NASA'nın Mars benzetimi CHAPEA-2 bitti: Dört gönüllü 378 gün sonra habitattan çıktı

NASA'nın Mars'ta bir yıllık yaşamı canlandıran benzetim görevi CHAPEA'nın ikinci ekibi, 31 Ekim 2026 Cumartesi günü Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde bulunan habitattan çıktı. Ross Elder, Ellen Ellis, Matthew Montgomery ve James Spicer'dan oluşan dört kişilik gönüllü ekip, 378 gün boyunca dış dünyadan yalıtılmış biçimde yaşadıktan sonra bir yılı aşkın sürede ilk kez açık havaya adım attı. NASA'nın paylaştığı fotoğrafta dörtlü, bir yılı aşkın sürenin ardından ilk kez açık havada poz veriyor.

CHAPEA, açık adıyla Crew Health and Performance Exploration Analog (Mürettebat Sağlığı ve Performansı Keşif Benzetimi), uzun süreli bir Mars görevinde insan bedeninin ve ekip çalışmasının nasıl etkileneceğini yeryüzünde ölçmek için tasarlanmış bir görev dizisi. Ekip 19 Ekim 2025'te içeri girmişti; görev süresince Mars'ta bulunuyormuş gibi çalıştılar.

378 gün boyunca neler yapıldı?

NASA'nın açıklamalarına göre mürettebat, 3B yazıcıyla basılmış yaklaşık 1.700 fit karelik (kabaca 158 metrekare) bir yapıda yaşadı. Günlük işler arasında habitat bakımı, egzersiz, bitki yetiştirme, robotik operasyonlar ve benzetilmiş bir Mars yüzeyinde giysili "Mars yürüyüşleri" vardı. Ekipte görevler de paylaştırılmıştı: Elder komutan, Ellis sağlık sorumlusu, Montgomery bilim sorumlusu, Spicer ise uçuş mühendisi olarak görev yaptı.

Benzetimin asıl amacı, gerçek bir Mars yolculuğunda karşılaşılacak zorlukları bilerek ekibin önüne koymaktı. NASA'nın görev sayfasında sayılan stres kaynakları şunlar: kısıtlı kaynaklar, uzun süreli yalnızlık, 22 dakikalık iletişim gecikmesi ve ekipman arızaları. Ekibin podcast kayıtlarında, benzetilmiş iki haftalık bir iletişim kesintisini nasıl yönettikleri de anlatılıyor. Aileleriyle görev boyunca yalnızca e-posta yoluyla, Mars'takine benzer gecikmeyle yazışabildiler.

Veriler nereye gidecek?

Ekip habitattan çıkmış olsa da çalışma bitmedi. NASA'ya göre mürettebat şimdi iki haftalık görev sonrası değerlendirme ve bilgilendirme sürecinden geçiyor. Bilim insanları, görev boyunca toplanan sağlık ve performans verilerini işleyerek uzun görevlerin günlük rutinlerine uyum sağlamak için neler gerektiğini anlamaya çalışacak.

Ajansın aktardığına göre veriler, kısıtlı yiyecek ve egzersiz sistemlerinin Mars yüzeyindeki uzay yürüyüşleri gibi görev hedeflerini nasıl etkileyeceğine ışık tutabilir. Bir başka hedef de tek yönde 45 dakikaya varabilecek iletişim gecikmelerinde mürettebatın kendi başına karar vermesini destekleyecek sistemler geliştirmek. NASA ayrıca yiyecek sistemi tasarımı, mürettebat zamanının verimli kullanımı, Derin Uzay Ağı'nın bant genişliği ile uçuş hekimlerinin ve psikologların tıbbi ve davranışsal destek uygulamalarının bu verilerle iyileştirilebileceğini belirtiyor. Sonuçların önce Ay'daki Moon Base hazırlıklarında, ardından Mars planlamasında kullanılması bekleniyor.

CHAPEA'nın baş araştırmacısı Grace Douglas, görevin bir yıllık eşiğinde ekibin "bu kadar hızlı tempolu ve zorlu bir görevdeki" bağlılığından gurur duyduklarını söylemişti. NASA İnsan Araştırma Programı'nın baş bilim insanı Michael Stenger da görevin, iletişim gecikmesi altında tıbbi ve psikolojik bakım dahil yıl boyu süren görevlerin gereksinimlerini anlamaya başlamak açısından son derece değerli olduğunu vurgulamıştı. Ekibin bir yılı doldurduğu döneme ilişkin ayrıntıları daha önceki haberimizde aktarmıştık.

İlk görevden ikincisine

CHAPEA'nın ilk görevi 25 Haziran 2023'te başlamış ve 6 Temmuz 2024'te sona ermişti. O görevde Kelly Haston komutan, Ross Brockwell uçuş mühendisi, Nathan Jones sağlık sorumlusu, Anca Selariu ise bilim sorumlusu olarak yer almıştı.

Benzetim görevlerinin doğal bir sınırı da var: Yeryüzündeki bir habitat, Mars'ın düşük yerçekimini ve uzaydaki radyasyonu yeniden üretemiyor; sınadığı şey yalıtım, kısıtlı kaynak ve iletişim gecikmesi gibi koşullar altında ekibin nasıl yaşadığı ve çalıştığı. İki haftalık değerlendirme sürecinin ardından ilk bilimsel sonuçların ne zaman paylaşılacağı ise henüz açıklanmadı.