21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Stellarium nedir? Ücretsiz, açık kaynaklı gökyüzü simülatörü ve planetaryum yazılımı

Stellarium, gerçekçi bir gökyüzünü bilgisayarda gösteren ücretsiz ve açık kaynaklı planetaryum yazılımıdır; takımyıldız bulmaktan teleskop yönlendirmeye kadar geniş bir işe yarar.

Türü
Yazılım
Bulunduğu yer
Linux, macOS ve Windows (masaüstü); Android ve iOS (Stellarium Mobile); tarayıcı (Stellarium Web)
Keşif
2001'den beri geliştiriliyor (Fabien Chéreau)

Stellarium, bilgisayarınızın ekranında gerçekçi bir gökyüzü çizen ücretsiz ve açık kaynaklı bir planetaryum yazılımıdır. Dünya'nın istediğiniz noktasından, istediğiniz tarih ve saatte gökyüzünü; çıplak gözle, dürbünle ya da teleskopla göreceğiniz biçimde gösterir. Öğrencinin ilk takımyıldızını bulmasından amatör gözlemcinin gece planı yapmasına kadar geniş bir kitleye hizmet eder.

Stellarium ne işe yarar?

Program, bir gökyüzü haritasından fazlasıdır: konumunuzu ve zamanı seçtiğinizde Güneş, Ay, gezegenler, yıldızlar ve soluk gök cisimleri o an gerçekten durdukları yerde görünür. Zamanı ileri ya da geri sarabilirsiniz; bir gezegenin birkaç hafta sonra nerede olacağına, bir takımyıldızın akşamdan sabaha nasıl döneceğine ya da yıllar önceki bir olayın gökyüzünde nasıl göründüğüne bakmak birkaç tık sürer.

Resmî siteye göre Stellarium gerçekçi bir atmosfer, Samanyolu ve gün doğumu ile batımı benzetimi sunar. Bu yüzden ekrandaki görüntü, düz bir yıldız listesinden çok pencereden dışarı bakmaya benzer. Ufuk çizgisini gizleyebilir, atmosferi kapatıp gündüz bile yıldızları görebilir, yıldız şekillerini birbirine bağlayan çizgileri ve izgaraları açıp kapatabilirsiniz. Aşağıdaki ilk görüntüde Samanyolu'nun yoğun bölgesi, gezegenler ve koordinat izgaraları aynı karede görünüyor.

Stellarium 0.14 sürümünden bir ekran görüntüsü: Samanyolu, parlak yıldızlar, gezegenler ve koordinat izgaraları aynı karede.
Path slopu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?

Yazılımın özgün yazarı Fabien Chéreau'dur; ilk sürüm 2001 yılına uzanır. Bugün geliştirme topluluk işidir: güncel geliştiriciler arasında Alexander Wolf ve Georg Zotti gibi isimler sayılır; kullanım kılavuzunu da bu ikili düzenler. Program C++ diliyle, Qt arayüz kitaplığı ve OpenGL ile yazılmıştır; yani ekrandaki çizim ekran kartı üzerinden gerçek zamanlı yapılır.

Yazılım 2006'da hem SourceForge'un "Ayın Projesi" seçildi hem de Fransa'daki Les Trophées du Libre yarışmasında eğitim kategorisinde altın ödül aldı. Sonraki yıllarda Ubuntu Yazılım Merkezi'nde öne çıkarıldı. Projenin güncel sürüm ritmi de düzenlidir: 2026'da üç sürüm yayımlandı (26.1 nisanda, 26.2 haziranda, 26.3 eylülün sonunda). 28 Eylül 2026'da çıkan 26.3 sürümü Nesne Görünürlüğü (Object Visibility) eklentisini ve yeni bir gök kültürünü (Potawatomi) getirdi.

Stellarium'un kısa tarihi
Uzay Gündem

Ücretli mi, açık kaynak mı? Hangi sistemlerde çalışır?

Masaüstü Stellarium tamamen ücretsizdir ve GNU GPL (sürüm 2 ya da sonrası) altında özgür yazılım olarak dağıtılır. Kaynak kodu herkese açıktır; isteyen inceleyebilir, değiştirebilir, katkı verebilir. Resmî site de programı \"ücretsiz ve açık kaynaklı bir planetaryum\" diye tanıtır.

Resmî site masaüstü için Linux, macOS (11.0 ve üzeri) ve Windows (7 ve üzeri; ayrıca Windows ARM64) sürümlerini sunar. Asgari gereksinim olarak 64 bit işletim sistemi, OpenGL 2.1 destekli bir ekran kartı ve yaklaşık 1 GB bellek ile disk alanı belirtilir; yani ortalama bir okul bilgisayarı ya da eski bir dizüstü bile işi görür. Üç ayda bir yeni sürüm çıktığı için, indirmeden önce sitedeki en güncel sürüme bakmak yeterlidir.

Neler görebilirsiniz? Veri ve katalog

Varsayılan kurulumda 600 binden fazla yıldız ve 80 binden fazla derin gökyüzü cismi (galaksi, bulutsu, küme) bulunur. Ek kataloglarla yıldız sayısı 220 milyonun, derin gökyüzü cismi sayısı 1 milyonun üzerine çıkar. 25.1 sürümünden (Mart 2025) itibaren Gaia görevinin DR3 kataloğu da programa entegre edildi ve gösterim 21. kadir yıldızlarına kadar iner. Orta parlaklıktaki yıldızlarda HD ve TYC gibi katalog adları görünür; Hipparcos verisi de kullanılır.

Derin gökyüzü kataloğu, amatör gözlemcilerin favorisi olan Messier nesnelerini de kapsar. Güneş Sistemi tarafında gezegenler, uydular, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar yer alır; yeterince yakınlaştırdığınızda Mars'ın yüzey ayrıntılarını ve çevresindeki iki küçük uydusunu görebilirsiniz.

Çok yüksek yakınlaştırmada (görüş alanı yaklaşık 0,017 derece) Mars ve uyduları Phobos ile Deimos.
Path slopu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Stellarium'un temel sayıları
Uzay Gündem
Verileri göster
Varsayılan yıldız600.000+
Ek kataloglarla yıldız220 milyon+
Varsayılan derin gökyüzü cismi80.000+
Ek kataloglarla derin gökyüzü1 milyon+
Gök kültürü40+
Arayüz dili70+

Gök kültürleri: aynı yıldızlar, farklı hikâyeler

Stellarium'u ayıran özelliklerden biri gök kültürleri (sky cultures) desteğidir. Resmî siteye göre 40'tan fazla kültürün yıldız takımları programda yer alıyor; her kültür için çizgiler, adlar ve çoğu zaman resimler ayrı bir paket olarak yüklenir. Böylece aynı gökyüzüne önce Batı'nın bildiği takımyıldızlarıyla, sonra başka kültürlerin gözüyle bakmak mümkün olur. Sürüm 26.3'te Potawatomi kültürünün eklenmesi, bu listenin hâlâ büyüdüğünü gösterir. Kendi gök kültürünüzü hazırlamak isterseniz bunun için bir "Sky Culture Maker" eklentisi de var.

Programdaki kültür listesi sürümden sürüme değiştiği için, Türk ya da Anadolu gök anlatılarına özel bir paket olup olmadığını güncel sürümün ayarlar penceresinden kendiniz kontrol edebilirsiniz.

Eklentiler, betikler ve teleskop denetimi

Stellarium'un çekirdeği küçük, ama eklenti sistemi geniştir. Kılavuzdaki listeden birkaç örnek:

  • Oculars: Kendi teleskobunuzu, göz merceğinizi ve Barlow merceğinizi tanımlayıp o düzenekle gökyüzünün nasıl görüneceğini önceden gösterir. Teleskop alacaklar için de değerli bir deneme alanıdır; teleskop seçimi için teleskop rehberimize bakabilirsiniz.
  • Satellites: Yapay uyduları, TLE yörünge verileriyle gökyüzünde gösterir; Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünür geçişlerini takip etmek için kullanılabilir.
  • Exoplanets, Pulsars, Quasars, Meteor Showers, Bright Novae: Ötegezegen sahibi yıldızları, atarcaları, kuasarları, meteor yağmurlarını ve parlak novaları ayrı katmanlar olarak ekler.
  • Scenery3D: Gökyüzünü üç boyutlu manzara modelleriyle (3B peyzajlarla) birleştirir.
  • Remote Control: Programın dışarıdan, uzaktan yönetilmesine yönelik eklentidir.

Programı otomatikleştirmek isteyenler için ECMAScript tabanlı bir betik motoru vardır. Betikler .ssc uzantılıdır, F12 ile açılan betik konsolundan çalıştırılır; sunum hazırlamak, özel ayarları kaydetmek ya da tekrarlayan işleri otomatikleştirmek için kullanılır.

Teleskop denetimi de yerleşik bir eklentiyle gelir. Kılavuza göre Telescope Control eklentisi RTS2, INDI, ASCOM 7 (yalnız Windows) ve StellariumScope bağlantı yöntemlerini destekler. Eklenti, Stellarium'un bilgisayarlı teleskoplarla iletişim kurmasını sağlar; amaç haritada seçtiğiniz cisme teleskobu yöneltmek ve teleskobun nereye baktığını haritada görmektir. Her montajın hangi protokolle çalıştığı üreticiden üreticiye değiştiği için, satın almadan önce montajınızın bu yöntemlerden biriyle uyumlu olduğunu kontrol edin.

Planetaryum kubbesi için de uygun

Stellarium yalnız masa başı için değildir. Balık gözü (fisheye) ve küresel ayna bozulması gibi çıktı modları sayesinde planetaryum kubbelerine görüntü vermekte kullanılır; küçük bir okul planetaryumu ya da gezici kubbe bu yazılımla çalıştırılabilir. MeerKAT radyo teleskobu projesinde de bir sanal gökyüzü ekranı olarak kullanıldığı belirtilir.

Türkçe desteği var mı?

Resmî siteye göre arayüz 70'ten fazla dilde kullanılabilir ve Türkçe de bu dillerin arasındadır. Dil seçimi, ayarlar penceresinden yapılır (F2 tuşu). Çeviri kapsamı sürümden sürüme değişebildiği için, bazı menülerin İngilizce kalabileceğini göz önünde bulundurun. Yıldız ve takımyıldız adları ise çoğunlukla uluslararası kullanımdaki biçimleriyle (ör. Sirius, Vega, Aquila) görünür.

Mobil ve web sürümleri

Masaüstü programın dışında iki ayrı ürün daha vardır, ama bunlar aynı şey değildir. Stellarium Mobile (Android ve iOS), Fabien ve Guillaume Chéreau kardeşlerin 2012'de kurduğu Noctua Software'in ürünüdür ve ücretsiz ile ücretli "PLUS" sürümü bulunur. Şirketin sitesi, uygulamanın on milyondan fazla indirmesi olduğunu söylüyor. Güncel sürümde cihaz kamerasını kullanan artırılmış gerçeklik özelliği ve PLUS'ta derin gökyüzü cisimleri için zenginleştirilmiş görseller var. Mobil sürümde ayrıca bir gece görüş modu bulunur.

Stellarium Web ise tarayıcıda çalışan çevrimiçi bir yıldız haritasıdır; hiçbir şey kurmadan hızlıca bakmak için uygundur. Arka planda çalışan Stellarium Web Engine, WebGL ile çizim yapan, AGPL-3.0 lisanslı ve bir milyardan fazla Gaia yıldızına erişebilen bir motordur. Bu maddede anlatılan eklenti sistemi ve betik motoru ise masaüstü programa aittir.

Gece modu: arayüz kırmızıya döner, takımyıldız çizgileri ve adları gözü kamaştırmadan görünür.
Path slopu / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Kimin işine yarar, nasıl başlanır?

Öğrenci ve meraklı için: Bu akşam gökyüzünde ne var sorusunun cevabı. Bulunduğunuz şehri seçin, ufku ve atmosferi açık bırakın, saati "şimdi"ye getirin; Ay, parlak gezegenler ve belirgin takımyıldızlar ekranda adlarıyla çıkar. Ödev ya da sınıf etkinliği için de birebirdir.

Amatör gözlemci için: Gece planı yapmak, cisimlerin ufuktan ne kadar yüksekte olacağını önceden görmek, Bortle ölçeği ve ışık kirliliği sebebiyle hangi hedeflerin sönük kalacağını tahmin etmek için kullanılır. İlk gözlem için hedef bulmak isteyenler ilk gözlem için 10 hedefe göz atabilir.

Araştırmacı ve eğitimci için: Betik motoru, planetaryum çıktısı ve katalog katmanları sayesinde ders sunumlarında, gözlem öncesi hazırlıkta ve kubbe gösterilerinde yardımcıdır. Ancak Stellarium bir bilimsel hesaplama aracı olarak değil, görselleştirme ve planlama aracı olarak düşünülmelidir; hassas tahminler gereken işlerde ilgili gözlemevlerinin ya da uzay ajanslarının yayımladığı verilere başvurun.

Başlamak için üç adım yeterli: resmî siteden işletim sisteminize uygun paketi indirip kurun; F6 ile konumunuzu girin (ya da haritadan seçin) ve F5 ile tarih ve saati ayarlayın; sonra F3 ya da Ctrl+F ile arama penceresini açıp bir cisim adı yazın, program kamerayı o cisme çevirsin. Kılavuzda belirtilen birkaç temel kısayol da işinizi hızlandırır:

  • A: Atmosferi aç/kapat. G: Zemini (ufku) aç/kapat.
  • C: Takımyıldız çizgileri. R: Takımyıldız resimleri.
  • Z ve E: Ufuk (azimut) ve ekvator koordinat izgaraları.
  • L, J, K ve 7: Zamanı hızlandır, yavaşlat; 7 gerçek zamana döner.
  • F11: Tam ekran.

Evinizdeki ışık kirliliği yüzünden gökyüzü soluk görünüyorsa program doğru konumu gösterir ama gözünüz o kadar sönük cismi seçemez; karanlık bir yer bulmak için karanlık gökyüzü rehberine bakın.

Benzer programlarla farkı ne?

En belirgin fark bakış açısıdır. Stellarium, Dünya yüzeyinde duran bir gözlemcinin gökyüzünü anlatır; "bu gece nereye bakmalıyım?" sorusunun yazılımıdır. Celestia ve OpenSpace gibi programlar ise kullanıcıyı uzayda serbestçe uçurup gezegen yüzeylerine, uzay aracı yörüngelerine ve galaksi kataloglarına götürür. NASA Eyes on the Solar System da Güneş Sistemi görevlerini üç boyutlu gösteren ücretsiz bir benzetimdir. Bunlar birbirinin yerine değil, birbirini tamamlayan araçlardır: Stellarium'la bu gece neye bakacağınıza karar verir, diğerleriyle o cismin yakınına "gidersiniz".

Kısaca

  • Stellarium, Fabien Chéreau'nun 2001'de başlattığı, GNU GPL altında dağıtılan ücretsiz ve açık kaynaklı bir planetaryum yazılımıdır; Linux, macOS ve Windows'ta çalışır.
  • Varsayılan olarak 600 binden fazla yıldız ve 80 binden fazla derin gökyüzü cismi içerir; ek kataloglarla yıldız sayısı 220 milyonu aşar. 40'tan fazla gök kültürü ve 70'ten fazla arayüz dili (Türkçe dahil) desteklenir.
  • Oculars, Satellites, Telescope Control (RTS2, INDI, ASCOM, StellariumScope) gibi eklentilerle gözlem planlamaktan teleskop yönlendirmeye ve planetaryum kubbesine kadar çok işe yarar.
  • Android ve iOS'taki Stellarium Mobile ile tarayıcıdaki Stellarium Web ayrı ürünlerdir; eklenti sistemi ve betik motoru masaüstü programa aittir.
  • Uzayda uçuş değil, Dünya'dan gökyüzüne bakış programıdır: "bu gece ne var?" sorusunun cevabı.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar