21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

Curiosity'nin on üç yıllık atmosfer kaydı, Mars yüzeyinde az miktarda suya işaret ediyor

PNAS'ta yayımlanan çalışma, Gale Krateri'nde 2012-2025 arası ölçülen karbondioksit izotoplarında mevsimsel bir oksijen değişimi buldu; yazarlar bunu yüzeydeki ince su filmleriyle açıklıyor.

Bilim ve AstrofizikPNAS
Curiosity'nin on üç yıllık atmosfer kaydı, Mars yüzeyinde az miktarda suya işaret ediyor

NASA'nın Curiosity gezgini, Mars'ın Gale Krateri'nde 2012'den 2025'e uzanan on üç yıllık bir süre boyunca gezegenin atmosferindeki karbondioksitin izotop bileşimini ölçtü. 16 Kasım 2026'da Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışmaya göre bu ilk uzun soluklu yerinde kayıt, yüzeyde çok az miktarda suyun, mevsimlere bağlı olarak atmosferle oksijen alışverişi yapıyor olabileceğine işaret ediyor.

Çalışmanın ilk yazarı NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Heather B. Franz; makalenin 26 yazarı arasında NASA JPL ve Caltech bağlantılı araştırmacılar da bulunuyor.

İzotop nedir, neden ölçülüyor?

İzotoplar, aynı elementin nötron sayısı farklı olan çeşitleridir; kütleleri bu yüzden biraz farklıdır. Mars atmosferinin yaklaşık yüzde 95'i karbondioksittir ve bu moleküldeki oksijen ve karbonun ağır biçimleri (oksijen-18 ve karbon-13) gazın geçmişine dair ipucu taşır. Daha önceki görevler ve teleskop gözlemleri, Mars atmosferinin ağır karbon ve oksijen izotoplarınca zengin olduğunu göstermişti. Bu durum genellikle jeolojik zaman boyunca hafif atomların uzaya kaçmasıyla ilişkilendirilir. Curiosity'nin yüzeye yakın ölçümleri ise bu kez günlük ve mevsimlik değişimleri doğrudan sınama fırsatı verdi.

Ne bulundu?

Ekip, Curiosity'nin Mars Yılı 31 ile 38 arasındaki (2012-2025) ölçümlerini bir araya getirdi. PNAS özetine göre gündüz ve gece alınan eşleştirilmiş analizlerde karbondioksitin izotop bileşiminde anlamlı bir fark çıkmadı. Buna karşılık hem kuzey hem de güney yarımküredeki ilkbahar-yaz mevsimlerinde, ağır oksijen izotoplarında ılımlı bir zenginleşme görüldü. Phys.org'un aktardığına göre zenginleşme, Mars'ın Güneş'e en yakın olduğu günberi dönemine denk gelen güney ilkbaharı ve yazında daha güçlüydü. Karbon izotoplarındaki mevsimsel değişim ise oksijene kıyasla daha küçüktü; bu da iki elementin farklı süreçlerce denetlendiğini düşündürüyor.

Kutuplardaki buz yetmedi

Yazarlar bu artışı açıklamak için birkaç bilinen süreci modelledi: kutup başlıklarında karbondioksitin donup buharlaşması, daha düşük enlemlerdeki rezervuarlardan gaz salınması ve karbondioksitin Güneş ışığıyla parçalanması. Makalede bunların hiçbirinin tek başına gözlenen zenginleşmeyi üretmeye yetmediği belirtiliyor.

Önerilen açıklama ise karbondioksit ile suyun oksijen alışverişi yapması. Yazarlar, ağır oksijen (oksijen-18) bakımından zengin suyla etkileşimin, Mars'ın yüzeyindeki ince, sıvıya benzeyen filmlerde ya da toprak taneciklerine tutunmuş halde gerçekleşebileceğini, modellerin de gözlenen zenginleşmeyi bu yolla yeniden üretebildiğini yazıyor. Benzer bir değişim Antarktika buzunda hapsolmuş karbondioksitte, eksi 35 dereceye varan sıcaklıklarda da bilinen bir olgu. Günöte dönemine yakın görülen daha zayıf zenginleşme ise düşük sıcaklıkta bu alışverişin daha az elverişli olmasına bağlanıyor.

Sınırlar ve sıradaki adım

Bulgu, sıvı suyun varlığının doğrudan kanıtı değil. Su-karbondioksit alışverişi makul bir açıklama olarak sunuluyor, ancak doğrudan gözlenmiş bir tepkime ya da sıvıya benzeyen su filmlerinin teyidi değil. Üstelik tüm ölçümler ekvatora yakın tek bir yerden, Gale Krateri'nden geldi; yazarlar da küresel, bölgesel ve yerel süreçlerin payının eldeki verilerle ayrıştırılamadığını belirtiyor. Phys.org'un haberine göre araştırmacılar, yerel ya da bölgesel bir alışverişi gezegen ölçeğindeki bir açıklamaya göre daha olası görüyor.

Curiosity'nin süren ölçümleri, mevsimsel desenin sürüp sürmediğini ve büyük toz fırtınalarından sonra gücünün değişip değişmediğini sınayabilir. Mars'ın başka bölgelerinden alınacak ölçümler ise bir gün yerel krater kimyasını daha geniş atmosfer döngülerinden ayırmaya yardımcı olabilir.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı1 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar