Türk öğrenciler Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'ndan 4 madalyayla döndü

Türkiye'yi 19. Uluslararası Astronomi ve Astrofizik Olimpiyatı'nda (IOAA) temsil eden beş öğrencinin beşi de ödülle döndü. TÜBİTAK'ın 11 Ekim'de yaptığı açıklamaya göre takım iki gümüş ve iki bronz madalyanın yanı sıra bir mansiyon ödülü kazandı.

Madalya alan öğrenciler

TÜBİTAK'ın duyurusuna göre Abdülkadir Yetkin ve Hüseyin Furkan Bakan gümüş, Berra Değirmenbaşı ve Betül Aydın bronz madalya aldı. Arda Buğra Yüce ise mansiyon ödülüne layık görüldü.

Öğrenciler, TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) bünyesinde yürütülen 2202 Bilim Olimpiyatları Programı kapsamında yetiştirildi. TÜBİTAK açıklamasında öğrencilerin ailelerine, öğretmenlerine, komite başkanlarına ve eğitimlerde görev alan akademisyenlere de teşekkür etti.

Hanoi'de 320 öğrenci yarıştı

Olimpiyat, düzenleyicilerin resmî sitesine göre 25 Eylül-5 Ekim 2026 tarihleri arasında Hanoi'de yapıldı. Ana yarışma mekânı Phenikaa Üniversitesi'ydi. TÜBİTAK'ın verdiği bilgiye göre bu yıl 64 ülkeden 320 öğrenci yarıştı.

IOAA, düzenleyicilerin tanımıyla on iki uluslararası bilim olimpiyatından biri. Örgüt 2006'da Tayland, Endonezya, İran, Çin ve Polonya tarafından kuruldu. İlk olimpiyat 2007'de Tayland'ın Chiang Mai kentinde 21 ülkenin katılımıyla yapıldı. O günden bu yana katılımcı ülke sayısı 60'ı aştı.

Teori, gözlem ve veri analizi

IOAA tüzüğüne göre her ülke en çok beş öğrenciden oluşan bir takım gönderebiliyor. Öğrencilerin lise öğrencisi ya da o yıl liseden mezun olan gençler olması ve yarışma yılının 1 Temmuz'unda 20 yaşından küçük olması gerekiyor. Takımlara, soruları çözüp çevirebilecek bilim insanı ya da öğretmenlerden en fazla iki lider eşlik ediyor.

Yarışma iki bölümden oluşuyor. Teorik bölümde genellikle beş kısa, beş orta uzunlukta ve iki ya da üç uzun soru soruluyor. Uygulamalı bölümde ise gökyüzü gözlemi, kâğıt üzerinde ya da bilgisayarda veri analizi ve planetaryum benzetimi gibi görevler yer alabiliyor. Yani öğrenciler yalnızca denklem çözmüyor; gerçek gözlem verisini yorumluyor ve gökyüzünde gözlem yapıyor.

Madalya nasıl veriliyor?

IOAA'da madalyalar sabit bir sayıya göre değil, puan eşiklerine göre dağıtılıyor. Tüzüğe göre önce bir referans puan belirleniyor: toplam puanın yüzde 50'si ile tüm yarışmacıların ortanca puanından hangisi düşükse o. Bronz eşiği bu referans puanın, gümüş eşiği 1,3 katının, altın eşiği ise 1,6 katının çevresinde, puanlar arasındaki en büyük boşluğa bakılarak belirleniyor.

Mansiyon ise madalya alamayan ama teorik ya da uygulamalı bölümlerden birinde o bölüm için ayrıca hesaplanan eşiği aşan öğrencilere veriliyor. Bu yüzden takımın beş üyesinin de ödülle dönmesi, her öğrencinin en az bir bölümde güçlü bir sonuç aldığı anlamına geliyor.

Gökbilimde yeni kuşak

Bilim olimpiyatları, birçok ülkede gökbilim ve astrofizik alanına yönelecek öğrencilerin erken yaşta fark edildiği bir kapı işlevi görüyor. Türkiye'nin gökbilim geçmişini ve bu alanda iz bırakan isimleri merak edenler için Türk astronomlar rehberimize göz atabilir.

Arka plan: Türkiye'nin olimpiyat yolu

TÜBİTAK'ın Bilim Olimpiyatları sayfasına göre Türkiye uluslararası bilim olimpiyatlarına 1978'den bu yana katılıyor; bu süreç 1993'te ulusal bir programa dönüştü. Astronomi-Astrofizik dalı ise Ulusal Bilim Olimpiyatları'na 2022'de eklendi. TÜBİTAK'ın verdiği bilgiye göre Türkiye'nin uluslararası ve bölgesel bilim olimpiyatlarındaki toplam derecesi 182 altın, 480 gümüş ve 553 bronz olmak üzere 1.215 madalya ile 94 mansiyona ulaşmış durumda.

Bir takım nasıl seçiliyor?

Astronomi-Astrofizik dalında birinci aşama sınavına ortaokul 8. sınıftan lise 11. sınıfa kadar olan öğrenciler başvurabiliyor; lise son sınıf öğrencileri programa katılamıyor. Elemeler birkaç basamaktan oluşuyor:

• Birinci aşama: 81 il merkezinde ve KKTC'de aynı anda yapılıyor; astronomi dalında 25 soru için 210 dakika veriliyor.
• Yaz okulu ve ikinci aşama: Başarılı öğrenciler, akademisyenlerin ders verdiği iki haftalık yaz okuluna ve ardından Ankara'da yapılan ikinci aşama sınavına çağrılıyor.
• Kış okulu ve takım seçme: Ulusal madalya kazananlar iki haftalık kış okuluna katılıyor; uluslararası takım, ardından yapılan takım seçme sınavları ve önceki sonuçlar dikkate alınarak belirleniyor.

Neden önemli?

Olimpiyat başarısı öğrencilerin üniversite yolunu da etkiliyor. TÜBİTAK'a göre astronomi-astrofizik dahil dallarda derece alan öğrenciler, girdikleri ilk üniversite sınavında bir defaya mahsus ek katsayıdan yararlanıyor. Olimpiyat alanıyla ilgili bir bölüme yerleşenler TÜBİTAK 2205 lisans bursunu almaya hak kazanıyor; birinci aşamada başarılı olan öğrenciler de 2248 Mentorluk Desteği Programı'ndan faydalanabiliyor. Gökbilim için bu, ilgisini lisede keşfeden bir öğrencinin alanı üniversitede sürdürmesini kolaylaştıran somut bir köprü anlamına geliyor.