21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

OpenSpace nedir? NASA destekli açık kaynak evren görselleştirme yazılımı

OpenSpace, gezegen yüzeylerini, uzay aracı yörüngelerini ve galaksi kataloglarını gerçek verilerle gezdiren; planetaryum kubbesinde de çalışan ücretsiz, açık kaynaklı evren görselleştirme yazılımıdır.

Türü
Yazılım

OpenSpace, Dünya yüzeyinden gözlenebilir evrenin kıyısına kadar uzanan veriyi tek bir sürekli uçuşta gezdiren, ücretsiz ve açık kaynaklı bir etkileşimli evren görselleştirme yazılımıdır. Gezegen yüzeyleri, uzay aracı yörüngeleri, yıldız ve galaksi kataloglarını NASA, ESA ve araştırma kurumlarının gerçek verisiyle çizer. Planetaryum kubbelerinde, müzelerde, sınıflarda ve oyun donanımlı bir bilgisayarda çalışır.

Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?

Resmî sitenin anlattığına göre proje 2013'te üç ortağın iş birliğiyle başladı: New York'taki American Museum of Natural History (AMNH), İsveç'teki Linköping Üniversitesi ve NASA Goddard'daki Community Coordinated Modeling Center (CCMC). Fikir, AMNH'nin Hayden Planetarium için geliştirdiği sanatsal görselleştirme birikimini, Linköping'in bilimsel görselleştirme ve işleme araştırmaları ile Goddard'ın Güneş fiziği çalışmalarıyla birleştirmek ve ortaya çıkanı herkese açmaktı.

İlk çalışmalar hacimsel Güneş fiziği verilerine ve kubbe salonlarında görev görselleştirmeye odaklandı. Temmuz 2015'teki New Horizons'ın Plüton geçişi, yazılımın ilk kamuya açık kullanımları arasında. Sonraki yıllarda Rosetta'nın 67P çevresindeki dolanımı, gezegen küresi tarama, Gaia ve diğer taramalardan gelen milyonlarca yıldız ve galaksilik kataloglar ile canlı veri akışları eklendi.

Bugün ortaklık daha geniş. Linköping ve AMNH "yönetici kurum" olarak anılıyor; New York Üniversitesi Tandon Mühendislik Okulu ile Utah Üniversitesi'nin Scientific Computing and Imaging Institute'ü üniversite ortakları; Adler Planetarium, California Academy of Sciences, Denver Museum of Nature & Science, Houston Museum of Natural Science gibi planetaryum ve müzeler de ortaklar arasında yer alıyor. Linköping'te Medya Teknolojisi yüksek lisans öğrencilerinin tezlerinin bir bölümü doğrudan OpenSpace'e katkı olarak yazılıyor; proje sitesi bu programdan 70'ten fazla öğrencinin geçtiğini belirtiyor.

Finansman tarafında NASA'nın Science Activation Programı'nın (ödül no. NNX16AB93A) yanı sıra Knut ve Alice Wallenberg Vakfı, İsveç e-Bilim Araştırma Merkezi, Vetenskapsrådet ve İsveç Uzay Ajansı (Rymdstyrelsen) destekçiler olarak sayılıyor.

Aralık 2019'da Hayden Planetarium kubbesinde Gaia yıldızları; fotoğrafın çekildiği sırada çalışan yazılımlar arasında OpenSpace de vardı.
Jackie Faherty / Wikimedia Commons, CC BY 4.0
OpenSpace'in kısa tarihi
Uzay Gündem
Verileri göster
2013Proje başlıyor
2015New Horizons Plüton geçişi
20240.22.0: macOS desteği biter

Ne işe yarar?

OpenSpace'in ana fikri, ölçek değiştirirken ekranı kesmemek. Site bunu "on beş büyüklük mertebesi" boyunca tek uçuşla anlatıyor: yıldızlararası boşluktan Mars toprağının dokusuna, yükleme ekranı ve uygulama değiştirme olmadan inilebiliyor. Başlıca kullanım alanları şunlar:

  • Gezegen yüzeyi gezme: Her yüzey uzay aracı verisinden kuruluyor: Mars için HiRISE görüntüleri ve MOLA yükseklik ölçümleri, Ay için LRO, dış gezegenler için Cassini. Taban görüntü, renklendirilmiş yükseklik ve bilimsel katmanlar (mineral haritası, sıcaklık gibi) sunum sırasında üst üste açılıp kapatılabiliyor.
  • Görev görselleştirme: NASA ve ESA'nın SPICE verileriyle her uzay aracı, istenen tarih ve saatte gerçek konumunda gösteriliyor. Kamera görüş alanları ve görüntünün çekildiği anki bakış yönü de çiziliyor. Zamanı oynatabilir, geri sarabilir ya da hızlandırabilirsiniz.
  • Güneş fiziği ve uzay havası: CCMC iş birliğiyle, kurumun tahminlerde kullandığı ENLIL ve BATS-R-US modelleri görselleştiriliyor. Arşivde 14 Temmuz 2000 Bastille Günü Güneş patlaması (X5.7) ve Temmuz 2012'de Dünya'yı ıskalayan, yaklaşık 2.500 km/s hızlı çift kütle atımı gibi olaylar var; bir de "Bugünün Güneşi" canlı profili.
  • Kataloglar: NASA Exoplanet Archive'dan 5.000'den fazla doğrulanmış ötegezegen, Digital Universe Atlas, Sloan Sayısal Gökyüzü Taraması ve 2dF galaksi taramaları, yarım milyon kuasar, Planck'ın kozmik mikrodalga arka plan haritası, JPL Küçük Cisim Veritabanı'ndan asteroit ve kuyruklu yıldız yörüngeleri.

Hazır görev profilleri arasında Apollo, Artemis, BepiColombo, Dawn, Euclid, Gaia, Juice, Juno, James Webb Uzay Teleskobu, Mars, MESSENGER, New Horizons, OSIRIS-REx, Rosetta ve Voyager var. Örneğin site, Apollo 11'in sekiz günlük uçuşunu kalkıştan Pasifik'e inişe kadar kaydırarak izlemeyi, Voyager sondalarının on yıllara yayılan yolculuğunu saniyelere sığdırmayı, James Webb'in Güneş-Dünya L2 noktasındaki yörüngesini ve Perseverance'ın Jezero Krateri'ndeki rotasını anlatıyor.

New Horizons'ın 2015'te çektiği görüntülerden birleştirilen Plüton. OpenSpace'te bu tür gerçek görev verileri, aracın kendi konumu ve zamanıyla birlikte gösterilir.
NASA/Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory/Southwest Research Institute

Ücretsiz mi, açık kaynak mı?

İkisi de. Yazılım MIT lisansıyla GitHub'da geliştiriliyor; kendini "açık kaynaklı, ticari olmayan ve serbestçe kullanılabilen" bir yazılım olarak tanımlıyor. Ana dili C++; sahneleri ve eylemleri yönetmek için Lua tabanlı bir betik arayüzü ve konsol var. Lisans ücreti yok; kullanıcılar kendi veri varlıklarını (asset) tanımlayıp ekleyebiliyor.

Hangi işletim sistemlerinde çalışır?

Şu an Windows ve Linux. Resmî site Windows 10 ve üstü için derlenmiş bir paket sunuyor; Linux için hazır paket yok, kaynak koddan derlenmesi gerekiyor ve yönergeler belgelerde yer alıyor. macOS desteği 0.22.0 sürümüyle sona erdi: proje, bu sürümde OpenGL 4.6'yı hedefleyerek Windows ve Linux'ta varsayılan profilin 0.21.4'e göre yaklaşık 3-4 kat hızlanmasını sağladı, ama macOS'un OpenGL uyumluluk katmanı bu özellikleri karşılamıyor. Ekip, çift duyarlıklı (double precision) kayan nokta hesabına ihtiyaç duyduğunu, Apple Silicon'daki Metal çevirisinin bunu desteklemediğini de gerekçe gösteriyor.

Resmî sistem gereksinimleri şöyle:

En azÖnerilen
İşlemciIntel Core i5 ya da dengiIntel Core i7 / AMD Ryzen 7
Ekran kartıNVIDIA GTX 1060 ya da dengiNVIDIA RTX 3070 ya da üstü
RAM8 GB16 GB veya fazlası
Ekran kartı belleği4 GB6 GB veya fazlası
İşletim sistemiWindows 10/11 veya LinuxWindows 10/11 veya Linux

Kısacası eski bir ofis dizüstüsü yetmez; oyun sınıfı bir ekran kartı gerekiyor.

Planetaryumda ve sıradan ekranda

OpenSpace'i diğer meraklı yazılımlardan ayıran yön, ekran çeşitliliği. Aynı içerik bir dizüstü ekranında da, ölçüsü 30 metreyi bulan bir kubbede de çalışabiliyor. Kubbe için yerleşik 180 derecelik balık gözü (fisheye) çıkışı, silindirik ve eşdikdörtgen (equirectangular) çıkış modları, MPCDI kalibrasyon dosyalarıyla ağ bükme (mesh warping), projektör kenar harmanlama, 4K ve 8K çözünürlük, SPOUT çıkışı ve birden çok bilgisayarda eşzamanlı çizim destekleniyor. Tüm ekran düzeni tek bir JSON pencere yapılandırmasıyla tarif ediliyor. Müzeler için dokunmatik kiosklar ve belirli içeriğe kilitlenmiş profiller de var.

Bir planetaryum sunucusu için "Night Sky" paneli ayrıca düşünülmüş: Güneş, Ay, gezegenlerin ve yıldızların gün boyu ve yıl boyu hareketini gösteren, belgelerine göre balık gözü projeksiyonla en iyi sonucu veren bir araç seti. Siteye göre yazılım 100'den fazla kuruluşta çalışıyor; bunların arasında Hayden Planetarium ve Denver Museum of Nature & Science da var.

Kimin işine yarar?

  • Öğrenci ve öğretmen: Konuyu "gösteren" bir araç. Güneş Sistemi'nden Samanyolu'na, oradan galaksi kümelerine inip çıkmak ölçek duygusunu çok kolay kurar.
  • Amatör gökbilimci: Gökyüzünü yalnız yeryüzünden değil, uzaydaki bir noktadan da görmek isteyenler için. Yeryüzünden gece gökyüzü için ayrıca "Night Sky" paneli ve profili var.
  • Planetaryum ve müze ekibi: Asıl hedef kitle. Hazır "program kılavuzları" da var: Hayden Planetarium'dan Brian Patrick Abbott'ın hazırladığı "The Grand Tour" ve North Carolina Museum of Natural Sciences'tan Rachel L. Smith'in astrobiyoloji turu gibi.
  • Araştırmacı: Kendi verisini (nokta bulutu, hacimsel veri, görüntü dizisi) bilinen evrenin içinde, doğru konumunda görmek isteyenler. Proje, bilim insanlarının bulgularını anlatmak için de kullanıldığını söylüyor.

Nasıl başlanır?

  1. Resmî siteden Windows paketini indirin. "Tam" paket varsayılan profilin bütün verisini içerir; "hafif" paket mevcut kurulumu güncelleyenler içindir (eski sürümün sync ve user klasörleri yeni dizine kopyalanır).
  2. Pakette gelen Visual C++ 2022 yeniden dağıtılabilir paketi gerekiyorsa kurun. İlk açılışta güvenlik duvarı internet erişimi ister; arayüz ve canlı veriler için buna izin vermek gerekiyor.
  3. OpenSpace.exe dosyasını çalıştırın. Açılan başlatıcıda profil ve pencere yapılandırması seçilir. İlk deneme için varsayılan profil (Grand Tour) ve tek ekran yapılandırması öneriliyor.
  4. İlk açılışta veriler sunucudan indirilir (yüklenen öğeler gri, sarı, yeşil olarak ilerler), sonraki açılışlar önbellekten daha hızlıdır.

Öğrenmek için sitede üç adımlık video eğitimi (kurulum, ilk uçuş, arayüz), kapsamlı belgeler ve topluluk Slack'i bulunuyor. Eğitim videosunun kurulum bölümü 0.21.0 sürümüne göre hazırlanmış; macOS'a dair bölümü artık geçerli değil.

Benzer programlarla farkı

Evren görselleştirme alanı kalabalık; programlar farklı ihtiyaçlara bakıyor. Aşağıdaki bilgiler her programın kendi sayfalarında ve Vikipedi'de açıkça yazılanlarla sınırlı:

ProgramKöken ve lisansPlatform
OpenSpace2013, AMNH + Linköping + NASA CCMC; MITWindows, Linux
Stellarium2001, Fabien Chéreau; GPLv2 veya üstüWindows, macOS, Linux
Celestia2001, Chris Laurel; GPLv2Windows, macOS, Linux ve diğerleri
WorldWide Telescope2008, Microsoft Research; MIT; bugün AAS yönetiyorWindows ve web (HTML5)

Stellarium, gökyüzünü bulunduğunuz yerden gösteren bir planetaryum programıdır; balık gözü ve küresel ayna çıkışıyla kubbede de kullanılabilir. Celestia ise kullanıcıyı Güneş Sistemi'nin ötesine taşıyan bir 3B uzay simülatörüdür. WorldWide Telescope teleskop görüntülerini ve çok dalga boylu gökyüzü verisini gezmeye odaklanır. OpenSpace'in ağırlığı ise gerçek görev verileri, gezegen yüzeyi ve bilinen evrenin tek bir ölçeksiz uçuşta birleştirilmesidir. NASA/JPL'nin Eyes on the Solar System uygulaması ise başka bir tamamlayıcı seçenektir.

OpenSpace'in veri kaynakları arasında Digital Universe Atlas da var. Bu, Hayden Planetarium'un 2002'de yayımladığı, Illinois açık kaynak lisanslı bir planetaryum uygulamasıdır; verileri OpenSpace'te kullanılıyor ve NASA 2014'te OpenSpace'i geliştirmek için bir hibe verdi. Konum hesabı tarafında JPL Horizons verisini de belgeler, cisimlerin yörüngelerini tanımlamak için kaynak olarak gösteriyor.

Türkçe desteği var mı?

İncelediğim resmî sitede, belgelerde ve eğitim videolarında dil İngilizce; Türkçe bir arayüz seçeneği ya da Türkçe belge bulamadım. Türkçe sunum yapacaklar anlatımı kendileri yürütür; profil sistemi sunum için kendi kısayollarınızı ve eylemlerinizi tanımlamanıza izin veriyor.

Kısaca

  • OpenSpace, NASA destekli, MIT lisanslı, ücretsiz bir evren görselleştirme yazılımıdır; 2013'te AMNH, Linköping Üniversitesi ve NASA CCMC iş birliğiyle başladı.
  • Gerçek görev ve gözlem verisini (SPICE, HiRISE, LRO, Gaia, Planck) tek bir sürekli uçuşta gezdirir; asıl gücü planetaryum kubbesi desteğidir.
  • Windows ve Linux'ta çalışır; macOS desteği 0.22.0 ile bitti. Oyun sınıfı bir ekran kartı gerekir.
  • Resmî sitede güncel sürüm 0.22.1; arayüz ve belgeler İngilizce, Türkçe seçenek doğrulanamadı.
  • Öğrenci, öğretmen, planetaryum ekibi ve araştırmacı için; gökyüzünü bulunduğunuz yerden izlemek için Stellarium gibi planetaryum programları da var.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar