21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Arabacı takımyıldızı (Auriga) nedir? Capella, Almaaz ve M36-M37-M38

Arabacı (Auriga), kışın akşam göğünde yükseklerde görülen takımyıldızdır; gecenin altıncı parlak yıldızı Capella'yı, üç Messier kümesini ve 27 yılda bir sönen Almaaz'ı barındırır.

Türü
Yapı ve bölge
Bulunduğu yer
Kuzey gök yarımküre; Boğa, İkizler, Perseus, Zürafa ve Vaşak komşuluğunda
Çap
657 kare derece
Keşif
Antik çağdan beri bilinir; Batlamyus'un 48 takımyıldızından biri

Arabacı takımyıldızı (Latince adıyla Auriga), kuzey gök yarımküresinde kışın akşam saatlerinde yükseklerde görülen, Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) tanıdığı 88 takımyıldızdan biridir. Gecenin altıncı parlak yıldızı Capella'yı barındırır; Boğa, İkizler ve Perseus'un arasında uzanan beşgen biçimli bir yıldız desenidir. Üç Messier açık kümesi, genç yıldız doğum bölgeleri ve 27 yılda bir parlaklığı sönen tuhaf bir ikili yıldız da burada yer alır.

Arabacı'daki iki parlak bulutsu: solda IC 405 (Flaming Star), sağ üstte IC 410 ve içindeki genç küme NGC 1893.
KPNO/NOIRLab/NSF/AURA/Adam Block, CC BY 4.0

Genel bakış

Takımyıldızın Türkçe adı "Arabacı"dır; Latince Auriga sözcüğü de "araba sürücüsü" anlamına gelir. Kısaltması Aur, tamlayan hâli Aurigae'dir ve yıldızlar bu hâlle anılır: Capella için Alfa Aurigae (α Aur) gibi. Gökyüzünde 657 kare derecelik alan kaplar; bu, 88 takımyıldız arasında 21. sıraya karşılık gelir. Sağ açıklığı yaklaşık 4 sa 38 dk ile 7 sa 31 dk arasındadır. Komşuları Zürafa (Camelopardalis), Perseus, Boğa, İkizler ve Vaşak (Lynx) takımyıldızlarıdır. Ayrıntıları için Perseus, Boğa ve İkizler sayfalarına bakabilirsiniz.

Arabacı bir bakışta
Uzay Gündem
Verileri göster
Alan657 kare derece
Alan sırası88 içinde 21.
Capella'nın parlaklığı0,08 kadir
Capella'ya uzaklıkyaklaşık 43 ışık yılı
Epsilon Aurigae tutulma dönemiyaklaşık 27 yıl

Ne zaman, nasıl görülür?

Arabacı, kuzey yarımkürede en iyi şubat ayında, saat 21.00 civarında görülür. Takımyıldızın tamamı +90° ile −40° enlemleri arasında izlenebilir; yani Türkiye'nin her yerinden rahatlıkla görülür. Capella, +46° dolayındaki dik açıklığı nedeniyle yaklaşık 44° kuzey enleminin kuzeyinde hiç batmayan (dönencedışı) bir yıldızdır; Türkiye enlemleri bu sınırın güneyinde kaldığından Capella burada kuzeyde alçalıp batar, ama yılın büyük bölümünde ufkun hayli üstündedir. Aralık başında gece yarısı gökyüzünün en yüksek noktasına ulaşır.

Arabacı'yı bulmak için kış gökyüzünün iki kolay işaretinden yararlanabilirsiniz. Avcı'nın kuzeyinde, başınızın üstüne doğru bakarken en parlak yıldız Capella'dır; sarımsı rengi ve parlaklığı onu karıştırılmaz kılar. Capella'nın çevresine bakınca takımyıldızın beşgen biçimi seçilir: Capella, Menkalinan, Mahasim ve Elnath gibi yıldızlar bu desenin köşelerinde yer alır. Elnath ise geleneksel olarak Boğa ile paylaşılır. Karanlık bir gökte, kış Samanyolu'nun akıp geçtiği yerde, dürbünle bile yıldız kümeleri görülür.

Başlıca yıldızları

Arabacı'da 3,0 kadirden parlak dört yıldız vardır. Başlıcaları şunlardır:

  • Capella (α Aur): Görünür parlaklığı +0,08 kadir; gecenin altıncı, kuzey gök yarımkürenin ise Arcturus ve Vega'dan sonra üçüncü parlak yıldızıdır. Yaklaşık 43 ışık yılı uzaktadır. Tek bir yıldız gibi görünse de aslında birbirinden yaklaşık 0,74 astronomik birim uzakta, 104 günde dolanan iki sarı dev yıldızdır; kütleleri Güneş'in yaklaşık 2,5 katıdır. Çok uzakta, yaklaşık 10.000 astronomik birimde iki sönük kırmızı cüce de bu sisteme aittir. Yıldızın ayrıntısı Capella sayfasında anlatılıyor.
  • Menkalinan (β Aur): Yaklaşık +1,9 kadir parlaklıkla takımyıldızın ikinci parlak yıldızıdır; yaklaşık 80 ışık yılı uzaktadır. İki A türü yıldız birbirini 3,96 günde dolanır ve karşılıklı örtme nedeniyle parlaklık yalnızca +1,89 ile +1,94 arasında oynar. Adı Arapçada "dizgini tutanın omzu" anlamına gelir.
  • Elnath (β Tau / γ Aur): +1,65 kadir parlaklığındaki bu yıldız hem Boğa'nın boynuz ucunu hem de eskiden Arabacı'nın bir yıldızını işaret eder; 1930'da takımyıldız sınırları belirlenince Arabacı'daki γ Aur adı kullanımdan düştü. Adı Arapçada "toslama" anlamına gelir.
  • Mahasim (θ Aur): +2,62 kadir, yaklaşık 165 ışık yılı uzakta; beşgenin doğu köşesidir.
  • Hassaleh (ι Aur): +2,69 kadir, yaklaşık 494 ışık yılı uzakta, turuncu renkli parlak bir devdir.

Epsilon Aurigae: 27 yılda bir sönen yıldız

Takımyıldızın en tuhaf cismi, resmî adı Almaaz olan Epsilon Aurigae'dir. Arapça "teke" anlamına gelen bu ad 2017'de IAU tarafından onaylandı. Sistem, bilinen en uzun dönemli örten ikilidir: yaklaşık 27 yılda bir parlaklığı +2,9'dan +3,8'e iner ve bu sönme 640–730 gün sürer. Son tutulmalar 1982–1984 ve 2009–2011'de yaşandı. Örtmeyi, F türü bir üstdev yıldızın önünden geçen ve ışığının yaklaşık yüzde 70'ini engelleyen devasa bir toz diski yapar; diskin ortasında B5 türü bir yıldız bulunur. Diskin genişliği 3,8 astronomik birim, kalınlığı 0,475 astronomik birim civarındadır. Uzaklık tahminleri 2.000 ile 4.800 ışık yılı arasında değişir; Gaia verisi yaklaşık 3.460 ışık yılı verir.

Bir başka örten ikili de Zeta Aurigae'dir (Saclateni): 2,67 yıllık dönemiyle bu sistem de Arabacı'nın değişen yıldızları arasındadır. Zeta ile Eta Aurigae'ye eski Yunan gökbilimci Kleostratos "Oğlaklar" (Haedi) adını vermiştir.

Derin gökyüzü cisimleri

Arabacı, Samanyolu'nun diski içinde yer aldığından zengindir.

Üç Messier kümesi

M36 (NGC 1960), M37 (NGC 2099) ve M38 (NGC 1888) birbirine yakın üç açık kümedir. M37 yaklaşık 150 yıldızıyla en zengini olup 4.200 ışık yılı uzaktadır ve 5,6 kadir parlaklığındadır. M36 yaklaşık 60 yıldızlı, 6,0 kadirdir ve yaklaşık 3.900 ışık yılı uzaktadır. M38 yaklaşık 100 yıldızlıdır, 6,4 kadirdir ve 3.900 ışık yılı uzaklıktadır. Üçü için ayrıntılı rehber Arabacı'nın üç kümesi sayfasında.

IC 405 (Flaming Star) ve IC 410

Flaming Star Bulutsusu (IC 405), yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaktadır ve hem salma hem yansıma bulutsusu özelliği taşır. Merkezindeki mavimsi düzensiz değişen AE Aurigae bulutsuyu aydınlatır. Bu yıldızın hareketi geriye doğru izlendiğinde Avcı'nın kuşak bölgesine ulaşır; "kaçak yıldız" hipotezine göre yaklaşık 2,7 milyon yıl önce Büyük Orion Bulutsusu'ndaki genç kümeden fırlamıştır. Hemen yanında Tadpole (Kurbağacık) adıyla anılan IC 410 vardır: içindeki NGC 1893 kümesinin yaklaşık 4 milyon yaşındaki sıcak yıldızları gazı aydınlatır, yıldız rüzgârları ise "iribaş" denen iki yapıyı kümeden uzağa doğru biçimlendirir. İki bulutsunun görüntüsü bu yazının kapağındadır.

Süpernova kalıntıları

Arabacı yönü, yıldız patlamalarının geride bıraktığı gaz kabukları olan süpernova kalıntıları açısından da incelenir. Güncel bir örnek için beş süpernova kalıntısının aynı karede görüldüğü haberine bakabilirsiniz.

Arabacı'nın üst kısmı: sağda Capella, solda Menkalinan.
Gravitatas, CC BY-SA 4.0

Meteor yağmurları

Takımyıldızdan çıkıyormuş gibi görünen birkaç yağmur vardır. En bilineni Alfa Aurigidler'dir: 28 Ağustos ile 4 Eylül arasında etkindir, doruğu 1 Eylül civarındadır. Olağan hızı saatte 2–5 meteordur, bazı yıllarda 9–30'a çıkar; 2007'de ise saatte yaklaşık 100 meteora ulaşan bir patlama yaşandı. Meteorlar saniyede yaklaşık 67 km hızla atmosfere girer. Delta Aurigidler ve Zeta Aurigidler gibi başka yağmurlar da bu bölgeden anılır.

Efsanesi ve tarihi

Arabacı, Batlamyus'un (Ptolemaios) 2. yüzyılda listelediği 48 takımyıldızdan biridir; Almagest'te "Arabacı" ile ayrı bir "Keçi" takımyıldızı birleştirilmiştir. Yunan efsanesinde figür çoğunlukla Atinalı Erikhthonios'u temsil eder: Hephaistos'un oğlu, Athena'nın yetiştirdiği bu kişinin dört atlı arabayı (quadriga) icat ettiği ve bununla gaspçı Amphiktyon'u yenerek Atina kralı olduğu anlatılır. Zeus, ustalığına ve yiğitliğine ödül olarak onu göğe yerleştirmiştir. Başka anlatımlar arabacıyı Hermes'in oğlu Myrtilos ile ya da Hippolytos, Phaethon ve Bellerophon ile ilişkilendirir.

Capella'nın adı Latince "küçük keçi" anlamına gelir ve bebek Zeus'u emziren efsanevi keçi Amalthea'yla bağlantılıdır. Mezopotamya'da takımyıldızın en eski kaydı GAM adıyla geçer; bu ad çoban değneğini ya da eğri kılıcı simgeler, MUL.APIN metinlerinde de görülür. Arapçada Capella "keçi" anlamına gelen el-Ayyuk'tur. Çin gök haritasında bu bölgenin yıldızları Wuche ("beş göksel araba") gibi öbeklerde yer alır.

Türkçedeki "Arabacı" adı Latince Auriga'nın karşılığıdır; Türk gök anlatılarında bu takımyıldız için kaynaklarda doğrulanabilen ayrı bir halk adı ya da hikâye bulunmadığından burada yalnızca standart ad kullanılmıştır.

İlginç bilgiler

  • Beta Aurigae'nin (Menkalinan) yaklaşık bir milyon yıl içinde Güneş Sistemi'ne yaklaşarak gecenin en parlak yıldızı olması öngörülüyor.
  • Arabacı'nın yıldızlarının çevresinde gezegenler de bulundu: HD 40979, HD 43691, HD 45350, HD 49674, HAT-P-9 ve KELT-2 doğrulanmış ötegezegenlere ev sahipliği yapar.
  • Capella'daki iki sarı dev birbirinden yaklaşık 110 milyon km uzaktadır; bu, Güneş ile Venüs arasındaki ortalama uzaklığa yakın bir değerdir.
  • Kışın en bilinen gök desenlerini (Ülker, Avcı, Boğa, İkizler) Arabacı ile birlikte bulmak kolaydır. Daha geniş bir tablo için takımyıldızlar sayfasına bakın.

Kısaca

  • Arabacı (Auriga), 657 kare derecelik alanıyla 88 takımyıldız arasında 21. sıradadır ve kışın akşam göğünde yüksekte görülür.
  • Capella (0,08 kadir) gecenin altıncı parlak yıldızıdır; aslında iki sarı dev ve iki kırmızı cüceden oluşan çoklu bir sistemdir.
  • Epsilon Aurigae (Almaaz) yaklaşık 27 yılda bir, 640–730 gün süren tutulmayla sönen en uzun dönemli örten ikilidir; son tutulması 2009–2011'de oldu.
  • M36, M37, M38 açık kümeleri ile IC 405 ve IC 410 bulutsuları dürbün ve teleskopla izlenebilir.
  • Yunan efsanesinde dört atlı arabayı icat eden Erikhthonios'u, Capella ise Zeus'u emziren keçi Amalthea'yı temsil eder.

Aynı türdenTümü →

Bu konudaki haberler

  1. Arabacı takımyıldızında beş süpernova kalıntısı aynı karedeArabacı takımyıldızında beş süpernova kalıntısı aynı karede24 Eylül 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar