1, bir insanlı görevi baştan sona planlama ve yürütme becerisini, kendi istasyonunu fırlatmadan önce ISS'te kanıtlama fırsatı. ISS'in sonrası için tablo ISS ne zaman kapanacak? sayfasında ele alınıyor.

Türkiye'den bakış

Görevin Avrupa ile bağlantısının önemli bir halkası Türkiye'de kuruldu. Ekim 2026'da Antalya'da düzenlenen 77. Uluslararası Astronotik Kongresi'nde ESA ile Vast yeni bir mutabakat zaptı imzaladı. Bu anlaşma Haziran 2024'te Berlin'de imzalanan önceki zaptın yerini aldı. Yakın dönemde Haven-1 ve Vast-PAM-1 görevlerine odaklanıyor, uzun vadede ise Avrupa'nın Haven istasyonlarındaki olası katkısını inceliyor. Ayrıntılar Antalya'daki IAC 2026 haberinde.

Ekip istasyondayken ISS, Türkiye'den çıplak gözle izlenebilecek. Gözlem saatleri ve yöntemi ISS ne kadar hızlı gider ve gökyüzünde nasıl görülür? sayfasında anlatılıyor. Türkiye'nin ISS'teki ilk deneyimi ise Alper Gezeravcı'nın uçtuğu Axiom Mission 3 göreviydi.

Kısaca

• Vast-PAM-1, NASA'nın ISS'e altıncı özel astronot görevi ve Vast'ın bu alandaki ilk görevi.
• Fırlatma en erken 2027 yazında Florida'dan Falcon 9 ve Dragon ile planlanıyor. Ekip istasyonda 14 güne kadar kalacak.
• Açıklanan ekip: Thomas Pesquet (komutan), Aleš Svoboda (pilot), Adrianos Golemis (görev uzmanı). Dördüncü üye henüz belli değil.
• Görev, Yunanistan'ın ilk insanlı uzay uçuşu olacak.
• Deneyim, Vast'ın Haven-1 ve Haven-2 istasyonlarına aktarılacak.