Çetin İnanç

Çetin İnanç, yurt dışında "Turkish Star Wars" (Türk Star Wars'u) adıyla bilinen 1982 yapımı Dünyayı Kurtaran Adam'ın yönetmeni olan Türk film yönetmenidir. Yeşilçam'ın en üretken yönetmenlerinden biridir; en yoğun döneminde yılda ona yakın film çekti ve yönettiği film sayısı yüzü aşar. Çekimleri çok hızlı bitirmesi nedeniyle "jet yönetmen" lakabıyla anıldı. Dünyayı Kurtaran Adam, Yıldız Savaşları'ndan izinsiz alınmış uzay sahneleriyle dünya çapında kült bir film hâline geldi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Çetin İnanç, 12 Eylül 1941'de Ankara'da doğdu. İstanbul'da Kabataş Erkek Lisesi'ni bitirdi. İki yıl hukuk okudu, ancak sinema yapmak için fakülteyi bıraktı.

Kariyeri

Sinemaya oyuncu ve yapımcı Orhan Günşiray'ın yazıhanesinde çalışarak girdi; burada yönetmen Atıf Yılmaz ve başka sinemacılarla tanıştı. Atıf Yılmaz'ın ekibine girerek Allah Cezanı Versin Osman Bey'de yönetmen yardımcılığı, Bir Gecelik Gelin'de birinci yönetmen yardımcılığı yaptı. 1963'te askerlik görevinden sonra Lütfi Akad'ın yanında Sırat Köprüsü, Hudutların Kanunu ve Vesikalı Yarim gibi filmlerde asistan olarak çalıştı.

Yönetmen olarak ilk filmi, bir İtalyan çizgi roman kahramanından uyarlanan Çelik Bilek'tir (1967). Aynı yıl Killing Canilere Karşı'yı çekti. Bundan önce senaristi Atilla Tokatlı ile başladığı kişisel bir projenin bazı sahneleri çekilmiş, ama senaryo sansüre takılmıştı. 1970'lerde Çeko (1970), Kara Haydar (1973), Sokak Kadını (1976) ve Garip (1977) gibi filmler çekti; bu dönemde erotik filmler de yaptı. 1980 askerî darbesinin ardından gelen sansür düzenlemeleriyle bu türden uzaklaşıp aksiyon ve macera filmlerine yöneldi. Su (1981), Son Savaşçı (1982), Kelepçe (1982), Son Darbe (1985), Kaplanlar (1985) ve Korkusuz (1986) bu döneminin örnekleridir. 1990'larda televizyona geçti; Polis (1992), Kumarbaz (1993), Kızım Osman (1998) ve Karaoğlan (2002) gibi dizileri yönetti.

Uzay filmi: Dünyayı Kurtaran Adam

Dünyayı Kurtaran Adam, 1 Kasım 1982'de vizyona girdi. Yapımcılığını Mehmet Karahafız üstlendi; hikâyesini ve senaryosunu başrolde Murat'ı oynayan Cüneyt Arkın yazdı. Ali rolünde Aytekin Akkaya, kraliçe rolünde Necla Fide oynadı. Hikâyede iki Türk uzay pilotu çöl gibi bir gezegene düşer ve Dünya'yı ele geçirmek için bir insan beyni arayan büyücüyle karşılaşır. Arkın'ın dövüş sanatlarındaki becerisi nedeniyle film, ışın kılıcı düellosu yerine yakın dövüş sahnelerine dayanır.

Ödünç uzay sahneleri

Filmin dünyaca tanınmasının nedeni, uzay sahnelerini nasıl elde ettiğidir. Film, aralarında Yıldız Savaşları'nın da bulunduğu 19 Hollywood yapımından izinsiz görüntü ve müzik kullandı. Bunların yanında Sovyet uzay görüntüleri ile NASA'nın roket fırlatma kayıtları da filme eklendi. Yeni sahnelerin bir kısmı Kapadokya'da çekildi. Müzikler, Kunt Tulgar'ın plak arşivinden; Kutsal Hazine Avcıları (Raiders of the Lost Ark), Moonraker, Ben-Hur ve Flash Gordon gibi yapımlardan alındı.

İnanç'ın kendi anlattıklarına göre, Kilyos sahilinde kurulan uzay gemisi dekorları çekimden önce fırtınada yıkıldı. Mali sıkıntı nedeniyle İnanç ve Tulgar, bir dağıtımcının deposundan Yıldız Savaşları'nın bir kopyasını alıp sahneler kesti ve kopyayı geri bıraktı. Yönetmen, oyuncuların arkasına bu uzay görüntülerini yerleştirdi; görüntüler geniş ekran olmadığı için sahnelerde çerçeve içinde kalmış gibi görünür. Uzay gemisi sahnelerinde kullanılan kask, sokaktaki bir motosikletliden yarım saatliğine kiralandı. Filmin ilk kurgusu yaklaşık iki buçuk saatti; bir buçuk saate indirildi.

Kült film ve devamı

Film ilk çıktığında sert eleştiriler aldı ve sık sık "gelmiş geçmiş en kötü filmler" arasında sayıldı. Ancak zamanla dünya çapında bir hayran kitlesi kazandı ve birçok festivalde gösterildi. 2016'da yapımcı ve film tarihçisi Ed Glaser, emekli bir sinema makinistinden filmin bilinen tek 35 mm kopyasını satın aldı ve 2K çözünürlükte taradı; Ekim 2021'de sınırlı sayıda Blu-ray baskısı çıktı. İnanç'ın tasarladığı çok daha büyük bir devam filmi hiç çekilmedi; 2006'da gelen Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu'nu Kartal Tibet yönetti. İki filmin ayrıntılı hikâyesi Dünyayı Kurtaran Adam evreni sayfasındadır.

Uzay ve bilime etkisi

Dünyayı Kurtaran Adam bilimsel bir film değildir; uzay onun için bir macera dekorudur. Yine de filmin içinde gerçek uzay tarihinden parçalar vardır: Sovyet ve Amerikan roket fırlatışlarının belgesel görüntüleri, izleyiciye 1980'lerin başında uzay yarışının nasıl göründüğünü hatırlatır. Film, kısıtlı bütçeli bir sinemanın Hollywood'un uzay efektlerine nasıl karşılık verdiğinin ilginç bir belgesidir. Turist Ömer Uzay Yolunda ile birlikte, Yeşilçam'ın uzaya açılan denemelerinin en çok konuşulanı olmaya devam ediyor.

Mirası

Çetin İnanç'ın adı uluslararası alanda büyük ölçüde Dünyayı Kurtaran Adam ile duyuldu. İnanç bir söyleşisinde, filmin yurt dışında hem "kült" hem de "en kötü film" diye anıldığını kendisi de dile getirdi. Yılda ona yakın filme varan çalışma temposu, Yeşilçam'ın hızlı üretim düzenini de yansıtır.

Bilmeye değer

• Çekimleri çok hızlı bitirdiği için "jet yönetmen" lakabıyla anıldı.
• Kabataş Erkek Lisesi mezunudur; hukuk eğitimini yarıda bırakıp sinemaya geçti.
• Dünyayı Kurtaran Adam'da Sovyet uzay görüntüleri ile NASA'nın roket fırlatma kayıtları da kullanıldı.
• Filmdeki uzay gemisi kaskı, sokaktaki bir motosikletliden kiralanmıştı.
• Filmin bilinen tek 35 mm kopyası 2016'da emekli bir makinistte bulundu.