Türkiye'de UFO gözlemleri: Kumburgaz görüntüleri ve bilimin bakışı

Türkiye'de de gökyüzünde tanımlanamayan ışıklar görüldüğünü anlatan haberler, en az dünyanın geri kalanı kadar ilgi çekiyor. Bunların en bilineni, 2000'lerin sonunda İstanbul'un Kumburgaz kıyısından çekildiği söylenen gece görüntüleri. Bu yazıda Türkiye'deki UFO gözlemlerine dair bilinenleri, iddiaları ve bilimin bu tür görüntülere nasıl yaklaştığını ayrı ayrı ele alıyoruz. Baştan belirtelim: Bu alandaki bilgilerin önemli bir kısmı, bağımsız ve kalıcı kaynaklarla doğrulanması güç anlatımlara dayanıyor.

Kumburgaz görüntüleri: iddia ne?

Kumburgaz, İstanbul'un Büyükçekmece ilçesine bağlı, Marmara Denizi kıyısında bir yerleşim. Basına yansıyan anlatımlara göre 2007-2009 yılları arasında burada, gece saatlerinde deniz üzerinde ve gökyüzünde görülen ışıklı cisimler defalarca kameraya kaydedildi. Görüntülerin uzun bir süre boyunca aynı bölgeden çekildiği ve bazı UFO araştırmacılarınca "olağanüstü" bir olayın kanıtı olarak sunulduğu aktarılıyor.

Ancak bu iddiaları değerlendirmek için gereken temel bilgilere bugün ulaşmak zor: Ham, düzenlenmemiş kayıtlar; kameranın türü ve ayarları; çekim anındaki konum, yön ve saat bilgileri; aynı anda başka bir yerden yapılmış bağımsız gözlemler. Görüntülerin bilimsel bir dergide ya da resmî bir kurum tarafından incelendiğine dair erişilebilir bir kayıt da bulunmuyor. Bu nedenle Kumburgaz vakası bugün, bir iddia olarak kalıyor.

Türkiye'de UFO araştırmacılığı

Türkiye'de UFO konusunun kamuoyundaki en görünür temsilcisi, Haktan Akdoğan'ın kurduğu Sirius UFO Uzay Bilimleri Araştırma Merkezi oldu. Merkez 2001'de İstanbul Beyoğlu'nda, fotoğraflar, videolar, raporlar, maketler ve kütüphaneden oluşan İstanbul Uluslararası UFO Müzesi'ni açtı. Müzenin 2011'de bir kamyon üzerinde gezici bir sürümünün de bulunduğu aktarılıyor; müze bugün açık değil. Bugün bazı ülkelerde kutlanan "Dünya UFO Günü"nün ilk kez 2001'de Akdoğan tarafından kutlandığı da kabul ediliyor.

Merkezin ihbar istatistikleri, konuya ilginç bir pencere açıyor. Sirius'un 2008 yılının ilk dokuz ayına ilişkin raporuna göre merkeze toplam 367 ihbar yapıldı, bunların 74'ü fotoğraf ya da videoyla belgelendi. İhbarlar İstanbul ve çevresinden Antalya, İzmir, Samsun, Erzurum, Konya ve Çanakkale'ye kadar geniş bir coğrafyadan geldi. Merkez, kendi incelemesinde 8 videodan 2'sini ve 66 fotoğraftan 11'ini "UFO" olarak sınıflandırdı; diğerlerinin ise yanılsama, lens lekesi, kuş, Venüs ve ışık yansıması gibi sıradan nedenlerden kaynaklandığını belirledi. Yani UFO araştırmacılarının kendi verilerinde bile belgeli ihbarların büyük çoğunluğu sıradan açıklamalara çıktı.

Merkezin arşivinde ayrıca askerî ve sivil pilotların gözlemlerine dayandığı ileri sürülen çeşitli Türkiye vakaları listeleniyor. Ancak bu anlatımların resmî kayıtlarla karşılaştırılabildiği, erişilebilir bir kaynak bulunmuyor; dolayısıyla bunlar da doğrulanmamış iddialar olarak değerlendirilmeli.

Bilim bu tür görüntülere nasıl bakıyor?

Gece çekilmiş ışık görüntüleri, UFO ihbarlarının en yaygın ama en zor değerlendirilen türü. Tek bir kameradan, referans noktası olmadan çekilen bir ışığın uzaklığını, boyutunu ve hızını belirlemek neredeyse imkânsız. ABD'deki resmî UAP araştırma ofisi AARO, en sık karşılaşılan nedenleri şöyle sıralıyor:

• Balonlar: Hava ve bilim balonları ile rüzgârla sürüklenen folyo balonlar.
• Uçaklar ve drone'lar: Sıra dışı açılardan ya da düşük görüş koşullarında görülen uçaklar; seyir ışığı olmayan küçük insansız araçlar.
• Uydular: Güneş ışığını yansıttıklarında kısa süreli parlamalar yapan uydular.
• Gök cisimleri: Venüs ve Jüpiter gibi parlak gezegenler, meteorlar.
• Roket fırlatmaları: Yüksek irtifada parlak izler ve sarmal desenler.

Deniz kıyısında yapılan gece çekimlerinde bunlara ek olarak gemi ve tekne ışıkları, su yüzeyindeki yansımalar ve uzak kıyıdaki ışık kaynakları da hesaba katılmalı. Ayrıca dijital kameraların gece çekimlerinde yaptığı otomatik odaklama ve pozlama ayarları, noktasal bir ışığı büyük, şekilli ya da "hareketli" bir cisim gibi gösterebiliyor. ABD donanmasının 2019'da çektiği ve piramit biçimli cisimler gösteriyormuş gibi görünen bir görüntü için de, odak dışı ışık kaynaklarının objektif diyaframı nedeniyle köşeli görünmesi (bokeh) açıklaması önerildi.

İhbarların nerede yoğunlaştığı da ipucu veriyor. RAND Corporation'ın 2023'te ABD'de 1998-2022 arasında yapılmış 101.151 kamuya açık UAP ihbarını inceleyen çalışması, ihbarların askerî eğitim bölgelerinin 30 kilometre yakınında belirgin biçimde arttığını buldu. AARO da yakın dönemde uyduların güneş ışığını yansıtarak yaptığı parlamalarla UAP gözlemleri arasındaki ilişkiyi inceleyen bir bilgi notu yayımladı. Yani bir bölgede çok sayıda ihbar olması, o bölgedeki insan yapımı etkinliğe de işaret edebiliyor.

Bu nedenle bilim insanları, bir ışık görüntüsünü değerlendirmek için birkaç temel şey istiyor: düzenlenmemiş orijinal dosya, kesin tarih-saat ve konum bilgisi, kameranın bakış yönü ve mümkünse aynı olayın başka bir noktadan çekilmiş ikinci bir kaydı. İki farklı noktadan yapılan gözlemler, üçgenleme yoluyla cismin uzaklığını ve boyutunu hesaplamaya imkân tanır.

Hâlâ açık olanlar

Kumburgaz görüntülerinin ne olduğu sorusu, bağımsız bir teknik inceleme yapılmadığı sürece açık kalmaya devam edecek. Bu, görüntülerin "uzaylı" olduğu anlamına gelmiyor; yalnızca elimizde kesin bir sonuca varmaya yetecek veri olmadığını gösteriyor. Türkiye'deki ihbarların sistemli biçimde toplanıp bilimsel yöntemle incelendiği, kamuya açık bir resmî veri tabanına erişilememesi de bu alandaki önemli eksiklerden biri.

Gökyüzünde açıklayamadığınız bir şey görürseniz yapılacak şey basit: Saati, yeri ve yönü not edin, mümkünse sabit bir zemine dayayarak çekim yapın, orijinal dosyayı saklayın. İyi veri, hem gizemleri çözmenin hem de gerçekten ilginç bir olayı ayırt etmenin tek yolu.