Voyager 1, 18 Kasım'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa varan ilk araç olacak

NASA'nın 1977'de fırlattığı Voyager 1 uzay aracı, 18 Kasım 2026 Çarşamba günü Türkiye saatiyle 13.16'da Dünya'dan yaklaşık 25 milyar 902 milyon kilometre uzakta olacak. Bu mesafe, ışığın 24 saatte aldığı yola, yani bir ışık gününe karşılık geliyor. NASA'nın görev sayfalarındaki hesaba göre Voyager 1, bu uzaklığa ulaşan ilk insan yapımı cisim olacak.

Ajansın 30 Ekim'de yayımladığı kasım ayı gökyüzü notlarında da hatırlatılan bu eşik, fırlatmanın üzerinden 49 yıl, 2 ay ve 11 gün geçtikten sonra aşılacak. Araç bugün saatte yaklaşık 61 bin kilometre hızla ilerliyor. Bu hız gündelik ölçülerle çok yüksek olsa da ışığın yanında oldukça yavaş kalıyor: Voyager 1'in neredeyse yarım asırda aldığı yolu ışık tek bir günde alıyor.

Işık günü bir süre değil, uzaklık ölçüsü

Adında “gün” geçse de ışık günü bir zaman birimi değil, mesafe birimidir. Işık boşlukta saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol alır. NASA'nın verdiği değere göre bir ışık günü 25.902.068.356 kilometreye eşit. Aynı mantıkla ölçüldüğünde Ay, Dünya'dan ortalama 384.400 kilometre uzakta ve ışık bu yolu 1,3 saniyede alıyor. Güneş ışığı yaklaşık 150 milyon kilometreyi 8 dakika 20 saniyede geçerek bize ulaşıyor. Mars ile Dünya arasındaki uzaklık iki gezegenin yörüngedeki konumuna göre değiştiği için ışığın yolculuğu 3 ile 22 dakika arasında sürüyor. Güneş Sistemi'nin en uzak gezegeni Neptün ise ortalama 4,5 milyar kilometreyle yaklaşık 4 ışık saati 10 ışık dakikası ötede.

Bu ölçeğin görev açısından somut bir karşılığı da var. Radyo dalgaları da ışık hızıyla yol aldığından, bu eşikten sonra Dünya'dan gönderilen bir komutun Voyager 1'e varması bir günü bulacak, aracın yanıtının geri gelmesi de bir gün daha sürecek. NASA'nın Derin Uzay Ağı (Deep Space Network) araçla iletişimi sürdürüyor ve konumunu izliyor; ajansın notlarına göre yazının hazırlandığı sırada Avustralya'daki Canberra anteni Voyager 1'i yaklaşık 25,80 milyar kilometre uzaklıkta takip ediyordu.

Jüpiter ve Satürn'den yıldızlararası uzaya

Voyager 1, 5 Eylül 1977'de Florida'daki Cape Canaveral'dan bir Titan IIIE-Centaur roketiyle fırlatıldı. İkizi Voyager 2'den sonra yola çıkmasına karşın daha hızlı bir rota izlediği için 15 Aralık 1977'de onu geride bıraktı. İki araç, dış gezegenlerin yaklaşık 175 yılda bir yaşanan dizilişinden yararlanarak gezegenlerin kütleçekimiyle hızlanıp bir sonraki hedefe savruldu.

Voyager 1, 5 Mart 1979'da Jüpiter'e 280 bin kilometreye kadar yaklaştı; gezegenin çevresinde ince bir halka ile Thebe ve Metis adlı iki yeni uydu keşfetti. 12 Kasım 1980'deki Satürn geçişinde beş yeni uydu ve G halkası olarak bilinen yeni bir halka buldu. Titan'ın kalın atmosferinin büyük ölçüde azottan oluştuğunu da bu geçiş gösterdi. Satürn'den sonra ekliptik düzlemin kuzeyine yönelen araç, Titan geçişinin gerektirdiği rota nedeniyle Uranüs ve Neptün'e yönlendirilmedi. Yolculuğu sırasında yaklaşık 40 astronomi birimi uzaklıktan çektiği aile portresi, Dünya'yı “Soluk Mavi Nokta” olarak gösteren ünlü kareyi de içeriyordu.

Araç 17 Şubat 1998'de Pioneer 10'u geçerek insan yapımı en uzak cisim oldu. Ağustos 2012'de Güneş rüzgârının yıldızlararası ortamla karşılaştığı sınır olan heliyopozu geçerek yıldızlararası uzaya giren ilk araç unvanını aldı. Voyager 2 aynı sınırı Kasım 2018'de aştı. NASA'ya göre bu ikili, Güneş'in parçacık ve manyetik alanlardan oluşan koruyucu kabarcığı heliyosferin dışında çalışmış tek uzay araçları.

Azalan enerjiyle süren bilim

Voyager'lar elektriklerini radyoizotop termoelektrik jeneratörlerden, yani radyoaktif bozunmanın ısısını elektriğe çeviren güç kaynaklarından alıyor. Elektrik kısıtlı olduğundan mühendisler, Voyager ekibinin yıllar önce kararlaştırdığı bir sıraya göre aletleri tek tek kapatıyor. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı (JPL) ekibi 17 Nisan 2026'da Voyager 1'deki Düşük Enerjili Yüklü Parçacık deneyini güç tasarrufu için kapattı. Araçta hâlâ iki bilim aleti, manyetometre ile plazma dalgası alt sistemi çalışıyor.

Sırada ne var

Farklı bir rotayla Uranüs ve Neptün'ü ziyaret eden Voyager 2'nin aynı eşiğe yaklaşık dokuz yıl sonra, Kasım 2035'te ulaşması bekleniyor. Voyager 1 ise Küçük Ayı takımyıldızında, Dünya'dan 17 ışık yılından uzaktaki Gliese 445 (AC +79 3888) yıldızı yönünde ilerliyor. NASA'ya göre araç bu yıldızın yaklaşık 1,7 ışık yılı yakınından ancak 40 bin yıl sonra geçecek.

Her iki araç da Dünya'dan bir selam taşıyor: 55 dilde konuşmalar, 27 müzik parçası ve 116 görüntü içeren Altın Plak. Plağın kapağına Güneş'in 14 pulsara göre konumu ve plağın nasıl çalınacağı kazındı. Kapakta yarı ömrü 4,468 milyar yıl olan uranyum-238 de bulunuyor. Voyager 1'in 18 Kasım'da geçeceği eşik bu ölçekte küçük bir adım; ancak insan yapımı bir aracın bugüne kadar ulaştığı en uzak nokta olarak kayda geçecek.