NASA ve ABD Enerji Bakanlığı'ndan uzayda nükleer güç mutabakatı

NASA ile ABD Enerji Bakanlığı (DOE), uzayda nükleer güç ve itki teknolojilerini birlikte geliştirmek üzere bir mutabakat zaptı imzaladı. NASA'nın 8 Ekim 2026 tarihli açıklamasına göre "Uzayda Nükleer Güç ve İtkide Amerikan Liderliğini Hızlandırmak" başlıklı belge perşembe günü imzalandı ve 1 Kasım'da yürürlüğe girecek.

Belgeye NASA Yöneticisi Jared Isaacman ile ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Washington'da Bilim ve Teknoloji Politikası Ofisi'nin düzenlediği bir zirvede imza attı. NASA, anlaşmanın ileri araştırmadan yakıt üretimine, testlerden fırlatma entegrasyonu ve işletmeye uzanan uçtan uca bir işbirliği çerçevesi kurduğunu, güvenliğin bu çalışmaların merkezinde durduğunu belirtiyor.

Uzayda nükleer ne işe yarar?

Uzay araçlarının çoğu güneş paneliyle çalışır. Ancak Güneş'ten uzaklaştıkça panele düşen ışık hızla azalır; Ay'ın yaklaşık iki hafta süren gecesi gibi uzun karanlıklarda da panel işe yaramaz. Nükleer sistemler burada iki ayrı biçimde devreye giriyor. Radyoizotop güç sistemleri, bozunan bir izotopun ürettiği ısıyı elektriğe çevirir ve onlarca watt düzeyinde sürekli güç verir. Fisyon reaktörleri ise zincirleme çekirdek bölünmesiyle çok daha yüksek güç üretir; bir üssü ya da elektrikli itki sistemini besleyebilecek ölçek buradadır.

Isaacman açıklamada, nükleer gücün "daha uzağa gitmemize, daha uzun süre çalışmamıza ve her zamankinden daha yetenekli araçlar ile aletler sahaya sürmemize" imkân vereceğini söyledi. Wright ise Enerji Bakanlığı'nın NASA'ya bu alanda ortak olmaktan gurur duyduğunu belirtti.

SR-1 ve LR-1

NASA'nın duyurduğu plana göre Space Reactor-1 "Freedom" 2028'de fırlatılacak; ajans bu adımı nükleer itkinin laboratuvar araştırmasından derin uzayda fiilî kullanıma geçişi olarak tanımlıyor. Ardından, planlanan Ay üssünü karanlık ve gölge dönemlerinde ayakta tutacak yüzey fisyon güç sistemi Lunar Reactor-1 geliyor. NASA, nükleer gücün yaşam modüllerini, haberleşmeyi, bilim aletlerini, gezicileri ve yerinde kaynak kullanımını çalıştıracağını, gelecekteki Mars görevlerinin enerji ihtiyacı için de gerekli olacağını belirtiyor.

Açıklamada hedefin dayanağı olarak Aralık 2025 tarihli bir başkanlık kararnamesi gösteriliyor; kararname NASA'ya 2030'a kadar fırlatmaya hazır bir Ay yüzeyi reaktörü geliştirme görevi veriyor.

Fisyon dışında: ısıtıcı birimler

Anlaşma radyoizotop sistemleri de kapsıyor. 2028'de fırlatılması planlanan ve Satürn'ün uydusu Titan'a gidecek Dragonfly görevi, otomobil büyüklüğündeki döner kanatlı aracı çalıştırmak ve ısıtmak için bir Çok Görevli Radyoizotop Termoelektrik Jeneratör ile 24 adet Hafif Radyoizotop Isıtıcı Birimi kullanacak. NASA ve DOE ayrıca, Mars'ta geçmiş ve güncel yaşam olasılığını araştıracak ESA gezicisi Rosalind Franklin'e, aletlerin sıcaklığını aşırı soğukta koruyacak benzer 24 ısıtıcı birim sağlamayı planlıyor.

Takvim kesin değil

Duyurudaki 2028 ve 2030 tarihleri hedef niteliğinde. Nükleer donanımın uçuşa onay alması güvenlik incelemelerine, yakıt tedarikine ve uygun fırlatma aracının hazır olmasına bağlı. NASA'nın açıklamasında reaktörlerin üreteceği güç, programların bütçesi ya da hangi araçla fırlatılacakları yer almıyor; mutabakat bir çerçeve belgesi olduğundan tek tek sözleşmeler ayrıca yapılacak.

Kaynak: NASA — NASA, Energy Department Advance New Era of Nuclear-Powered Exploration