Jet İtki Laboratuvarı
Kaliforniya'daki Jet İtki Laboratuvarı (JPL), NASA adına Caltech tarafından işletiliyor; Voyager'dan Perseverance'a gezegen keşif araçlarının çoğunu tasarlıyor ve Derin Uzay Ağı'nı yönetiyor.
- Ülke
- ABD
- Kuruluş yılı
- 1936
- Alan
- Kamu ajansı
- İnternet sitesi
- www.jpl.nasa.gov
Jet İtki Laboratuvarı (JPL), ABD'nin Kaliforniya eyaletinde, Los Angeles yakınlarındaki La Cañada Flintridge'de bulunan federal fonlu bir araştırma-geliştirme merkezidir. Mülkiyeti ve finansmanı NASA'ya aittir; yönetimini ise Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) üstlenir. Resmî posta adresi Pasadena olduğu için genellikle "Pasadena'daki JPL" diye anılır. Laboratuvarın asıl işi robotik gezegen keşif araçları yapmak ve uçurmaktır; bunun yanında Dünya gözlem ve astronomi görevleri yürütür, NASA'nın Derin Uzay Ağı'nı (DSN) işletir.
Tarihçe
JPL'in kökleri 1936'ya, Caltech'teki Guggenheim Havacılık Laboratuvarı'nın (GALCIT) öğrencilerinin Arroyo Seco dere yatağında yaptığı ilk roket deneylerine uzanır. Frank Malina, Qian Xuesen, Jack Parsons ve arkadaşlarından oluşan bu ekibe, deneylerinin tehlikesi yüzünden "İntihar Takımı" denirdi. Malina'nın danışmanı Theodore von Kármán, 1939'da projeye ABD Ordusu'ndan destek buldu. Laboratuvar Kasım 1943'te Jet İtki Laboratuvarı adını aldı ve üniversitenin sözleşmeyle işlettiği bir ordu tesisine dönüştü; bu yıllarda Corporal ve Sergeant balistik füzelerini geliştirdi.
Dönüm noktası 1958 oldu. JPL, Wernher von Braun'un ordu ekibiyle birlikte ABD'nin ilk uydusu Explorer 1'i 31 Ocak 1958'de (yerel saatle) yörüngeye oturttu. Aynı yılın aralık ayında yeni kurulan NASA'ya devredildi ve ajansın gezegen araçları merkezi oldu. 1960'larda Ranger ve Surveyor araçları Apollo'nun yolunu açtı; Mariner sondaları Venüs, Mars ve Merkür'e gitti. 1990'larda NASA'nın "daha hızlı, daha iyi, daha ucuz" yaklaşımı laboratuvarı küçük ve ucuz görevlere yöneltti; bu dönem hem büyük başarılar hem de acı başarısızlıklar getirdi.
Tesisler ve olanaklar
Yerleşke, yaklaşık 68 hektarlık federal arazi üzerindedir. Laboratuvarın 2020'lerin başındaki yıllık bütçesi yaklaşık 2,4 milyar dolardı ve en büyük payı gezegen bilimi projelerine gidiyordu. Başlıca olanakları şunlardır:
- Uzay Aracı Montaj Tesisi (High Bay 1): Ranger ve Mariner araçlarının çoğu, Voyager 1, Galileo, Cassini ve NASA'nın bütün Mars gezginleri bu temiz odada birleştirildi.
- Uzay Uçuş Operasyonları Tesisi: Görevlerin kontrol edildiği bina; ulusal tarihî simge olarak tescillidir.
- 7,6 metrelik Uzay Simülatörü: Araçları uzaya benzer koşullarda sınayan tarihî vakum odası; o da ulusal tarihî simgedir.
- Derin Uzay Ağı: Kaliforniya'daki Goldstone kompleksi gibi dev antenlerle uzak sondalarla haberleşmeyi sağlayan ağ.
- Küçük Cisimler Veritabanı: Güneş Sistemi'nde bilinen bütün küçük cisimlerin fiziksel verilerini toplayan katalog.
Önemli görevler ve başarılar
- 1977: İkiz Voyager sondaları fırlatıldı. Voyager 2, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün yanından geçti; görevlerini tamamlayan iki sonda yıldızlararası uzaya yöneltildi.
- 1997: Mars Pathfinder göreviyle ilk başarılı Mars gezgini Sojourner Kızıl Gezegen'de dolaştı. Görevin maliyeti yaklaşık 200 milyon dolardı.
- 2004: Spirit ve Opportunity gezginleri Mars'a indi; Opportunity öngörülen ömrünü 14 yıl aştı.
- Curiosity ve Perseverance: Perseverance, ileride Dünya'ya getirilmesi planlanan Mars örneklerini topluyor; yanındaki Ingenuity helikopteri de bu göreve dahildi.
- Juno Jüpiter'in yörüngesinde; 2024'te fırlatılan Europa Clipper ise yüzeyinin altında okyanus bulunduğu düşünülen Europa'ya gidiyor.
- 1998'de NASA için kurulan Dünya'ya Yakın Cisimler Ofisi, 2013'e kadar Dünya'nın yörüngesini kesen 1 kilometreden büyük asteroitlerin yüzde 95'ini buldu.
Verileri göster
| 1936 | İlk roket deneyleri |
|---|---|
| 1943 | Jet İtki Laboratuvarı adı |
| 1958 | Explorer 1 ve NASA'ya geçiş |
| 1977 | Voyager sondaları |
| 1997 | İlk Mars gezgini Sojourner |
| 2004 | Spirit ve Opportunity |
| 2024 | Europa Clipper fırlatıldı |
Bugün ve gelecek planları
JPL 2020'lerde zor bir dönemden geçiyor. Genel bütçe durumu ve Mars Örnek Getirme görevindeki değişiklikler nedeniyle Şubat ve Kasım 2024'te yaklaşık 1.000 çalışan ve yüklenici işten çıkarıldı; küçülme 2025 ve 2026'da da sürdü ve 2026 itibarıyla kadrolu çalışan sayısı yaklaşık 5.000'e indi. Ocak 2025'te yakındaki Eaton yangını yüzünden laboratuvar boşaltıldı; tesis yangından zarar görmese de birçok çalışan evini kaybetti.
Yönetim modeli de değişebilir. Caltech'in JPL'i işletme sözleşmesi Eylül 2028'e kadar geçerli. NASA Mayıs 2026'da sözleşmeyi rekabete açacağını duyurdu: özel şirketler, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve üniversiteler teklif verebilecek, Caltech de yarışmaya katılabilecek. Laboratuvarın federal fonlu araştırma merkezi statüsü korunacak. Bilim tarafında ise Perseverance'ın topladığı örneklerin Dünya'ya getirilmesi ve Plüton'un Güneş'e uzaklığının on katı ötesine gidecek bir yıldızlararası sonda fikri, laboratuvarın uzun vadeli hedefleri arasında anılıyor.
Bilmeye değer
- Kritik görev anlarından önce "uğurlu fıstık" yemek JPL'de bir gelenektir; Ranger araçlarının art arda başarısızlığından sonra ilk başarılı Ranger görevinde fıstık dağıtılmasıyla başladı.
- 1940'lar ve 1950'lerde yörünge hesaplarını mekanik hesap makineleriyle çalışan, tamamı kadınlardan oluşan bir ekip yapıyordu.
- Team X adlı ekip, yeni görev fikirlerinin ilk tasarımlarını eş zamanlı mühendislik yöntemiyle hızla çıkarır.
- JPL, Babylon 5 gibi bilimkurgu dizilerine bilimsel danışmanlık verdi.
- Laboratuvar, enkaz altında kalan insanların nefesini ve nabzını mikrodalga radarla algılayan FINDER aracını da geliştirdi.
