Dünyayı Kurtaran Adam (Dünyayı Kurtaran Adam)

Türk sinemasında bilimkurgu her zaman nadir bir tür oldu; Dünyayı Kurtaran Adam ise bu nadir örnekler arasında açık ara en tanınanı. Çetin İnanç'ın yönettiği ve Cüneyt Arkın'ın hem senaryosunu yazıp hem de başrolünü üstlendiği 1982 yapımı film, Türkiye'de yıllar içinde efsaneye dönüştü. Yurt dışında ise "Türk Yıldız Savaşları" lakabıyla tanınıyor; çünkü filmde Yıldız Savaşları'ndan izinsiz alınmış görüntüler, müzikler ve ses efektleri kullanılıyor. Eleştirmenler filmi sık sık "gelmiş geçmiş en kötü filmler" listelerine koysa da, bu tuhaf yapım dünyanın dört bir yanında gece yarısı gösterimlerinin ve sinema meraklılarının vazgeçilmezi oldu.

Konusu

İki Türk pilotu Murat ile Ali, uzayda büyük bir savaşın ardından bilinmeyen bir çöl gezegenine düşer. Kısa süre sonra kendilerini bin yaşındaki kötü bir büyücünün hükmettiği bir dünyada bulurlar. Büyücü, Dünya'yı ele geçirmek istemektedir; ancak gezegenimizi koruyan, insan beyni moleküllerinden oluşan gizemli bir kalkanı aşabilmek için bir insan beynine ihtiyaç duymaktadır.

Murat ve Ali, büyücünün zulmünden kaçıp bir mağarada saklanan halkla tanışır. İskeletler, mumyalar ve tuhaf yaratıklarla dolu bu dünyada, dövüş sanatlarındaki ustalıkları ve kahramanlık duygularıyla büyücüye karşı mücadele etmeye başlarlar. Murat'ın yolu, efsanevi bir kılıcın ve kadim bir gücün peşine düşmekle kesişir.

Yapım ve oyuncular

Film, 1970'lerde ve 1980'lerin başında Türkiye'de çekilen düşük bütçeli süper kahraman filmleri dalgasının bir parçası. Senaryoyu Cüneyt Arkın yazdı, yönetmenliği aksiyon filmleriyle bilinen ve çok hızlı çalışmasıyla tanınan Çetin İnanç üstlendi. Murat rolünde Cüneyt Arkın'a, Ali rolünde Aytekin Akkaya eşlik etti; Füsun Uçar, Necla Fide ve büyücü rolündeki Hikmet Taşdemir de kadroda yer aldı.

Filmin müzikleri de tamamen başka filmlerden alınmış. Kutsal Hazine Avcıları'nın ana teması, Moonraker, Ben-Hur, Flash Gordon ve Maymunlar Cehennemi gibi filmlerin müzikleri, hatta Bach'ın ünlü bir eseri bu derleme müziğin parçaları arasında. Uzay sahnelerinde ise Yıldız Savaşları'ndan alınan görüntülerin yanı sıra Sovyet ve Amerikan roket fırlatmalarına ait haber görüntüleri kullanıldı. Film Kasım 1982'de Türkiye'de gösterime girdi, 2005'te ise Amerika'da yeniden dağıtıldı. 2006'da Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu adlı bir devam filmi çekildi. Cüneyt Arkın'ın 2022'de hayatını kaybetmesinin ardından film bir kez daha geniş kitlelerce hatırlandı.

Bilim ne diyor?

Dünyayı Kurtaran Adam bilimsel doğruluk iddiası taşıyan bir film değil; ama ilginç bir şekilde, filmin merkezindeki "Dünya'yı koruyan kalkan" fikrinin gerçek bir karşılığı var. Gezegenimiz gerçekten de görünmez kalkanlarla korunuyor; yalnız bunlar insan beyni moleküllerinden değil, fizikten oluşuyor.

Dünya'nın çekirdeğindeki erimiş demirin hareketiyle oluşan manyetik alan, uzaya doğru uzanan ve manyetosfer adı verilen koruyucu bir kabuk yaratır. Bu kabuk, Güneş'ten sürekli akan yüklü parçacıkları, yani güneş rüzgârını, büyük ölçüde saptırır. Bu parçacıkların bir kısmı kutuplara yönlenerek atmosferle etkileşir ve kutup ışıklarını oluşturur. 1958'de fırlatılan ilk Amerikan uydusu Explorer 1'in verileri sayesinde, manyetik alanın yakaladığı parçacıklardan oluşan Van Allen kuşakları keşfedildi. Bilim insanlarına göre Mars, manyetik alanını milyarlarca yıl önce büyük ölçüde kaybettiği için atmosferinin önemli bir kısmını güneş rüzgârına kaptırdı.

İkinci kalkan ise atmosferin kendisi. Her gün tonlarca toz ve küçük kaya parçası Dünya'ya düşer, ancak bunların neredeyse tamamı atmosferde sürtünmeyle ısınarak yanar; geceleri gördüğümüz akan yıldızlar bunun sonucudur. Atmosferdeki ozon tabakası da Güneş'in zararlı morötesi ışınlarının büyük kısmını süzer.

Filmin uluslararası şöhreti de ilginç bir hikâyeye sahip. Video kasetler ve daha sonra internet sayesinde yabancı izleyicilerle buluşan Dünyayı Kurtaran Adam, Batı'daki kült film meraklıları arasında bir keşif nesnesine dönüştü. Yabancı film festivallerinde ve özel gösterimlerde yeniden perdeye taşındı; çeşitli dillerde altyazılı kopyaları dolaşıma girdi. Türkiye'de ise filmdeki replikler ve sahneler, kuşaktan kuşağa aktarılan mizahi göndermeler hâline geldi. Bu yönüyle film, sinema tarihinde teknik başarıdan bağımsız olarak toplumsal hafızada kalıcı yer edinebilen ender yapımlardan biri.

Neden izlemeli?

Dünyayı Kurtaran Adam'ı geleneksel ölçütlerle değerlendirmek mümkün değil; onu izlemek, sinemanın tuhaf ve eğlenceli bir köşesine yapılan bir yolculuk. Kısıtlı imkânlarla çekilmiş, dağınık ama tutkulu bir yapım olarak dönemin Türk sinemasının üretim koşulları hakkında da çok şey anlatıyor. Cüneyt Arkın'ın kendine özgü aksiyon sahneleri, karton kostümlü yaratıklar ve absürt diyaloglar, arkadaş grubuyla izlendiğinde unutulmaz bir eğlence sunuyor. Türk popüler kültürünün bir parçası olan bu filmi en az bir kez görmek, neredeyse bir gelenek.

Kısaca

• Yıl: 1982
• Yönetmen: Çetin İnanç
• Senarist ve başrol: Cüneyt Arkın
• Süre: 91 dakika
• Tür: Bilimkurgu, fantastik, dövüş