Planetbase: oynanışı ve oyundaki gerçek Mars atmosferi, güneş patlaması bilimi
Madruga Works'ün koloni kurma stratejisi Planetbase'de oksijen, su ve enerjiyi dengeleyerek uzak bir gezegende üs kurarsınız. Oynanışı ve oyundaki Mars, Ay, güneş patlaması bilimini anlatıyoruz.
- Tür
- Hayatta kalma / inşa
- Çıkış yılı
- 2015
- Geliştirici
- Madruga Works
- Yayıncı
- Madruga Works
- Platformlar
- PC (Windows, macOS), PlayStation 4, Xbox One
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Planetbase, Madruga Works'ün geliştirip yayımladığı bir koloni kurma ve hayatta kalma stratejisidir. Windows sürümü Ekim 2015'te çıktı; macOS Ocak 2016'da, Xbox One Mayıs 2017'de, PlayStation 4 ise Ocak 2018'de geldi. Oyunda uzak bir gezegene inen bir avuç yerleşimciyi yönetir, onların nefes alabileceği, yiyecek üretebileceği ve enerji sağlayabileceği bir üs kurarsınız. Silahlı bir macera değil, planlama ve kaynak dengesi oyunu: yanlış yere konan bir enerji santrali ya da yetersiz bir oksijen üreticisi bütün üssü çökertebilir.
Planetbase ne anlatıyor?
Hikâye anlatımı geri planda. Siz bir "üs mimarı ve yöneticisi"siniz: yerleşimcilere nereye ne inşa edeceklerini söylersiniz. İlk kapsülden çıkan birkaç öncü ile başlar, zamanla yüzlerce kişilik bir koloniye ulaşmaya çalışırsınız. Geliştiricinin kendi anlatımına göre oyun bir simülatör olmayı hedeflemiyor ama mekaniklerin hepsi, yeni bir gezegende koloni kurmanın beklenen zorluklarına dayanan makul fikirlerden oluşuyor. Bu yaklaşım, yazının ana konusu olan bilim bölümünün de çerçevesini çiziyor.
Nasıl oynanır?
Oyun, kuşbakışı bir inşa ve yönetim ekranında geçer. Temel kaynaklar oksijen, su, yiyecek ve metaldir. Kubbe biçimli yapılar koridorlarla birbirine bağlanır ve her yapının işlemesi başka yapıların işlemesine bağlıdır.
- Yapılar ve insanlar: Oyunda 29 farklı yapı, beş çeşit insan işçi ve üç tür robot bulunuyor; mühendis, işçi ve muhafız gibi uzmanlıklar ayrı işler görür.
- Enerji: Yapıları güneş ve (gezegende varsa) rüzgâr enerjisiyle çalıştırırsınız.
- Yiyecek: Hidroponik sebze yetiştirir, "vitromeat" adı verilen laboratuvar ortamında üretilmiş et sentezlersiniz.
- Üretim zinciri: Ham madde çıkarır, işler, mal üretir ve robot yaparsınız.
- Yeni gelenler: Gemiler yeni yerleşimci getirir; doğru becerilere sahip kişileri seçmek için göç akışını yönetmeniz gerekir.
- Dört gezegen: Çöl gezegeni, buzul gezegeni, çorak bir uydu ve fırtınalı bir gezegen; zorluk giderek artar.
- Afetler ve tehditler: Meteorlar, kum fırtınaları, güneş patlamaları ve kar fırtınaları üssü vurur; ayrıca davetsiz saldırganlara karşı savunma gerekir.
Oyunun ilerleyişi on kilometre taşı ve sekiz satın alınabilir teknoloji üzerinden yürüyor. Temposu yavaş ve düşünmeye dayalı; hızlı karar vermek yerine, bir arıza zinciri başlamadan önce yedek kapasite kurmayı öğreten bir oyun.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=NvJr0SN83Zk
Oyundaki bilim
Planetbase'in gezegenleri hayal ürünü, ama yaşadığınız sorunların çoğu gerçek koloni planlarının da başlıca engelleri. Aşağıda oyundaki çöl gezegenini Mars ile, çorak uyduyu Ay ile karşılaştırıyoruz.
Nefes alınamayan hava, kubbeler ve düşük basınç
Oyunda yerleşimciler kubbelerin içinde yaşıyor, dışarı çıkınca kıyafet giyiyor. Mars'ta bunun nedeni açık: Ölçümlere göre atmosfer yaklaşık yüzde 95-96 karbondioksitten oluşuyor, yüzey basıncı yaklaşık 600 pascal yani Dünya'nınkinin yalnızca yüzde 0,6'sı. Üstelik sıcaklık ortalama −59 °C ve bir gün içinde yaklaşık 60 °C değişebiliyor. Yüzey yerçekimi Dünya'nın yüzde 38'i kadar. Ay'ın yerçekimi yaklaşık altıda bir; güneş ışığında yüzey yaklaşık 127 °C'ye çıkıp karanlıkta −173 °C'ye iniyor; atmosferi (ekzosfer) solunamaz ve radyasyondan ya da göktaşlarından korumuyor. Ay gibi bir yerde üssü radyasyon ve göktaşı karşısında korumak bu yüzden gerçek bir mühendislik sorusu (Mars ve Ay sayfaları ayrıntı verir).
Oksijen ve su: kapalı döngü
Oyundaki ilk korku, oksijenin ve suyun bitmesi. ISS'te NASA, su geri kazanım sistemlerinin idrar, ter ve nefesteki nemi geri dönüştürerek yüzde 98'e ulaştığını duyurdu; NASA, Ay ve Mars görevlerinin ikmal olmadan böyle sistemlere bağlı olacağını belirtiyor. Mars'ın havasından oksijen üretmek de denendi: Perseverance'ın MOXIE cihazı, karbondioksiti yaklaşık 800 °C'de katı oksit elektrolizi ile oksijene çevirdi. İlk başarılı çalışması 20 Nisan 2021'de oldu; toplam 16 kez çalıştı, saatte en çok yaklaşık 12 gram verdi ve toplamda 122 gram üretti. Bu, küçük bir köpeğin yaklaşık on saatte soluduğu miktar; yani gerçek bir koloni için çok daha büyük sistemler gerekecek.
Yiyecek, enerji ve kum fırtınaları
Bitki yetiştirmek ISS'te de araştırılıyor: Veggie sistemi kırmızı, mavi ve yeşil LED ışıkla marul, Çin lahanası, hardal ve cüce domates gibi bitkiler yetiştirdi. Mars toprağı ise yaklaşık yüzde 0,6 oranında perklorat içeriyor ve bu, insan için zehirli; yani oyundaki "toprakta sebze" yerine hidroponik yaklaşım gerçekçi bir tercih. Enerji tarafında Mars Güneş'ten 1,5 astronomik birim uzakta; ters kare yasasına göre ışık Dünya'dakinin yaklaşık yüzde 43-44'ü kadar. Rüzgâr türbini ise zayıf: Mars atmosferinin yoğunluğu Dünya'nınkinin yüzde 1-2'si kadar olduğundan, rüzgâr güçlü görünse de uyguladığı kuvvet çok küçük. Oyunun "kum fırtınası" afeti de gerçeğe dayanıyor: 2018'de bir küresel toz fırtınası Kuzey Amerika ile Rusya'nın toplam alanı kadar bir bölgeyi kapladı ve güneş enerjisiyle çalışan Opportunity gezgininin ışığını kesip sonunu getirdi. Mars'ta toz tehlikesi, astronotları savuracak bir rüzgâr gücünden çok, güneş panellerini ve mekanizmaları örtmesi (ayrıntı: Marslı'daki gibi bir toz fırtınası astronotu devirebilir mi?).
Güneş patlamaları ve meteorlar
Güneş patlamaları gerçek: sınıfları A, B, C, M ve X harfleriyle gösteriliyor, X en güçlüsü; plazma on milyon kelvinin üzerinde ısınıyor ve parçacıklar ışık hızına yakın hızlanıyor. Güneş'in etkinlik döngüsüne bağlı olarak günde birkaç patlama da olabiliyor, haftalarca olmayabiliyor. 1859 Carrington olayı yaklaşık X45 düzeyinde sayılıyor. Koruyucu manyetik alanı ve kalın atmosferi olmayan Mars ve Ay yüzeyi için bu radyasyon önemli: Curiosity'nin ölçümlerine göre Mars yüzeyinde günlük doz yaklaşık 0,64 milisievert, yolculuk sırasında ise yaklaşık 1,84 milisievert. Meteorlar için de Mars'ın seyrek havası kötü haber: gelen taşlar parçalanmadan yüzeye ulaşıyor ve tahminlere göre her yıl yaklaşık 240 adet dört metrelik krater oluşuyor. Üs yönetimi oyununda bunlar "afet" olarak geliyor; gerçekte ise nedenleri çok iyi bilinen, risk hesabı yapılabilir olaylar.
Neyi basitleştiriyor?
Kolonistlerin işe gidip gelmesi, vitromeat ve robot fabrikaları gibi kısımlar oyunun ekonomik kolaylıklarıdır. Gezegen çeşitleri, buzul ve fırtına gezegeni gibi hayal ürünüdür. Gerçek bir koloni çok daha yavaş büyür ve uzun süre kapalı bir ortamda yaşamanın insan üzerindeki etkisi de ayrı bir konudur; NASA'nın CHAPEA-2 Mars benzetimi, bu soruyu gönüllülerle denemiş gerçek bir çalışma.
Yine de oyunun öğrettiği ana ders gerçek: kapalı bir ortamda oksijen, su, enerji ve yiyecek birbirine bağlıdır; birindeki aksama diğerlerini etkiler. ISS'ten Mars planlarına kadar gerçek yaşam destek tasarımı da bu bağımlılıkları yedekli sistemlerle yönetmeye çalışıyor.
Geliştirme hikâyesi ve etkisi
Oyunun yapımcısı, tasarımcısı ve programcısı Martiño Figueroa; müziği Alexander Falinski, sanatı Tucho Fernandez ve Sara Teramo hazırladı. Planetbase, Metacritic'te dört eleştirmenin değerlendirmesine göre 70 puan aldı. Steam sayfasında devam oyunu Planetbase 2 için 2 Nisan 2027 çıkış tarihi görünüyor; tarih ileride değişebilir.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Planetbase PC'de (Windows ve macOS), PlayStation 4'te ve Xbox One'da var; Steam'de Linux sürümü görünmüyor. Türkçe desteği yok: Steam'de İngilizce, İspanyolca, Fransızca ve Almanca arayüz sunuluyor. Oyun ücretli, tek seferlik satın alınan bir yapım.
Kimlere uygun? Benzer oyunlar
Kaynak dengesi, zincirleme arıza ve "bir şeyi düzeltince başka bir şey bozuldu" türü sistem oyunlarını sevenlere uygun. Hikâye ve aksiyon arayanlar için sönük kalabilir. Aynı türden yapımlar olarak Surviving Mars, gezegen dönüşümünü yöneten Per Aspera ve NASA'nın Ay üssü oyunu Moonbase Alpha sayılabilir. Yaşam destek sistemini merak edenlere yaşam destek sistemi sözlük sayfası bir başlangıç olur.
Benzer oyunlarTümü →
Breathedge: oynanışı ve oyundaki gerçek oksijen, vakum, uzay cenazesi bilimiRedRuins Softworks2018 · PC, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S
Interstellar Rift: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, madencilik, roket bilimiSplit Polygon2015 · PC (Windows)
Starbound: oynanışı ve oyundaki gerçek ötegezegen, Venüs, radyasyon bilimiChucklefish2013 · PC (Windows, macOS, Linux), Xbox One, Xbox Series X|S
Stationeers: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, atmosfer, Europa, Mars bilimiRocketWerkz2017 · PC (Windows)
Ostranauts: oynanışı ve oyundaki gerçek Newton uçuşu, yaşam destek, Venüs bilimiBlue Bottle Games2020 · PC (Windows)
Space Haven: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, oksijen, yapay yerçekimi bilimiBugbyte Ltd.2020 · PC (Windows, macOS, Linux)
























