Sekiz gezegen yan yana: boyut, uzaklık ve yörünge karşılaştırması

Güneş Sistemi'nin sekiz gezegeni aynı diskten doğdu ama birbirinden son derece farklı dünyalara dönüştü. Bu sayfada gezegenleri NASA'nın Ulusal Uzay Bilimi Veri Merkezi'nin (NSSDCA) gezegen bilgi tablosundaki değerlerle yan yana koyuyoruz. Tablo Mart 2025'te güncellenmiştir; özellikle uydu sayıları yeni keşiflerle değişebilir. Gezegenlerin nasıl oluştuğu için "Güneş Sistemi nasıl oluştu?", genel bakış için "Güneş Sistemi" sayfalarına bakabilirsiniz.

Temel tablo

Gezegen	Çap (km)	Kütle (10²⁴ kg)	Ortalama uzaklık (milyon km)	Yörünge süresi (Dünya günü)	Gün uzunluğu (saat)	Ortalama sıcaklık (°C)	Uydu
Merkür	4.879	0,330	57,9	88,0	4.222,6	167	0
Venüs	12.104	4,87	108,2	224,7	2.802,0	464	0
Dünya	12.756	5,97	149,6	365,2	24,0	15	1
Mars	6.792	0,642	228,0	687,0	24,7	−65	2
Jüpiter	142.984	1.898	778,5	4.331	9,9	−110	95
Satürn	120.536	568	1.432,0	10.747	10,7	−140	274
Uranüs	51.118	86,8	2.867,0	30.589	17,2	−195	28
Neptün	49.528	102	4.515,0	59.800	16,1	−200	16

Gün uzunluğu burada Güneş'in gökyüzünde aynı noktaya dönmesi için geçen süredir (güneş günü). Dev gezegenlerin sıcaklığı, yüzeyleri olmadığı için 1 bar basınç düzeyinde verilir. Kaynak: NASA NSSDCA Gezegen Bilgi Tablosu.

Fiziksel özellikler

Gezegen	Yoğunluk (kg/m³)	Yüzey çekimi (m/s²)	Kaçış hızı (km/s)	Eksen eğikliği (°)	Yüzey basıncı (bar)	Halka	Küresel manyetik alan
Merkür	5.429	3,7	4,3	0,034	0	Yok	Var
Venüs	5.243	8,9	10,4	177,4	92	Yok	Yok
Dünya	5.514	9,8	11,2	23,4	1	Yok	Var
Mars	3.934	3,7	5,0	25,2	0,01	Yok	Yok
Jüpiter	1.326	23,1	59,5	3,1	Bilinmiyor	Var	Var
Satürn	687	9,0	35,5	26,7	Bilinmiyor	Var	Var
Uranüs	1.270	8,7	21,3	97,8	Bilinmiyor	Var	Var
Neptün	1.638	11,0	23,5	28,3	Bilinmiyor	Var	Var

Yörüngeler

Gezegen	Günberi (milyon km)	Günöte (milyon km)	Yörünge hızı (km/s)	Yörünge eğimi (°)	Basıklık (dış merkezlik)
Merkür	46,0	69,8	47,4	7,0	0,206
Venüs	107,5	108,9	35,0	3,4	0,007
Dünya	147,1	152,1	29,8	0,0	0,017
Mars	206,7	249,3	24,1	1,8	0,094
Jüpiter	740,6	816,4	13,1	1,3	0,049
Satürn	1.357,6	1.506,5	9,7	2,5	0,052
Uranüs	2.732,7	3.001,4	6,8	0,8	0,047
Neptün	4.471,1	4.558,9	5,4	1,8	0,010

Günberi gezegenin Güneş'e en yakın, günöte en uzak olduğu noktadır. Yörünge eğimi, Dünya'nın yörünge düzlemine göre ölçülür.

Tablodan çıkan dikkat çekici sonuçlar

Boyut ve kütle

Jüpiter tek başına bir dev: Çapı Dünya'nınkinin yaklaşık 11 katı, kütlesi yaklaşık 318 katıdır ve diğer yedi gezegenin toplam kütlesinden fazladır. Jüpiter ile Satürn birlikte, Güneş dışındaki kütlenin %90'ından fazlasını taşır. En küçük gezegen Merkür'dür; çapı Dünya'nınkinin yaklaşık %38'i kadardır.

Yoğunluk

En yoğun gezegen Dünya'dır (5.514 kg/m³). Satürn ise metreküpte yalnızca 687 kg ile sudan (yaklaşık 1.000 kg/m³) daha az yoğundur. Bu fark, iç gezegenlerin kaya ve metalden, dev gezegenlerin ise büyük ölçüde hidrojen ve helyumdan oluşmasının sonucudur.

Uzaklık ve yıl

Dünya–Güneş uzaklığı 1 astronomi birimi (AB) kabul edilirse, Merkür yaklaşık 0,39, Mars yaklaşık 1,52, Jüpiter yaklaşık 5,2, Neptün ise yaklaşık 30,2 AB uzaktadır. Uzaklık arttıkça hem yol uzar hem yörünge hızı düşer: Merkür saniyede 47,4 km ile 88 günde bir tur atarken, Neptün saniyede 5,4 km ile yaklaşık 59.800 günde, yani yaklaşık 164 Dünya yılında bir tur atar. Neptün'ün 1846'daki keşfinden bu yana yalnızca bir tam tur tamamlamış olması bu yüzdendir.

Gün

Dev gezegenler çok hızlı döner: Jüpiter'de bir gün 10 saatten kısadır. Venüs ise tam tersi: Kendi ekseni çevresinde 243 Dünya gününde (5.832,5 saat) ve ters yönde döner; güneş günü 2.802 saattir, yani yaklaşık 117 Dünya günü. Merkür'de bir güneş günü (4.222,6 saat, yaklaşık 176 Dünya günü) Merkür yılının (88 gün) iki katıdır.

Eksen eğikliği

Dünya'nın 23,4 derecelik eğikliği mevsimleri yaratır. Mars (25,2°), Satürn (26,7°) ve Neptün (28,3°) benzer eğikliklere sahiptir. Uranüs 97,8 derece ile adeta yan yatmış hâlde döner; Venüs'ün 177,4 derecelik eğikliği ise ters dönüşünün ifadesidir. Merkür ve Jüpiter'in ekseni neredeyse diktir.

Sıcaklık

Güneş'e en yakın gezegen en sıcak değildir: Venüs, büyük ölçüde karbondioksitten oluşan kalın atmosferinin ısıyı hapseden "kaçak sera etkisi" yüzünden ortalama 464 °C ile en sıcak gezegendir; yüzey basıncı 92 bardır. NASA tablosunda yüzey basıncı 0 olarak verilen Merkür'ün ortalaması ise 167 °C'dir. Neptün'de ortalama −200 °C ölçülür.

Uydular ve halkalar

Mart 2025 tarihli tabloya göre en çok uyduya Satürn (274) sahiptir; onu Jüpiter (95), Uranüs (28) ve Neptün (16) izler. Merkür ve Venüs'ün hiç uydusu yoktur. Dört dev gezegenin de halka sistemi vardır.

Karasal gezegenler ile devler: iki aile

Özellik	Karasal gezegenler (Merkür, Venüs, Dünya, Mars)	Dev gezegenler (Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün)
Çap	4.879–12.756 km	49.528–142.984 km
Yoğunluk	3.934–5.514 kg/m³	687–1.638 kg/m³
Gün uzunluğu	24 saatten 4.222,6 saate	9,9–17,2 saat
Uydu	0–2	16–274
Halka	Yok	Hepsinde var
Katı yüzey	Var	Yok (basınç "bilinmiyor")

Plüton nerede?

Plüton 2006'dan beri gezegen değil, cüce gezegen olarak sınıflanır. Karşılaştırma için aynı tablodaki değerleri: çapı 2.376 km (Ay'ın 3.475 km'lik çapından küçük), ortalama uzaklığı 5.906,4 milyon km, yörünge süresi 90.560 gün (yaklaşık 248 yıl), yörünge basıklığı 0,244, yörünge eğimi 17,2 derece ve 5 uydusu var. Ayrıntılar Kuiper kuşağı ile birlikte "Güneş Sistemi nerede biter?" sayfasında.

Kısaca

• Jüpiter en büyük ve en kütleli, Merkür en küçük gezegendir.
• Dünya en yoğun, Satürn en az yoğun gezegendir; Satürn'ün yoğunluğu sudan düşüktür.
• Venüs, en yakın gezegen olmamasına rağmen sera etkisiyle en sıcak gezegendir; ters yönde ve çok yavaş döner.
• Uranüs yaklaşık 98 derecelik eksen eğikliğiyle yan yatmış gibi döner.
• Mart 2025 tablosuna göre en çok uyduya Satürn (274), ardından Jüpiter (95) sahiptir; dört dev gezegenin hepsinde halka vardır.

Kaynaklar: NASA NSSDCA — Planetary Fact Sheet (Metric), Wikipedia — Solar System, Wikipedia — Astronomical unit, NASA — Venus Facts