23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Görevler ve Keşif

Yerçekimi dalgası avcısı LISA'nın uçuş öncesi son teleskobu sipariş edildi

NASA, ESA önderliğindeki LISA yerçekimi dalgası gözlemevi için uçuş donanımına geçmeden önceki son cam teleskobu L3Harris'e yaptıracak. Fırlatma 2030'ların ortasında hedefleniyor.

Görevler ve KeşifNASAGüncellendi: 27 Ekim 2026, 19:33
Yerçekimi dalgası avcısı LISA'nın uçuş öncesi son teleskobu sipariş edildi

NASA, uzaydan yerçekimi dalgası ölçecek LISA gözlemevinin tümüyle camdan yapılan teleskobu için uçuş öncesi son örneği sipariş etti. Ajansın 8 Ekim 2026 tarihli duyurusuna göre L3Harris Technologies, "Mühendislik Test Birimi" adı verilen bu teleskobu tasarlayacak, birleştirecek ve entegre edecek.

NASA bu adımı, uçuş donanımının üretimine geçilmeden önceki son basamak olarak tanımlıyor. Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde LISA teleskop programını yürüten Ritva Keski-Kuha'nın açıklamadaki ifadesiyle yeni birim, "uçuş öncesi son birimimiz ve ESA'ya ilk optik teleskop teslimatımız" olacak.

LISA ne yapacak?

LISA (Laser Interferometer Space Antenna), Avrupa Uzay Ajansı ESA'nın yürüttüğü, NASA'nın ortak olduğu bir uzay gözlemevi. Üç uydu, Dünya'yı izleyen bir yörüngede her kenarı 2,5 milyon kilometre uzunluğunda dev bir üçgen oluşturacak. Her uyduda iki teleskop bulunacak; bu teleskoplar komşu araçlara kızılötesi lazer ışını gönderip gelen ışını alacak ve aradaki mesafenin ne kadar değiştiğini ölçecek.

Yerçekimi dalgası, kütleli cisimler hızlandığında uzay-zamanda oluşan ve ışık hızıyla yayılan bir kırışıklıktır. Albert Einstein'ın 1916 tarihli genel görelilik kuramı bu dalgaları öngörmüştü; yerdeki gözlemevleri ilk doğrudan ölçümü 2015'te yaptı. Bir dalga LISA'nın üçgeninden geçtiğinde kenar uzunluklarını değiştirir — ama inanılmaz az.

NASA'nın görev bilimcisi Ira Thorpe'un açıklamasına göre bu değişimler bir helyum atomunun genişliğinden küçük. Thorpe, LISA'nın bu sayede "Dünya'daki tesislerle şu anda saptayamadığımız" düşük frekanslı yerçekimi dalgalarını ortaya çıkaracağını söylüyor: milyarlarca ışık yılı uzaktaki dev kara delik birleşmeleri saptanabilecek, Samanyolu içindeki sıkı beyaz cüce, nötron yıldızı ve yıldız kütleli kara delik çiftlerinin haritası çıkarılabilecek.

Neden camdan bir teleskop?

Teleskopların tamamı Zerodur adı verilen kehribar renkli bir seramik-cam bileşiminden yapılıyor. NASA, bu malzemenin geniş bir sıcaklık aralığında biçim değiştirmeye direndiği için yüksek hassasiyet isteyen işlerde yaygın kullanıldığını belirtiyor; aynanın yüzeyi altın kaplı. Ölçülecek mesafe farkı atom altı ölçekte olduğundan, teleskobun sıcaklık dalgalanmalarında şeklini koruması doğrudan bilimsel duyarlılığı belirliyor.

L3Harris 2024'te NASA'ya bir prototip teleskop teslim etmişti; o birim bu yeni adım için mühendislik geliştirme örneği olarak kullanıldı. NASA, ekibin 2026 Haziran'ında cam yerine metalden yapılmış bir yapısal model de teslim ettiğini bildiriyor.

Serbest düşen küp

LISA'nın ölçümü, her araçta serbestçe yüzen altın-platin bir küpe dayanıyor. Uydu bu küpün etrafında uçacak ve çevresini öyle yönetecek ki küp uzayda yalnızca kütleçekiminin etkisiyle düşsün. ESA'nın 2016'daki LISA Pathfinder görevi, bu küplere etkiyen kütleçekim dışı kuvvetlerin yerçekimi dalgası ölçümü için gereken düzeye indirilebildiğini göstermişti.

NASA'nın görevdeki diğer katkıları arasında lazer sistemi, küplerde biriken elektrik yükünü yönetecek düzenekler ve tekil yerçekimi dalgası kaynaklarını ayırt edip nitelendirecek veri analizi bulunuyor.

Sırada ne var?

Yeni teleskop tamamlandığında ESA'ya teslim edilecek; uçuş donanımının üretimi bu birimden öğrenilenlerle şekillenecek. Fırlatma için 2030'ların ortası hedefleniyor. Bu ölçekteki bilim görevlerinde takvimin kayması olağan olduğundan tarihi kesinleşmiş saymamak gerekiyor; NASA duyurusunda sözleşmenin bedeli ya da teleskobun teslim tarihi de belirtilmiyor.

Arka plan: ESA'nın üçüncü büyük görevi

LISA, ESA'nın Kozmik Vizyon 2015-2025 programında seçilen üçüncü büyük (L sınıfı) görev. ESA Bilim Programı Komitesi 25 Ocak 2024'te görevi "benimseme" (adoption) aşamasına geçirdi. Bu karar, görev kavramının ve teknolojisinin yeterince olgunlaştığının resmen kabulü anlamına geliyor ve araçlar ile bilim aletlerinin yapımının önünü açıyor. ESA o gün fırlatmanın 2035'te bir Ariane 6 roketiyle yapılmasını planladığını açıklamıştı.

Üç aracın oluşturacağı eşkenar üçgenin her kenarı, Dünya ile Ay arasındaki uzaklığın altı katından fazla. Gözlemevi, ABD Ulusal Bilim Vakfı'nın (NSF) yerdeki LIGO dedektörlerinin ve NASA'nın da katıldığı LISA Pathfinder görevinin birikimi üzerine kuruluyor. Yerde kütleçekim dalgası kaynaklarının izini süren başka araçlar da var; örneğin La Silla'daki BlackGEM teleskopları bu kaynakların ışığını arıyor.

Neden önemli?

ESA'nın tanımına göre LISA; galaksi merkezlerindeki süper kütleli kara deliklerin çarpışmasından, evrenin en erken anlarından ve galaksimizde birleşen sıkı cisimlerden gelen yerçekimi dalgalarını yakalayacak. Bu ölçümlerin, kozmik yapının nasıl oluştuğu ve evrenin nasıl genişlediğine dair anlayışı ilerletmesi bekleniyor.

LISA proje bilimcisi Oliver Jennrich, benimseme kararı açıklandığında durumu bir benzetmeyle anlatmıştı: Şimdiye kadar astrofizik görevleriyle evreni sessiz bir film gibi izlediysek, uzay-zamanın dalgalanmalarını LISA ile yakalamak oyunun kurallarını değiştirecek.

Sırada ne var?

ESA'nın 2024'te açıkladığı 2035 hedefiyle NASA'nın bugünkü "2030'ların ortası" ifadesi örtüşüyor; ancak iki kurum da bunu kesin bir tarih olarak değil, hedef olarak sunuyor. Teleskop, NASA'nın üstlendiği dört ana katkıdan yalnızca biri; lazer sistemleri, yük yönetim düzenekleri ve veri analizi yazılımlarının da aynı takvime yetişmesi gerekecek.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü
  2. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  5. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  6. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi

Çok okunanlar

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  2. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  3. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne
  6. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardıÇip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar