21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Webb, Beta Pictoris çevresinde ilk kez buz buldu: Su buzu kristalsiz, karbondioksitle karışık

Webb'in NIRSpec gözlemleri Beta Pictoris diskinde amorf su buzu ve karbondioksit buzu gösterdi; buzun diskte düzgün dağılması sürekli çarpışmalara işaret ediyor.

Bilim ve AstrofizikScience
Webb, Beta Pictoris çevresinde ilk kez buz buldu: Su buzu kristalsiz, karbondioksitle karışık

James Webb Uzay Teleskobu, genç yıldız Beta Pictoris'i çevreleyen toz diskinde ilk kez doğrudan buz tespit etti. Araştırma ekibinin Science dergisinde yayımlanan çalışmasına göre diskteki su buzu büyük oranda amorf, yani molekülleri düzenli bir kristal yapı oluşturmayan türden. Buzun içine ise yaklaşık her on su molekülüne bir karbondioksit molekülü düşecek şekilde karbondioksit buzu karışmış durumda.

Beta Pictoris, Dünya'ya yaklaşık 64 ışık yılı uzaklıkta, yaklaşık 20 milyon yaşında bir yıldız. Güneş Sistemi'nin 4,6 milyar yıllık yaşı yanında genç sayılır; çevresindeki sistem hâlâ oturmakta ve disk içinde küçük cisimler oluşmakta. Şimdiye dek sistemde üç büyük gezegen belirlendi. Gezegenlerin yanında disk, kuyruklu yıldız ya da küçük gezegencik gibi cisimlerin çarpışmalarıyla beslenen bir "enkaz diski".

Beklenen ama bulunamayan buz

Gökbilimciler Beta Pictoris çevresinde buz bulunmasını bekliyordu, çünkü yıldızdan uzaklaşan bölgelerde sıcaklık moleküllerin donmasına yetecek kadar düşüyor. Yine de önceki aramalar buzu doğrudan göstermemişti. Üstelik diskte daha önce karbon monoksit gazı saptanmıştı. Bu gaz yıldızın ışığıyla kozmik ölçekte çok kısa sürede parçalanır; yani gazın hâlâ orada olması, sürekli yeniden salındığına işaret ediyor. Olası kaynak, buz bakımından zengin kuyruklu yıldız benzeri cisimlerin çarpışmaları.

Saf buz tanelerinin bu diskte hızla yok olacağı düşünülüyordu. Başka maddelerle karışık buz ise daha uzun dayanabilir. Yeni sonuç bu tabloyla örtüşüyor.

Webb ne yaptı?

Ekip, Webb'in yakın kızılötesi spektrografı NIRSpec'in entegre alan birimini ve PRISM kipini kullandı. Bu düzenek 1-5 mikrometre arasındaki ışığı, diskin her noktası için ayrı ayrı tayfa ayırabiliyor. Gözlenen şey, diskteki tozun yansıttığı yıldız ışığı. Tayfta su buzunun 3 mikrometre çevresindeki özelliği ve karbondioksit buzunun 4,2 mikrometre yakınındaki izleri ortaya çıktı. Karbondioksidin hem sıradan hem de ağır karbon izotoplu biçimi görüldü.

Amorf buz neden önemli?

Buz iki farklı düzende bulunabilir: düzenli kristaller ya da dağınık, camsı bir yapı. Araştırmacılar buz hacminin yüzde 7'sinden azının kristal olabileceğini hesapladı. Makalenin özetine göre bu, buzun çok soğuk koşullarda, büyük olasılıkla yıldızlararası ortamda oluştuğunu düşündürüyor. Çalışmada, amorf buzun kristalleşmeden kalabilmesi için yaklaşık 100 kelvinin altında kalması ya da yüksek enerjili ışık, kozmik ışınlar veya yıldız rüzgârı parçacıklarının kristal yapıyı bozması gerektiği belirtiliyor.

Karbondioksidin su buzunun içine gömülü olması da bir ipucu: yazarlar baskın düzenin karbondioksit-su karışımı olduğunu, karbondioksidin su bakımından zengin bir ortamda bulunduğunu öne sürüyor. Ekip başka karışımların da mümkün olduğunu, ancak oranın sistemde daha önce yapılan tayf gözlemleriyle uyumlu olduğunu belirtiyor. Gözlenen buz, Güneş Sistemi'ndeki kuyruklu yıldızların ve daha genç gezegen oluşum disklerinin buzuna benziyor; bu da benzer oluşum süreçlerine işaret ediyor.

Sık çarpışmalar

Buz işaretleri diskte kabaca her yerde benzer çıktı. Araştırmacılara göre bu, tek bir yakın tarihli büyük çarpışmadan çok, buzlu cisimler arasında disk boyunca süren sık çarpışmalarla uyumlu. Yazarlar, enkaz diski evresinde çarpışma hızlarının su buzunu kristalleştirmeye yetmeyeceğini, düşük hızlı çarpışmaların buzu amorf tuttuğunu söylüyor. Bu süreç, karbon monoksit gazının gizemini de açıklayabilir: gaz yıldız ışığıyla durmadan yok olurken çarpışmalar yenisini sağlıyor olabilir.

Sınırlar ve sıradaki adım

Bu bir tayf yorumu; buzun hangi cisimlerden geldiği doğrudan görülmedi ve karışım oranı için başka seçenekler de masada. Webb daha önce 2025'te Nature'da yayımlanan çalışmada HD 181327 çevresindeki bir diskte kristal su buzu bulmuştu; Beta Pictoris'in buzunun amorf çıkması, farklı sistemlerin farklı buz biçimleri taşıdığını gösteriyor. Araştırmacılar, farklı yaşlardaki enkaz disklerini karşılaştırmanın, buzun gezegen sistemleri olgunlaştıkça nasıl değiştiğini ortaya koyabileceğini söylüyor. Bu karşılaştırma aynı zamanda Güneş Sistemi'nin buz bileşenlerinin kökenine de ışık tutabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar