23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Ay evreleri

Ay evreleri, Ay'ın Dünya çevresindeki dolanımı sırasında Güneş tarafından aydınlatılan yüzünün Dünya'dan farklı oranlarda görünmesidir.

İngilizce karşılığı
Lunar phases
İlgili alan
Astronomi

Ay evreleri, Ay'ın Dünya çevresinde dönerken Güneş tarafından aydınlatılan yarısının Dünya'dan görünen kısmının değişmesiyle oluşan düzenli görünüm dizisidir. Yeni ay, ilk dördün, dolunay ve son dördün ana evrelerdir.

Nasıl işler?

Ay kendi ışığını yaymaz, Güneş ışığını yansıtır. Güneş her zaman Ay'ın yarısını aydınlatır. Ay, Dünya'nın çevresinde döndükçe bu aydınlık yarının Dünya'dan ne kadarının göründüğü değişir. Evrelerin nedeni Dünya'nın gölgesi değildir; gölge yalnızca Ay tutulmasında devreye girer.

Yeni ay evresinde Ay, Dünya ile Güneş arasındadır ve aydınlık yüzü bizden uzağa bakar. Ay, Güneş'le birlikte doğar ve batar; bu yüzden görünmez. Birkaç gün sonra ince bir hilal olarak batıda, günbatımından sonra belirir. İlk dördünde Ay'ın yarısı aydınlık görünür ve gece yarısı civarında batar. Dolunayda Ay, Dünya'nın Güneş'in karşı yanındadır; günbatımında doğar ve gün doğumunda batar. Sonra ışıklı kısım küçülür; son dördünde yarı Ay sabaha karşı görünür.

Evrelerin tam döngüsü, yeni aydan yeni aya, yaklaşık 29,53 gün sürer. Buna sinodik ay denir. Ay'ın yıldızlara göre bir tam tur atması ise yaklaşık 27,32 gündür. İki süre arasındaki fark, Dünya'nın bu sırada Güneş çevresinde ilerlemesinden gelir; Ay'ın Güneş'e göre aynı konuma ulaşması için ek iki gün gerekir.

Ay gökyüzünde yıldızlara göre her gün doğuya doğru yaklaşık 13 derece ilerler; bu nedenle her gün yaklaşık 50 dakika daha geç doğar.

Örnekler

Evrelerin sırası şöyledir: yeni ay, hilal (büyüyen), ilk dördün, şişkin Ay (büyüyen), dolunay, şişkin Ay (küçülen), son dördün, hilal (küçülen). Kuzey yarım kürede büyüyen hilalin parlak yanı sağdadır, küçülenin sola bakar; güney yarım kürede bu tersine döner.

Hilalin karanlık tarafı bazen hafifçe seçilir. Buna kül ışığı denir: Dünya'dan yansıyan Güneş ışığı Ay'ın karanlık yüzünü soluk biçimde aydınlatır. Bunu Leonardo da Vinci'nin 16. yüzyılın başında doğru açıkladığı kabul edilir.

Tarihçe

Ay'ın evreleri insanlığın en eski takvimlerinin temelidir. İslam takvimi gibi Ay takvimlerinde ay, yeni hilalin görülmesiyle başlar; on iki ay yaklaşık 354 gün eder ve Güneş yılından yaklaşık 11 gün kısadır. Antik Yunan gökbilimcisi Aristarkhos, dördün evresindeki geometriden yararlanarak Güneş'in Ay'dan kat kat uzakta olduğunu göstermeye çalıştı; ölçümleri kaba da olsa, yöntemi akıllıcaydı.

Neden önemli?

Ay'ın evreleri gelgit olayıyla bağlantılıdır. Yeni ay ve dolunayda Güneş, Ay ve Dünya hizalandığı için gelgit en kuvvetli olur (bunlara kabarma gelgiti denir). Dördünlerde ise etkiler birbirini zayıflatır. Ay evreleri ayrıca takvimlerde, tarımda, dinî uygulamalarda ve gözlemcilerin gök gözlem planlarında kullanılır: derin gökyüzü cisimlerini incelemek için en iyi gece, Ay'ın yeni ay yakınında olduğu zamandır.

Bilmeye değer ayrıntılar

Ay'ın evreleri her ay aynı sırayla tekrarlanır; fakat gökyüzündeki yüksekliği mevsime göre değişir. Kışın dolunay yüksekte, yazın alçakta durur; çünkü dolunay Güneş'in tam karşısındadır. Hasat dolunayı denen ve sonbahar ekinoksuna en yakın dolunay, o dönemde ekliptiğin ufukla yaptığı küçük açı yüzünden art arda birkaç gece neredeyse aynı saatte doğar. Bu durum eskiden çiftçilere akşam aydınlığında çalışma imkânı verdiği için bu adı almıştır. Ay'ın görünür çapı da evreye bağlı değil, yörüngedeki konumuna bağlıdır; yerberi (Dünya'ya en yakın nokta) yakınındaki dolunay "süper ay" olarak anılır.

İlgili terimler

  • Tutulma
  • Kavuşum
  • Sinodik ay
  • Gelgit
  • Kül ışığı

Ayrıntılı anlatım: Ay evreleri, Ay ve Güneş tutulmaları →

Bugün Ay'ın hangi evrede olduğunu, dolunay ve yeni ay tarihlerini Ay takvimi sayfasında görebilirsiniz.

İlgili terimlerTümü →

Yerel güneş zamanıLocal solar timeYerel güneş zamanı, Güneş'in bulunduğunuz yerin meridyeninden geçişine göre tutulan zamandır; saat dilimleri yüzünden duvar saatiyle arasında boylama bağlı bir fark doğar.DönenceTropic (Tropic of Cancer / Tropic of Capricorn)Dönence, Güneş'in yılda bir kez tam tepede görülebildiği en kuzey (Yengeç) ve en güney (Oğlak) enlemdir; ekvatora uzaklıkları Dünya'nın yaklaşık 23,4° eksen eğikliğine eşittir.AstrometriAstrometryAstrometri, yıldızların konumunu, uzaklığını ve gökteki hareketini çok hassas ölçen bilim dalıdır; Hipparcos ve Gaia uyduları bu ölçümleri yüz binlerce yıldızdan yaklaşık iki milyar kaynağa taşıdı.Işığın aberasyonuAberration of light (stellar aberration)Işığın aberasyonu, Dünya'nın yörünge hızı yüzünden yıldızların yılda bir tur yaparak yaklaşık 20,5 yay saniyesi kadar kaymış görünmesidir; James Bradley 1728-1729'da açıkladı.Gök ekvatoruCelestial equatorGök ekvatoru, Dünya ekvatorunun gök küresine yansıyan izdüşümüdür; dik açıklığı 0° olan büyük daire olarak ekvatoral koordinat sisteminin temel düzlemini oluşturur.MüvakkitMuwaqqitMüvakkit, cami ya da medresede astronomi bilgisiyle namaz vakitlerini hesaplayan, saati tutan ve takvimi gözeten görevlidir; Osmanlı'da camilerin yanında müvakkithaneleri vardı.Işık eğrisiLight curveIşık eğrisi, bir yıldızın ya da başka bir gök cisminin parlaklığının zamana göre çizilmiş grafiğidir; gezegen geçişlerini, değişen yıldızları ve süpernovaları bu eğrilerden okuruz.Sinodik dönemSynodic periodSinodik dönem, bir gök cisminin Dünya'dan görülen aynı dizilişe dönmesi için geçen ortalama süredir; yıldız döneminden farklıdır ve Ay için sinodik ay olarak bilinir.

Bu konudaki haberler

  1. Ay evresi herkes için aynı ama duruşu değişiyor: Güney Yarımküre'de hilal ters mi görünür?Ay evresi herkes için aynı ama duruşu değişiyor: Güney Yarımküre'de hilal ters mi görünür?8 Kasım 2026, 17:17
  2. Takımyıldız projektörü nasıl yapılır? Kartondan proje ve gözlem rehberiTakımyıldız projektörü nasıl yapılır? Kartondan proje ve gözlem rehberi6 Kasım 2026, 17:43
  3. Kasım 2026 gökyüzü rehberi: Leonidler, Jüpiter-Mars buluşması ve Uranüs'ün karşı konumuKasım 2026 gökyüzü rehberi: Leonidler, Jüpiter-Mars buluşması ve Uranüs'ün karşı konumu28 Ekim 2026, 09:00
  4. Okul öncesi uzay konusu nasıl anlatılır? Öğretmen ve veliler için etkinlik planıOkul öncesi uzay konusu nasıl anlatılır? Öğretmen ve veliler için etkinlik planı11 Ekim 2026, 17:46
  5. Ay'ın evreleri etkinliği: Kurabiye (Oreo) ile Ay evreleri nasıl yapılır?Ay'ın evreleri etkinliği: Kurabiye (Oreo) ile Ay evreleri nasıl yapılır?11 Ekim 2026, 17:43
  6. Ekim 2026 gökyüzü rehberi: Orionid meteor yağmuru, Avcı Ayı ve gece boyu SatürnEkim 2026 gökyüzü rehberi: Orionid meteor yağmuru, Avcı Ayı ve gece boyu Satürn9 Ekim 2026, 19:09

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar