Curiosity, 'Nazca' sondajına hazırlanıyor: disk ve iğne biçimli kristaller mercek altında

Yazan: Lucy Lim, NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde gezegen bilimci

Dünya'daki planlama tarihi: 16 Ekim 2026, Cuma

Basque Lakes sondaj kampanyasının ardından Curiosity, bir sonraki sondaj kampanyasını yürütmek için "Chiu Chiu" bloğunun yalnızca birkaç metre ötesindeki bir noktaya geri döndü. "Chiu Chiu"nun kendisi sondaj için iyi bir aday değildi, ancak hemen ötesindeki blok çok daha umut vericiydi; bu yüzden pazartesi günkü planlamada sürüş hedefimiz oldu. Sürüş sonrası görüntülerden komşu bloğun yakın plan görüntülerini aldığımızda cuma günkü planlamada Jeoloji ve Mineraloji Bilim Teması Sorumlusu olarak görevdeydim. Ekibimiz, bloğun tıpkı "Chiu Chiu" gibi "disk ve iğne" biçimli yumrularla tıka basa dolu olduğunu görünce çok sevindi. Yeni adı "Nazca" olan noktada sondaj hazırlıklarına geçilmesi için bilimsel onayı hemen verdik.

"Disk ve iğne" dokusunun nasıl oluştuğuna dair başlıca hipotezlerden biri, bu karakteristik biçimlerin başlangıçta kristallerin büyümesi sırasında, yani "kristal biçimleri" olarak oluştuğu yönünde. Mineraller, mikroskobik kristal yapılarına bağlı olarak belirli biçimlerde büyüme eğilimindedir; tıpkı evde, mutfakta bir bilim projesi olarak büyütebileceğiniz tuz kristalleri gibi. (Belki siz de okuldaki bir fen dersi için bunlardan birini büyütmüşsünüzdür!) "Nazca" ve "Chiu Chiu"daki kristal biçimlerinin görece büyük boyutları, büyüdükleri sırada sıcaklığın ne olduğu ve tuzlar ile sıvıların ne kadar bulunduğu hakkında ipuçları veriyor. Bununla birlikte, bugünkü bileşimin asıl minerali temsil ettiğini her zaman varsayamayız; çünkü mineral kristalleri bazen ilk kristalleşmeden bir süre sonra başka minerallerle yer değiştirir. Bu durumda yeni minerallere "psödomorf" denir, çünkü ilk minerallerle aynı biçime sahiptirler ama aynı bileşime ya da moleküler yapıya sahip değildirler.

Sondaj ön yükleme testine hazırlanırken, kristal biçimlerini son derece ayrıntılı biçimde nitelendirmeyi amaçlayan birkaç özel gözlem de planladık. MAHLI, birbirine biraz farklı geometrilerden bakan ve üst üste binen beş görüntüden oluşan bir Nicel Kabartı Modeli ("QRM") gözlemi yapacak. Bunların birleşimi, ayrıntılı bir üç boyutlu kabartı modeli oluşturulmasını sağlayacak. Buna ek olarak MAHLI, odaklama mekanizmasının adım sayısını iki katına çıkararak en yüksek çözünürlüklü görüntülemesine fazladan kareler ekleyecek. Bu gözlemler birlikte, kristal biçimlerinin elimizdeki 3B modellerinin çözünürlüğünü artıracak.

Bu arada ChemCam LIBS, kristal biçimleri bakımından zengin yakındaki "Toucan" hedefinde biraz daha derin katmanlardan bileşim bilgisi elde etmek için bir "derinlik profili" deneyi yürütecek. Normalde her sol'deki gözlemin 150 LIBS lazer atışı, nokta başına 30 atışla beş noktalı bir taramaya yayılır; ancak bu kez 150 lazer atışının hepsini kayanın üzerindeki aynı noktada yoğunlaştırıyoruz. Her lazer atışı kayadan çok küçük bir miktarı buharlaştırıp plazma oluşturduğu için, 150 atışlık profilin normal 30 atışlık nokta gözleminden yaklaşık beş kat daha derine inmesi bekleniyor. Böylece açıkta kalan kristal biçiminin daha içindeki bileşimi gözlemleyebilecek ve yüzey düzeyindeki bileşimden farklı olup olmadığını görebileceğiz. Bunun böyle olması için, yüzeyin günümüz Mars ortamına maruz kalması ve kristal biçiminin başlangıçta geliştiği koşullar da dahil olmak üzere çeşitli nedenler olabilir; bu yüzden denemeye değer bir deney.

LIBS, DRT ve APXS de, sondajdan önce yüzey bileşimini olabildiğince kapsamlı biçimde nitelendirmek için ön yükleme testinden önce "Nazca" noktasına uygulanacak. Plandaki üçüncü LIBS gözlemi, ince katmanlı bir dokunun açığa çıktığı yakındaki "Condor" bloğuna yapılacak.

Alacakaranlık bulutu mevsimi başlarken günümüz Mars ortamını gözlemlemeyi de sürdürdük. Bu plana, Mars'ın iki uydusundan daha büyük ve daha parlak olanı Phobos'un gece görüntülerini de ekledik. Phobos dolunay evresindeyken Phobos'un ve yakınındaki gökyüzünün görüntülerini almak, uydudan yansıyan güneş ışığının Mars atmosferinde saçılmasını gösterebilir ve Mars bulutlarındaki parçacık boyutlarını tahmin etmenin iyi bir yolunu sunar. Benzer ölçümleri bazen Güneş gözlemleriyle de yapabiliyoruz, ancak Phobos verileri bulut parçacık boyutlarını gecenin daha geç saatlerinde ölçmemize olanak tanıyor. Bu gözlemde yüksek irtifadaki karbondioksit (CO2) bulutlarını ölçmeyi bekliyoruz.