NASA'nın altı uydulu Güneş radyo dizisi SunRISE 2027 ortasına kaldı

NASA'nın Güneş'ten gelen radyo patlamalarını dinlemek için tasarladığı SunRISE görevi, en erken 2027 ortasında fırlatılacak. Jet İtki Laboratuvarı'nın (JPL) 6 Ekim 2026'daki duyurusuna göre altı küçük uydu, Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkacak bir SpaceX Falcon Heavy roketine, ABD Uzay Kuvvetleri Uzay Sistemleri Komutanlığı'na ait bir yükle birlikte ortak yolcu olarak binecek.

Görevin adı Sun Radio Interferometer Space Experiment ifadesinin kısaltması; Türkçeye kabaca "Güneş Radyo İnterferometresi Uzay Deneyi" olarak çevrilebilir. NASA'nın tanımına göre altı uydu, yerleştirildikleri yörüngede yaklaşık 10 kilometre arayla uçacak ve her biri 2,5 metre uzunluğunda dört radyo anteni açacak. Uyduların her biri bir mısır gevreği kutusu büyüklüğünde; yanlarına küçük güneş panelleri takılı.

Altı küçük uydu, tek bir dev çanak

Buradaki asıl fikir interferometri: birbirinden uzakta duran alıcıların aynı sinyali biraz farklı zamanlarda kaydetmesi ve kayıtların birleştirilmesiyle, tek bir büyük çanağın göreceği ayrıntının elde edilmesi. Yer tabanlı radyo gözlemevlerinin onlarca antenle yaptığı iş, burada altı ayakkabı kutusu boyutunda uyduya dağıtılıyor. Tek bir küçük uydunun asla erişemeyeceği çözünürlük böyle sağlanacak.

Dizi, yaklaşık 35.000 kilometre yükseklikte, yerdurağan yörüngenin biraz üzerinde konumlanacak. Gözlem yerden yapılamıyor: Dünya'nın iyonosferi, görevin peşinde olduğu düşük frekanslı radyo dalgalarını geçirmiyor. Bu yüzden ölçümün uzaydan yapılması gerekiyor. NASA, görevin öngörülen çalışma süresini 12 ay olarak veriyor.

Neden radyo patlamaları önemli

SunRISE'ın hedefi, Güneş'in dış atmosferinde patlayan radyo dalgası salımları — kısaca Güneş radyo patlamaları. NASA'nın açıklamasına göre bu patlamaların çıktığı yerlerde aynı zamanda hızlandırılmış parçacık fışkırmaları görülüyor. Bu parçacıklar Dünya yörüngesindeki haberleşme uyduları da dahil olmak üzere uzay araçlarının elektroniğine zarar verebiliyor ve astronotlar için sağlık riski oluşturuyor.

Dolayısıyla radyo patlamalarını izlemek ve nereden çıktıklarını tam olarak saptamak, yaklaşan parçacık akınına karşı uyarı verebilmek anlamına geliyor. Bugün bu patlamaların varlığı yerden de duyulabiliyor; eksik olan, patlamanın Güneş'in neresinde ve hangi yükseklikte doğduğunun keskin biçimde belirlenmesi. SunRISE'ın katacağı şey bu konum bilgisi.

Takvim neden önemli, neden kesin değil

Fırlatma tarihleri değişkendir; "en erken 2027 ortası" ifadesi de bir taahhüt değil hedef. Ortak yolculuk düzeni görevin takvimini kendi başına belirlemiyor: aynı roketteki ana yükün hazır olma durumu da tarihi etkiliyor. Güneş etkinliğinin 11 yıllık döngüsü içinde hangi evreye denk geleceği ise gözlemin ne kadar verimli olacağını belirleyecek etkenlerden biri; patlamalar etkinliğin yoğun olduğu dönemlerde daha sık görülüyor.

Uyduların altısı 2023 Kasım'ında Utah Eyalet Üniversitesi'ne bağlı Space Dynamics Laboratory'de bir arada görüntülenmişti; donanım tarafında işin önemli bölümü geride kalmış görünüyor. Sırada fırlatma düzeninin kesinleşmesi ve altı uydunun yörüngede birbirine göre konumunu koruyarak tek bir alıcı gibi çalışmayı başarması var — görevin asıl teknik sınavı bu.

Kaynak: NASA/JPL — NASA's SunRISE Mission Targets No Earlier Than Mid-2027 Launch, NASA Science — SunRISE, NASA/JPL — Completed SunRISE SmallSats Pictured Together