NASA'nın altı uydulu Güneş radyo dizisi SunRISE 2027 ortasına kaldı
Altı küçük uydudan oluşan SunRISE, en erken 2027 ortasında bir Falcon Heavy ile yola çıkacak. Uydular 10 kilometre arayla uçup tek bir dev radyo çanağı gibi çalışacak.

NASA'nın Güneş'ten gelen radyo patlamalarını dinlemek için tasarladığı SunRISE görevi, en erken 2027 ortasında fırlatılacak. Jet İtki Laboratuvarı'nın (JPL) 6 Ekim 2026'daki duyurusuna göre altı küçük uydu, Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden kalkacak bir SpaceX Falcon Heavy roketine, ABD Uzay Kuvvetleri Uzay Sistemleri Komutanlığı'na ait bir yükle birlikte ortak yolcu olarak binecek.
Görevin adı Sun Radio Interferometer Space Experiment ifadesinin kısaltması; Türkçeye kabaca "Güneş Radyo İnterferometresi Uzay Deneyi" olarak çevrilebilir. NASA'nın tanımına göre altı uydu, yerleştirildikleri yörüngede yaklaşık 10 kilometre arayla uçacak ve her biri 2,5 metre uzunluğunda dört radyo anteni açacak. Uyduların her biri bir mısır gevreği kutusu büyüklüğünde; yanlarına küçük güneş panelleri takılı.
Altı küçük uydu, tek bir dev çanak
Buradaki asıl fikir interferometri: birbirinden uzakta duran alıcıların aynı sinyali biraz farklı zamanlarda kaydetmesi ve kayıtların birleştirilmesiyle, tek bir büyük çanağın göreceği ayrıntının elde edilmesi. Yer tabanlı radyo gözlemevlerinin onlarca antenle yaptığı iş, burada altı ayakkabı kutusu boyutunda uyduya dağıtılıyor. Tek bir küçük uydunun asla erişemeyeceği çözünürlük böyle sağlanacak.
Dizi, yaklaşık 35.000 kilometre yükseklikte, yerdurağan yörüngenin biraz üzerinde konumlanacak. Gözlem yerden yapılamıyor: Dünya'nın iyonosferi, görevin peşinde olduğu düşük frekanslı radyo dalgalarını geçirmiyor. Bu yüzden ölçümün uzaydan yapılması gerekiyor. NASA, görevin öngörülen çalışma süresini 12 ay olarak veriyor.
Neden radyo patlamaları önemli
SunRISE'ın hedefi, Güneş'in dış atmosferinde patlayan radyo dalgası salımları — kısaca Güneş radyo patlamaları. NASA'nın açıklamasına göre bu patlamaların çıktığı yerlerde aynı zamanda hızlandırılmış parçacık fışkırmaları görülüyor. Bu parçacıklar Dünya yörüngesindeki haberleşme uyduları da dahil olmak üzere uzay araçlarının elektroniğine zarar verebiliyor ve astronotlar için sağlık riski oluşturuyor.
Dolayısıyla radyo patlamalarını izlemek ve nereden çıktıklarını tam olarak saptamak, yaklaşan parçacık akınına karşı uyarı verebilmek anlamına geliyor. Bugün bu patlamaların varlığı yerden de duyulabiliyor; eksik olan, patlamanın Güneş'in neresinde ve hangi yükseklikte doğduğunun keskin biçimde belirlenmesi. SunRISE'ın katacağı şey bu konum bilgisi.
Takvim neden önemli, neden kesin değil
Fırlatma tarihleri değişkendir; "en erken 2027 ortası" ifadesi de bir taahhüt değil hedef. Ortak yolculuk düzeni görevin takvimini kendi başına belirlemiyor: aynı roketteki ana yükün hazır olma durumu da tarihi etkiliyor. Güneş etkinliğinin 11 yıllık döngüsü içinde hangi evreye denk geleceği ise gözlemin ne kadar verimli olacağını belirleyecek etkenlerden biri; patlamalar etkinliğin yoğun olduğu dönemlerde daha sık görülüyor.
Uyduların altısı 2023 Kasım'ında Utah Eyalet Üniversitesi'ne bağlı Space Dynamics Laboratory'de bir arada görüntülenmişti; donanım tarafında işin önemli bölümü geride kalmış görünüyor. Sırada fırlatma düzeninin kesinleşmesi ve altı uydunun yörüngede birbirine göre konumunu koruyarak tek bir alıcı gibi çalışmayı başarması var — görevin asıl teknik sınavı bu.
Arka plan: Altı yıllık bir yol
NASA, SunRISE'ı 30 Mart 2020'de seçti. Görev, görece ucuz yeni görevleri zaten fırlatılmaya hazırlanan araçlarla eşleştiren "fırsat görevi" (Mission of Opportunity) programının parçası; ajans o gün tasarım, yapım ve fırlatma için 62,6 milyon dolar ayırmıştı. İlk planda uydular, Maxar'ın bir ticari uydusuyla birlikte barındırılan yük olarak uzaya çıkacaktı.
Uyduların yapımı 2023'te tamamlandı. Görev sonraki dönemde United Launch Alliance'ın Vulcan Centaur roketine ortak yolcu olarak yerleştirildi; NASA Haziran 2025'te fırlatma tarihini gözden geçirdiğini duyurdu. Aynı açıklamada, görevi başlangıçta yöneten Justin Kasper'ın ardından bilim liderliğini Ocak 2025'te Michigan Üniversitesi Uzay Fiziği Araştırma Laboratuvarı'nın başındaki Susan Lepri'nin üstlendiği bildirildi.
Altı uydu Ekim 2025'te Space Dynamics Laboratory'de termal vakum, elektromanyetik uyumluluk ve titreşim testlerinden geçti. Titreşim testinde her araç fırlatma kütlesine ulaşmak için yakıtla dolduruldu ve üç eksende sarsıldı. Temmuz 2026'da ise NASA, görevin Vulcan Centaur yerine Falcon Heavy ile uçacağını açıkladı. Projeyi Caltech'e bağlı JPL yönetiyor; proje yöneticisi Jim Lux.
Neden önemli?
NASA'nın 2020'deki seçim duyurusuna göre altı araç, Güneş'ten gezegenler arası uzaya uzanan manyetik alan çizgilerinin desenini ilk kez haritalayacak. Ayrıca dev parçacık patlamalarının nerede başladığını ve dışarıya doğru nasıl genişlediğini gösteren üç boyutlu haritalar üretecek. Dönemin NASA Heliofizik Bölümü Direktörü Nicky Fox o gün, Güneş'in uzay havası olaylarıyla nasıl püskürdüğünü ne kadar iyi bilirsek bunların uzay araçları ve astronotlar üzerindeki etkilerini o kadar azaltabileceğimizi söylemişti.
Uzay havasının teknolojiye etkisi yeni bir sorun değil; 1848'deki bir tren gecikmesi bile tarihteki ilk uzay havası vakalarından biri sayılıyor. Bugün aynı tehdit uydu ağlarını ve insanlı görevleri ilgilendiriyor.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















