23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Değişen yıldız

Parlaklığı zamanla değişen yıldızdır; değişim yıldızın kendisinden veya bir eşin önünden geçmesinden kaynaklanabilir.

İngilizce karşılığı
Variable star
İlgili alan
Astronomi

Değişen yıldız, parlaklığı zamanla değişen yıldızdır. Değişim saniyeler içinde de olabilir, yıllar boyunca da; bazen yıldızın gerçekten titreşmesinden, bazen de başka bir cismin önünden geçmesinden kaynaklanır.

Nasıl işler?

Değişen yıldızlar iki büyük gruba ayrılır. İçsel değişenlerde yıldızın kendi ışığı gerçekten değişir. Titreşen yıldızlar şişip büzülür ve parlaklığı döngüsel olarak artıp azalır: Sefe değişenleri, RR Lyrae yıldızları ve Mira türü yıldızlar bu gruptadır. Püsküren yıldızlarda ise şiddetli patlamalar ve kütle kaybı vardır; novalar ve süpernovalar da çok şiddetli değişen yıldız olarak sınıflandırılır.

Dışsal değişenlerde yıldızın kendisi sabittir, ama bize gelen ışık değişir. Örtüşen ikili sistemlerde, yörüngeleri bizim bakış doğrultumuza denk gelen iki yıldız birbirinin önünden geçer ve toplam parlaklık düşer. Dönen yıldızlarda ise yüzeyde geniş lekeler bulunabilir; yıldız döndükçe bu lekeler görünür ve gizlenir, ışık dalgalanır.

Bir değişen yıldızı incelemenin yolu ışık eğrisidir: parlaklığın zamana göre grafiği. Eğrinin biçimi, süresi ve düzenliliği yıldızın türünü ele verir. Bir ışık eğrisinden yıldızın büyüklüğü, kütlesi ve iç yapısı bile çıkarılabilir.

Örnekler

Perseus takımyıldızındaki Algol (Beta Persei) en ünlü örtüşen çifttir; parlaklığı yaklaşık 2,87 günde bir belirgin biçimde düşer. Değişimin düzenli olduğunu 1783'te genç John Goodricke gösterdi ve nedeninin bir eşin örtmesi olabileceğini önerdi. Balina (Cetus) takımyıldızındaki Mira (Omicron Ceti) ise yaklaşık 332 günlük periyotla, çıplak gözle görülür parlaklıktan görülemeyecek kadar sönüğe gider. Bunu 1596'da David Fabricius fark etmişti. Betelgeuse düzensiz titreşen bir kırmızı süperdevdir; 2019 sonu ile 2020 başında alışılmadık ölçüde sönükleşti ve bu olay "Büyük Sönme" olarak anıldı. Sonradan büyük bir tozlu madde bulutu fırlatmış olabileceği anlaşıldı.

Neden önemli?

Genel Değişen Yıldızlar Kataloğu'nun 2008 sürümü Samanyolu'nda 46 bini aşkın, öteki galaksilerde de on bin kadar değişen yıldız listeler; Kepler ile TESS gibi uzay teleskopları bu sayıyı çok daha artırdı. Sefe değişenleri ve RR Lyrae yıldızları gökada uzaklıklarını ölçmede kullanılır. Örtüşen çiftler yıldız kütlelerini en doğru biçimde belirlemenin yoludur. Ötegezegen aramada ise gezegenin yıldızın önünden geçerken yol açtığı küçük parlaklık düşüşü kullanılır.

Değişen yıldız gözlemi, amatör gökbilimcilerin bilimsel araştırmaya en çok katkı verdiği alanlardan biridir. 1911'de kurulan AAVSO gibi kuruluşlar bir yüzyıldan fazladır amatör ölçümleri derler.

Değişen yıldızlar bugün gökbilimin veri yönünden en zengin alanlarından biridir. Gaia uzay aracı milyonlarca yıldızın parlaklık değişimini kaydederek yeni değişen türlerinin ve ender yıldız titreşim biçimlerinin keşfini sağladı. Yıldız sismolojisi dediğimiz yöntem, titreşim frekanslarını bir müzik aletinin tonları gibi çözerek yıldızın iç yapısını anlamaya çalışır. Güneş'in kendisi de çok az değişen bir yıldızdır; yaklaşık on bir yıllık lekeli döngüsünde parlaklığı yüzde 0,1 kadar oynar. Başka yıldızlarda bu değişim çok daha büyüktür ve onları gezegen aramalarında da dikkate almak gerekir. Gözlem için büyük bir teleskop gerekmez: dürbünle bile Algol'ün sönme anlarını izleyip kendi ışık eğrinizi çıkarabilirsiniz; bu da alanı eğitim için de ideal kılar. Bu konudaki araştırmalar, yeni nesil teleskoplar ve daha duyarlı dedektörlerle her yıl biraz daha derinleşiyor ve bildiklerimizi sürekli sınıyor; bu da konuyu bilimin en canlı alanlarından biri hâline getiriyor.

İlgili terimler

  • Sefe değişeni
  • Çift yıldız
  • Nova
  • Ötegezegen geçişi
  • Işık eğrisi

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdiδ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi20 Kasım 2026, 19:33
  2. NASA'nın Chandra'sı, Bir Yıldızın Gizemli Patlamalarının Kaynağını BulduNASA'nın Chandra'sı, Bir Yıldızın Gizemli Patlamalarının Kaynağını Buldu10 Kasım 2026, 00:01
  3. XZ Andromedae: Göz kırpan yıldızın ardındaki çoklu sistemXZ Andromedae: Göz kırpan yıldızın ardındaki çoklu sistem9 Eylül 2026, 14:00

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar