21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Andromeda'da iki yıldızın birleşmesi baştan sona izlendi: AT 2025abao

Andromeda Gökadası'nda Güneş'ten biraz hafif bir yıldız, yedi kat kütleli bir süperdevin içine sarmal çizerek girdi. NASA ve Webb verileri birleşmeyi baştan sona belgeledi.

Bilim ve AstrofizikNASA
Andromeda'da iki yıldızın birleşmesi baştan sona izlendi: AT 2025abao

Komşu gökada Andromeda'da, Güneş'ten biraz daha az kütleli bir yıldızın dev bir yıldızın içine sarmal çizerek girip onunla birleşmesi baştan sona gözlendi. NASA'nın açıklamasına göre bu, bir yıldız birleşmesinin öncesi, sırası ve sonrasının başka bir gökadada bu kadar eksiksiz belgelendiği ilk örnek. Sonuçlar 18 Kasım'da Nature dergisinde yayımlandı.

Olay, kayıt numarası AT 2025abao olan ve araştırmacıların "Bao" diye adlandırdığı bir çift yıldızda yaşandı. NASA'nın yazısına göre ekibin başında Columbia Üniversitesi'nden NASA Hubble Fellow'u Viraj Karambelkar var; çalışmaya Barselona Üniversitesi'nden Nadia Blagorodnova, Columbia'dan Kishalay De ve Radboud Üniversitesi'nden Karel Temmink de katıldı.

İki yıldız, çok farklı ağırlık sınıfı

Çiftin büyük üyesi ("Büyük Bao"), Güneş'in yaklaşık yedi katı kütleye ve yaklaşık 350 katı yarıçapa sahip şişkin bir süperdev. Parlaklığı Güneş'inkinin yaklaşık 18.000 katı. Küçük eşlik eden ise Güneş'ten biraz hafif, yaklaşık 0,7 Güneş kütlesinde ve belirgin biçimde sönük. Temmink'in tarifiyle Büyük Bao, yanındakini tamamen gölgede bırakan bir canavar.

Yıldız birleşmeleri gerçek zamanlı izlemesi çok zor olaylar, çünkü önceden kestirilemiyorlar. Karambelkar'ın ifadesine göre bu yüzden bugüne kadar çoğu birleşme ancak olup bittikten sonra, geriye dönük olarak çözülebildi.

Yıllara yayılan bir zaman çizelgesi

Ekip, olayı farklı teleskopların kayıtlarını bir araya getirerek yeniden kurdu:

  • 2018 öncesi: Yıldızın parlaklığı sabitti.
  • Şubat 2023: Görevi sona ermiş NASA'nın NEOWISE teleskobunun kızılötesi verilerinde yıldızın alışılmadık biçimde değiştiği fark edildi.
  • Eylül 2024: WINTER gözlemi, parlamanın ve toz salımının başladığını gösterdi.
  • Temmuz 2025: NASA'nın SPHEREx teleskobu kızılötesinde olağandışı bir parlama kaydetti.
  • 17 Ekim 2025: Zwicky Transient Facility patlamayı yakaladı.
  • Kasım 2025: Swift ve NOIRLab'ın Gemini North teleskobu hızlı takip gözlemleri yaptı.
  • 24 Aralık 2025: James Webb Uzay Teleskobu yıldızı inceledi.

Blagorodnova, yıldızın bir gün parlamaya başladığını ve bir hafta içinde zirveye çıktığını anlatıyor. De ise sürecin başında eşlik eden yıldızın ana yıldızın dış yüzeyiyle etkileşmeye başlamasının yavaş bir parlamaya yol açtığını belirtiyor.

Ortak zarf: yutulan yıldızın sonu

Araştırmacıların anlattığı sürece göre küçük yıldız, büyüğünün dış katmanlarına girdikçe sürtünme yüzünden yörünge enerjisini kaybetti ve içe doğru sarmal çizdi. İki yıldızın arasında kalan gaz "ortak zarf" denen bir bulut oluşturdu. Yani ortak zarf, iki yıldızı birlikte saran ve birleşme sırasında enerjinin boşaldığı gaz kabuğu demek. NASA'nın aktardığına göre bu süreç, canlı bir yıldızın içinde bomba patlamasına benzer bir enerji salımına yol açtı.

Bulgunun en çarpıcı yanı hız. Birleşme yaklaşık yedi yörünge, yani yaklaşık yedi yıl sürdü. Daha küçük yıldızların birleşmelerinde bu süre binlerce yörüngeyi bulabiliyor. NASA'nın yazısına göre bu, kütlesi büyük bir yıldızın içinde süreç çok daha hızlı işlediği anlamına geliyor.

Webb'in rolü

Webb, patlamanın tepe noktasından 47 gün sonra Bao'ya baktı; Karambelkar bunun böyle bir olay için yapılmış en erken takip gözlemi olduğunu söylüyor. Teleskobun orta kızılötesi verileri, büyük yıldızın yüzyıllar boyunca savurduğu tozu gösterdi. Bu toz, ekibin birleşme öncesi koşulları yeniden kurmasına ve simülasyonlarını güncellemesine yardım etti. Simülasyonları Temmink yürüttü.

Sırada ne var?

Birleşmeden çıkan yıldız hâlâ gözlem altında. NASA'nın yazısına göre yeni yıldızın kütlesinin nihayetinde nasıl oturacağını yalnızca ileriki gözlemler gösterecek. Bu, bulgunun açık kalan en önemli sorusu.

Ekip, benzer keşiflerin yakında çok artacağını düşünüyor. NASA'ya göre bunun gerekçesi, Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu'nun Galaktik Çıkıntı Zaman Alanı Taraması: Roman'ın ilk görüntüleri 7 Aralık'ta gösterilecek. Çalışma NASA'nın Astrofizik Veri Analizi Programı tarafından destekleniyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı1 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar