Kurtuluş Günü (Independence Day)

1996 yazında sinema salonlarının önünde uzun kuyruklar oluşturan Kurtuluş Günü, uzaylı istilası fikrini o güne kadar görülmemiş bir ölçekte perdeye taşıdı. Roland Emmerich'in yönettiği film, dünyanın büyük şehirlerinin üzerinde aynı anda beliren dev uzay gemileriyle açılıyor ve insanlığın üç gün süren karşı koyuşunu anlatıyor. Yılın en çok kazanan filmi olan yapım, Hollywood'un büyük felaket filmleri dönemini başlatan eserlerden biri sayılıyor.

Konusu

Hikâye 2 Temmuz'da başlıyor. Ay'ın ötesinde Dünya yörüngesine giren dev bir ana gemi, her biri yaklaşık 24 kilometre çapındaki uçan dairelerini dünyanın büyük şehirlerinin üzerine gönderiyor. New York'ta bir kablolu yayın şirketinde çalışan teknisyen David Levinson, uydu yayınlarının içine gizlenmiş bir sinyal fark ediyor ve bunun koordineli bir saldırının geri sayımı olduğunu anlıyor. Uyarı Beyaz Saray'a ulaştığında ise zaman neredeyse tükenmiş durumda.

Ardından gelen saatlerde insanlığın askerî gücü uzaylıların koruma kalkanları karşısında çaresiz kalıyor. Deniz Piyadeleri pilotu Steven Hiller, eski bir savaş pilotu olan Başkan Thomas Whitmore, Levinson ve babası Julius, kendilerini Nevada çölündeki gizli bir üste buluyor. Film, bu dağınık insan grubunun 4 Temmuz'a, yani ABD'nin Bağımsızlık Günü'ne kadar uzanan son bir karşı saldırıyı nasıl örgütlediğini anlatıyor.

Yapım ve oyuncular

Filmin fikri, Emmerich ile yapımcı ve ortak senarist Dean Devlin'in Stargate filmini tanıtmak için Avrupa'da bulunduğu günlerde doğdu. Bir gazeteci Emmerich'e, uzaylılara inanmıyorsa neden böyle bir film çektiğini sorunca yönetmen, bir sabah uyanıp büyük şehirlerin üzerinde kilometrelerce genişlikte gemiler görmenin nasıl bir şey olacağını anlattı. Devlin'i asıl rahatsız eden, uzaylı filmlerinde galaksiyi aşıp gelen yaratıkların Dünya'ya varınca bir tarlada saklanmasıydı. İkili bu kez büyük bir giriş yapan istilacıları anlatmaya karar verdi.

Senaryo 20th Century Fox'ta çok hızlı onay aldı; çekimler 28 Temmuz 1995'te New York'ta başladı. Yapım, bilgisayar efektleri yerine ağırlıklı olarak maket ve gerçek patlamalarla çalıştı. Filmde o güne dek bir rekor sayılan üç binden fazla efekt çekimi bulunuyor. Beyaz Saray'ın yok olduğu ünlü sahne için yaklaşık üç metreye bir buçuk metre büyüklüğünde bir maket yapıldı ve 40 patlayıcıyla havaya uçuruldu; patlamanın planlanması bir hafta sürdü. Uzaylıların tasarımı Patrick Tatopoulos'a ait.

Filmin adı da kendi başına bir hikâye. Çekimler sırasında yapım "ID4" takma adıyla anılıyordu, çünkü Independence Day adının hakları 1983 yapımı aynı adlı bir film nedeniyle Warner Bros.'taydı. Devlin ve Bill Pullman, başkanın savaş öncesi konuşmasının sonuna, çekimden hemen önce "Bugün Bağımsızlık Günümüzü kutluyoruz" anlamına gelen cümleyi eklediler. Devlin, stüdyo yöneticilerinin bu sahneyi görünce adın haklarını almak için çaba göstereceğini umuyordu; haklar iki hafta sonra alındı. ABD ordusu başlangıçta personel, araç ve kostüm desteği vermeyi planlamış, ancak yapımcılar senaryodaki Bölge 51 göndermelerini çıkarmayı reddedince geri çekilmişti.

Kadroda Will Smith (Hiller), Jeff Goldblum (Levinson), Bill Pullman (Başkan Whitmore), Judd Hirsch, Mary McDonnell, Randy Quaid, Margaret Colin, Vivica A. Fox ve Robert Loggia yer alıyor. İkinci ekip, New Mexico'daki Çok Büyük Dizi (Very Large Array) radyo teleskoplarında da çekim yaptı.

Film ABD'de 3 Temmuz 1996'da gösterime girdi ve dünya genelinde yaklaşık 817 milyon dolar hasılat elde ederek yılın en çok kazanan filmi oldu. En iyi görsel efekt dalında Oscar kazandı, en iyi ses dalında aday gösterildi. 2016'da Kurtuluş Günü: Yeni Tehdit adıyla bir devam filmi çekildi.

Bilim ne diyor?

Filmin en sağlam fikri, uzaylıların ilk olarak bir sinyal üzerinden fark edilmesi. Gerçek dünyada da başka uygarlıkları arayan SETI çalışmaları, radyo teleskoplarla gökyüzünde doğal olarak oluşamayacak sinyalleri tarıyor. Filmde görülen Very Large Array, gerçek bir gözlemevi ve aynı tesis bir yıl sonra Mesaj (Contact) filminde de karşımıza çıktı. Ne var ki gerçek bir uygarlığın sinyali büyük olasılıkla bir geri sayım gibi okunabilir olmayacak; bilim insanları önce onun gerçekten yapay olduğunu kanıtlamak için yıllarca uğraşmak zorunda kalabilir.

Filmin en çok tartışılan yanı ise finali. Uzaylı gemisinin kalkanlarını, bir dizüstü bilgisayarla yazılan virüsün indirmesi, başka bir yıldız sisteminden gelen bir uygarlığın bilgisayarlarının insan yazılımıyla konuşabildiğini varsayıyor. Bu, iki farklı dünyanın hiç ortak geçmişi olmadan aynı dili konuşması kadar olasılık dışı. Kuvvet alanı ya da koruyucu kalkan fikri de bugünkü fizikte karşılığı olmayan bir bilimkurgu aracı.

Ölçek de ayrı bir soru işareti. Yirmi dört kilometre çapında bir geminin bir şehrin hemen üzerinde, atmosferin içinde hareketsiz durabilmesi, bilinen hiçbir itki sistemiyle mümkün değil. Öte yandan Devlin'in sorduğu soru, yani yıldızlar arası yolculuğu başarabilecek bir uygarlığın neden saklanmayı seçsin sorusu, bilim çevrelerinde de tartışılan bir konuya dokunuyor: Gerçekten bu kadar gelişmiş bir uygarlık varsa, neden hiçbir izine rastlamıyoruz?

Film, 1947'deki ünlü Roswell olayını ve Nevada'daki Bölge 51'i de hikâyesinin merkezine yerleştiriyor. Senaryoya göre hükümet, o yıl düşen bir uzaylı aracını yıllardır gizli bir üste saklıyor. Bu, gerçek dünyada on yıllardır süren komplo teorilerinin sinemadaki en bilinen yansımalarından biri; ancak resmî kayıtlar ve bilimsel incelemeler bugüne kadar böyle bir uzaylı aracının varlığına dair hiçbir kanıt ortaya koymadı.

Etkisi

Aynı yıl gösterime giren Twister ile birlikte Kurtuluş Günü, büyük çaplı yıkım sahnelerini gişe filmlerinin vazgeçilmez öğesi hâline getirdi. Hemen ardından Derin Darbe ve Armageddon gibi felaket filmleri geldi. Başkan Whitmore'un savaş öncesi konuşması bugün hâlâ en çok alıntılanan film konuşmalarından biri. Filmi, aynı yıl çok farklı bir tonda çekilen Çılgın Marslılar ile birlikte izlemek, 1990'ların uzaylı istilası anlayışını iki uçtan görmeyi sağlıyor. Beş klasik istila filmini bilimsel açıdan karşılaştırdığımız yazımız da bu yolculuğa iyi bir eşlikçi.

Kısaca

• Yıl: 1996
• Yönetmen: Roland Emmerich
• Senaryo: Dean Devlin, Roland Emmerich
• Süre: 145 dakika
• Oyuncular: Will Smith, Bill Pullman, Jeff Goldblum, Mary McDonnell, Judd Hirsch
• Ödüller: En iyi görsel efekt Oscar'ı