23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Ekliptik

Ekliptik, Güneş'in bir yıl boyunca gök küresinde izlediği görünür yoldur; Dünya'nın yörünge düzleminin gök küresiyle kesişimidir.

İngilizce karşılığı
Ecliptic
İlgili alan
Astronomi

Ekliptik, Güneş'in bir yıl boyunca yıldızlar arasında izlediği görünür yoldur. Aynı zamanda Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge düzleminin gök küresine uzatılmış halidir. Gezegenler ve Ay da gökyüzünde bu çizginin yakınında hareket eder.

Nasıl işler?

Dünya Güneş çevresinde dönerken, Dünya'dan bakıldığında Güneş yıl içinde arka plandaki yıldızlara göre yavaşça doğuya doğru kayar. Bu görünür hareket yılda bir tam tur atar ve günde yaklaşık 1 derece eder. Güneş'in çizdiği büyük çembere ekliptik denir. Adı, tutulmaların (eclipse) yalnızca Ay bu çizginin yakınındayken olabilmesinden gelir.

Ekliptik düzlemi, gök ekvatoruna göre yaklaşık 23,44 derece eğiktir. Bu eğiklik Dünya'nın dönme ekseninin yörünge düzlemine dik olmamasından kaynaklanır ve buna eksen eğikliği ya da ekliptiğin eğikliği denir. İki çember gökyüzünde iki noktada kesişir: Mart ve Eylül ekinoksları. Ekliptiğin ekvatordan en uzak iki noktası ise gündönümü noktalarıdır.

Gezegen yörüngeleri neredeyse aynı düzlemde olduğundan, hepsi ekliptiğe yakın dolanır. Bunun nedeni Güneş Sistemi'nin dönen bir toz ve gaz diskinden oluşmasıdır. Gezegenler arasında en fazla eğikliğe sahip olan Merkür'ün yörünge düzlemi ekliptiğe yaklaşık 7 derece eğiktir; Venüs ve Mars'ınki birkaç dereceden azdır, dış gezegenlerinki ise daha da küçüktür. Ay'ın yörüngesi ise yaklaşık 5,1 derece eğiktir ve ekliptiği ay düğümleri denen iki noktada keser. Bu yüzden gezegenler hep gökyüzünde dar bir şeritte, "zodyak kuşağında" görünür.

Gökbilimciler ekliptik koordinatlarını kullanır: ekliptik boylam (λ) Mart ekinoksundan itibaren doğuya doğru ölçülür; ekliptik enlem (β) ekliptikten kuzeye ve güneye açıdır. Güneş Sistemi cisimlerinin konumlarını belirtmek için bu sistem elverişlidir.

Örnekler

Ekliptik üzerinde yer alan takımyıldızlar zodyak takımyıldızları olarak bilinir. Geleneksel astrolojide on iki burç vardır, ama Güneş gerçekte on üç takımyıldızdan geçer: Yılancı (Ophiuchus) takımyıldızı Akrep ile Yay arasında yer alır. Zodyak, 12 eşit bölüme ayrılmış kavramsal bir kuşaktır; takımyıldızların gerçek sınırlarıyla örtüşmez.

Ekliptik düzlemi dışına çıkan nesneler de vardır. Gezegenlere yönelen Voyager araçları da Jüpiter ve Satürn'den aldıkları yerçekimi desteğiyle ekliptik düzleminden uzaklaştı. Avrupa Uzay Ajansı ile NASA'nın ortak görevi Ulysses ise 1990'da fırlatıldı; 8 Şubat 1992'de Jüpiter'in yanından geçerek yörünge eğikliğini yaklaşık 80 derece artırdı ve ekliptik düzleminden çıkıp Güneş'in kutuplarının üzerinden geçti (ilk kez 1994-1995'te). Ekliptik boyunca uzanan soluk bir ışık olan zodyak ışığı da gece göğünde, özellikle gündoğumundan önce ve günbatımından sonra görülebilir.

Tarihçe

Eski Babilliler, Güneş'in yolunu zodyak bölümlerine ayırdı. Hipparkhos ekinoksların presesyonunu ekliptik üzerindeki kaymayı ölçerek buldu. Ekliptiğin eğikliği Antik Çağ'dan beri ölçülür ve bugün yaklaşık 41 bin yıllık bir döngüyle 22,1 ile 24,5 derece arasında yavaş yavaş değişir. Bu salınım, Dünya'nın buzul çağlarını etkileyen Milankoviç döngülerinden biridir.

Neden önemli?

Ekliptik, gezegenlerin ve asteroitlerin nerede arayacağımızı bildiren temel bir kılavuzdur. Uzay araçlarının yörünge planları da çoğunlukla ekliptik düzlemine göre yapılır, çünkü gezegenlere varış enerji açısından bu düzlemde en kolaydır.

Bilmeye değer ayrıntılar

Ekliptiğin gökyüzündeki konumunu çıplak gözle kolayca bulabilirsiniz: Güneş'in gün boyu izlediği çizgi, geceleyin Ay ve parlak gezegenlerin yan yana dizildiği yoldur. Birkaç gezegen aynı anda görülürse, bir doğru üzerinde sıralandıkları fark edilir. Ekliptiğin ufukla yaptığı açı mevsime ve enleme göre değişir; kuzey yarım kürede ilkbahar akşamlarında ufka en dik açıya yakın gelir, bu da Merkür'ü akşam göğünde gözlemek için elverişli bir dönemdir. Zodyak ışığı ise ekliptik boyunca uzanan toz parçacıklarının Güneş ışığını yansıtmasıyla oluşur ve kırsalda çok karanlık bir gecede görülebilir.

İlgili terimler

  • Ekinoks
  • Gündönümü
  • Zodyak
  • Takımyıldız
  • Tutulma

Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin bugün hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu, Merkür retrosu tarihlerini Burçların gökyüzü sayfasında görebilirsiniz.

Doğduğunuz gün Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin hangi burçta ve gerçekte hangi takımyıldızda olduğunu Doğduğun gün gökyüzü aracıyla öğrenebilirsiniz.

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Voyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa varan ilk araç olacakVoyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa varan ilk araç olacak30 Ekim 2026, 16:32
  2. Kasım 2026 gökyüzü rehberi: Leonidler, Jüpiter-Mars buluşması ve Uranüs'ün karşı konumuKasım 2026 gökyüzü rehberi: Leonidler, Jüpiter-Mars buluşması ve Uranüs'ün karşı konumu28 Ekim 2026, 09:00
  3. Roman'ın en derin bakışı: 130 kişilik ekip evrenin ilk dönemleri için 386 saat aldıRoman'ın en derin bakışı: 130 kişilik ekip evrenin ilk dönemleri için 386 saat aldı18 Ekim 2026, 01:12
  4. Ekim 2026 gökyüzü rehberi: Orionid meteor yağmuru, Avcı Ayı ve gece boyu SatürnEkim 2026 gökyüzü rehberi: Orionid meteor yağmuru, Avcı Ayı ve gece boyu Satürn9 Ekim 2026, 19:09
  5. Burçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomiBurçlar nereden geldi? Babil'den bugüne zodyak ve astronomi7 Ekim 2026, 23:21
  6. Hanle'nin karanlık göğünde zodyak ışığı ve Mars'tan gelen tozHanle'nin karanlık göğünde zodyak ışığı ve Mars'tan gelen toz19 Eylül 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar