İkizler takımyıldızı

İkizler (Latince Gemini, "ikizler"), kış ve ilkbahar gökyüzünün en kolay tanınan burç takımyıldızlarından biridir. Kuzey gök yarıküresinde, batısında Boğa, doğusunda Yengeç; kuzeyinde Arabacı ve Vaşak, güneyinde Tekboynuz ve Küçük Köpek takımyıldızları yer alır. Batlamyus'un 48 takımyıldızından biri olan İkizler'in IAU kısaltması "Gem", alanı yaklaşık 514 kare derecedir. Adını, yan yana duran iki parlak yıldızı Kastor ile Polluks'tan, Yunan mitolojisinin ikiz kardeşlerinden alır. Uranüs'ün keşfedildiği, Plüton'un ilk fotoğraflarının çekildiği ve yılın en zengin meteor yağmurlarından birinin doğduğu takımyıldız da burasıdır. Burçların genel tarihi için üst sayfamız "Burçlar nereden geliyor?" maddesine bakabilirsiniz.

Gökyüzünde nerede, nasıl bulunur?

İkizler, Türkiye'den Aralık'tan Mayıs'a kadar akşam gökyüzündedir. Aralık akşamlarında saat 21.00 sularında doğuda yükselir; Şubat ve Mart akşamlarında güneyde neredeyse tepeye yakın bir yükseklikte görünür. Aralık-Ocak döneminde Güneş'in karşısında yer aldığı için bütün gece izlenebilir. Mayıs akşamlarında batıda alçalır, Temmuz'da Güneş'in arkasında kaybolur.

Takımyıldızı bulmanın en kolay yolu, birbirine yakın duran iki parlak yıldızı, Kastor ile Polluks'u aramaktır. Bunlar, Boğa'daki V biçimli Hyadlar kümesinin ve Avcı'nın kemerinin doğusunda (sol üstünde) yer alır. Başka bir yol: Ülker'den Aslan'ın en parlak yıldızı Regulus'a hayalî bir çizgi çekmek. Ekliptiğe yakın uzanan bu çizgi, İkizler'i Kastor ile Polluks'un hemen altından, kabaca ortasından keser. Kastor ile Polluks'tan aşağı, Avcı'ya doğru uzanan iki paralel yıldız dizisi ikizlerin bedenlerini çizer.

Ay İkizler'in önünden geçerken hareketi tek gecede bile fark edilir: akşam Kastor ile Polluks'un batısında görünen Ay, gece ilerledikçe onlarla aynı hizaya gelir ve sabaha doğru doğularına geçer. Ay'ın o gece nerede olduğunu Ay takvimimizden izleyebilirsiniz.

En parlak yıldızları

İkizler'in sınırları içinde çıplak gözle görülebilen 85 yıldız vardır. İlginç bir ayrıntı: Kastor'a "Alfa", Polluks'a "Beta" adı verilmiş olsa da daha parlak olan Polluks'tur. Johann Bayer 1603'te harfleri dağıtırken ikisinden hangisinin daha parlak olduğunu dikkatle ayırt etmemişti. Mitolojide ikiz olsalar da bu iki yıldızın fiziksel olarak hiçbir benzerliği yoktur.

• Polluks (Beta Geminorum): Takımyıldızın en parlak yıldızı, 1,14 kadir. Turuncu bir devdir ve yaklaşık 34 ışık yılı uzaktadır. Çevresinde bir dış gezegen dolanır.
• Kastor (Alfa Geminorum): Çıplak gözle yaklaşık 1,6 kadirlik tek, mavimsi beyaz bir yıldız gibi görünür; gerçekte altı yıldızdan oluşan bir sistemdir. Teleskopla 1,9 ve 3,0 kadirlik iki bileşene ayrılır; bunlar yaklaşık 470 yılda birbirinin çevresinde dolanır ve her biri kendi içinde ayrıca çifttir. Sisteme uzaktan bağlı bir kırmızı cüce çifti de 19,5 saatte bir birbirini örter. Uzaklığı yaklaşık 49 ışık yılı.
• Alhena (Gama Geminorum): 1,9 kadirlik mavimsi beyaz yıldız, yaklaşık 109 ışık yılı uzakta.
• Wasat (Delta Geminorum): 3,5 kadirlik beyaz bir yıldız ile 8,2 kadirlik turuncu bir cüceden oluşan, bin yılı aşkın dönemli bir çift; yaklaşık 59 ışık yılı uzakta.
• Mekbuda (Zeta Geminorum): Parlaklığı 10,2 günde bir 3,6 ile 4,2 kadir arasında değişen sarı bir üstdev; bir Sefe değişeni. Yaklaşık 1.200 ışık yılı uzakta.

Adı ve mitolojisi

İkizler, kökü Tunç Çağı'na uzanan takımyıldızlardandır. Babil astronomisinde Kastor ile Polluks "Büyük İkizler" (Sümerce MAŠ.TAB.BA.GAL.GAL) diye anılırdı. İkizler küçük tanrılar sayılır, Meslamtaea ("Yeraltından yükselen") ve Lugalirra ("Güçlü Kral") adlarını taşırdı. Bu iki ad, yeraltı dünyasının kralı olan veba tanrısı Nergal'in unvanları olarak da okunabilir.

Yunan mitolojisinde ikizler, Leda'nın oğulları Kastor ile Polydeukes'tir (Latince Pollux). Polydeukes'in babası Zeus, Kastor'unki ise Leda'nın kocası Sparta kralı Tyndareos'tur. İki kardeş Argonotlar arasında yer alır ve denizcilerin koruyucusu sayılır. Ölümlü olan Kastor öldüğünde Polydeukes babası Zeus'tan kardeşine ölümsüzlük vermesini ister; Zeus da ikisini gökyüzünde birleştirir.

Güneş İkizler'de ne zaman?

Astrolojide İkizler burcu yaklaşık 22 Mayıs – 21 Haziran arasıdır. IAU sınırlarına göre yaptığımız hesapta Güneş 2026'da İkizler takımyıldızına Türkiye saatiyle 22 Haziran'ın ilk dakikalarında girdi ve 21 Temmuz sabahı Yengeç'e geçti; takımyıldızda yaklaşık 29 gün kaldı. Yani astrolojik İkizler burcu biterken Güneş ancak İkizler takımyıldızına ulaşıyor.

Bu kayma presesyonun sonucudur. Klasik antik çağda Haziran gündönümünde Güneş Yengeç'teydi; MS 1. yüzyılda bu nokta İkizler'e geçti, 1990'da da İkizler'den Boğa'ya kaydı. Astrolojik burçlar gökyüzündeki takımyıldızlarla örtüşmez; burçlara yüklenen anlamların bilimsel bir dayanağı da yoktur.

Verileri göster

Alan	514 kare derece
Güneş'in kaldığı süre	29,2 gün (2026)
Polluks'un parlaklığı	1,14 kadir
Polluks'un uzaklığı	34 ışık yılı
Kastor sistemindeki yıldız sayısı	6
Geminidlerde ideal koşulda	saatte 120 meteor

İlginç gök cisimleri

• M35: Takımyıldızın batı ucunda, Boğa sınırına yakın büyük ve uzunca bir açık yıldız kümesi. 1745'te İsviçreli astronom Philippe Loys de Chéseaux keşfetti. Gökyüzünde dolunay kadar yer kaplar; karanlık gökyüzünde çıplak gözle sönük bir leke olarak, dürbünle kolayca görülür. Yaklaşık 2.970 ışık yılı uzaktadır. Aynı bölgedeki NGC 2158 ise 12.000 ışık yılından uzak, zengin bir kümedir ve ancak büyük amatör teleskoplarla seçilir.
• Eskimo Bulutsusu (NGC 2392): 9 kadir dolaylarında bir gezegenimsi bulutsu. Küçük bir teleskopla merkez yıldızı ve mavi-yeşil eliptik diski seçilir; görünüşü kapüşonlu bir yüze benzetilir.
• Medusa Bulutsusu (Abell 21): Yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıktaki bir başka gezegenimsi bulutsu. Ömrünün sonuna gelen bir yıldızın uzaya saçtığı dış katmanlardan oluşur ve Güneş'in uzak gelecekteki akıbetini gösterir.
• Geminga: Yaklaşık 550 ışık yılı uzaklıkta bir nötron yıldızı.

İkizler'in bilim tarihinde de yeri var. Aristoteles, Meteorologica'da Jüpiter'in İkizler'deki bir yıldızı örttüğünü anlatır; bilinen en eski örtülme gözlemi budur ve 1990'da yayımlanan bir çalışmaya göre olay 5 Aralık MÖ 337'de, 1 Geminorum yıldızıyla yaşanmıştır. William Herschel 13 Mart 1781'de Uranüs'ü keşfettiğinde gezegen Eta Geminorum'un yakınındaydı. 1930'da Clyde Tombaugh, Plüton'u Delta Geminorum çevresinde çekilmiş fotoğraf plakalarında buldu.

Meteor yağmurları

Geminidler, yılın en güvenilir ve en zengin meteor yağmurlarından biridir. NASA'ya göre yağmur her yıl Aralık ortasında, 13-14 Aralık gecesi en yoğun dönemine ulaşır; kusursuz koşullarda saatte 120 meteor görülebilir. 2026'da 4-17 Aralık arasında etkindir. Meteorların çoğu parlak, sarımtırak ve saniyede yaklaşık 35 kilometre hızla atmosfere girer. Geminidlerin farkı, kaynağının bir kuyruklu yıldız değil, 3200 Phaethon adlı bir asteroit olmasıdır. Yağmur 19. yüzyılın ortasında ortaya çıktı ve başlangıçta saatte 10-20 meteorla sönük bir yağmurdu. NASA'ya göre yağmur akşam saat 21-22 gibi başladığından gece yarısını beklemeden izlenebilir; meteorlar, radyantı İkizler takımyıldızında olan bir noktadan saçılıyormuş gibi görünür. Bu yılın ayrıntıları Geminid meteor yağmuru sayfamızda.

Kısaca

• İkizler, Boğa ile Yengeç arasında, Avcı'nın kuzeydoğusunda yer alan bir burç takımyıldızıdır.
• Türkiye'den Aralık-Mayıs akşamlarında görülür; Şubat-Mart akşamlarında başımızın üstüne yakındır.
• En parlak yıldızı Polluks (1,14 kadir, 34 ışık yılı); Kastor ise altı yıldızlı bir sistemdir.
• Uranüs (1781) ve Plüton (1930) İkizler'in yakınında keşfedildi.
• Güneş bugün İkizler'de yaklaşık 22 Haziran – 20 Temmuz arasında bulunur; Geminid meteor yağmuru her yıl 13-14 Aralık'ta zirveye ulaşır.

Güneş'in ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Burçların gökyüzü sayfasında, doğduğunuz gün gökyüzünün nasıl olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracında ve bu gece hangi yıldızların görüldüğünü gökyüzü haritasında görebilirsiniz.