Yörüngedeki ölü uydulara yaklaşacak: NASA destekli SSPICY görevi yolda

Yörüngede arızalanan ya da görev süresi bitmiş bir uyduya ne olduğunu anlamanın tek yolu, yanına gidip bakmaktır. NASA'nın desteklediği SSPICY (Small Spacecraft Propulsion and Inspection Capability — Küçük Uzay Aracı İtki ve Denetim Yeteneği) görevi tam bunu denemek üzere 1 Ekim'de Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden fırlatıldı. NASA'nın 8 Ekim'de yayımladığı açıklamaya göre görev, alçak Dünya yörüngesinde ABD kökenli, çalışmayan dört uzay nesnesine — uydulara ve roket gövdelerine — kadar yaklaşacak.

Çamaşır makinesi boyutunda bir müfettiş

İşi yapacak araç, Seattle merkezli Starfish Space'in ürettiği Otter; NASA aracın boyunu bir çamaşır makinesi kadar diye tanımlıyor. Otter'ın 2027 başında her hedefin NASA'nın ifadesiyle "yüzlerce yarda" (birkaç yüz metre) yakınına kadar sokulması, bunu da yer kontrolünden en az girdiyle, otonom güdüm ve kontrol yazılımıyla yapması planlanıyor. Yaklaşma sırasındaki kararları, bilgisayarlı görü ve sensörlerden beslenen yazılım anlık olarak veriyor.

Denetim sırasında Otter her nesne hakkında kritik bilgi toplayacak: dönme hızı, uzaydaki duruşu ve yüzeyinin durumu. Nesneler arasında yolculuk için elektrikli bir itki sistemi, farklı yörüngeler arasında hassas manevra için de iticileri yönlendirmeyi sınayan eklemli bir robotik kol kullanılacak.

Dokunmak yok, yalnız bakmak var

Bu görevde Otter hiçbir uyduya dokunmayacak, hiçbirine kenetlenmeyecek. Amaç, bir gün yörüngedeki nesnelere bakım yapmayı veya onarmayı — ya da atmosfere çekerek güvenle imha etmeyi — mümkün kılacak teknolojileri uçuşta denemek. NASA'nın altını çizdiği nokta da burada: bu teknolojiler ilk kez bütünleşik tek bir sistem olarak birlikte sınanacak.

Neden yörünge çöpü denetimi önemli

Arızalı ya da hizmet dışı kalmış roket gövdeleri ve uydular parçalanabiliyor veya birbirine çarpabiliyor; sonuçta büyük kırıklardan küçük taneciklere kadar türlü boyutta yörünge çöpü oluşuyor. Her yıl haberleşme, hava tahmini, navigasyon gibi günlük hizmetler için binlerce uydu fırlatılırken, Dünya'nın yakınındaki uzayı işletilebilir tutmak NASA'ya göre giderek daha kritik hale geliyor.

Burada denenen yetenek — bir nesneye kendi kararıyla yaklaşıp durumunu çıkarmak — hem bakım hem de temizleme senaryolarının ortak ilk adımıdır: bir uyduyu onarmaya ya da yörüngeden indirmeye kalkışmadan önce onun ne kadar hızlı döndüğünü ve hangi yüzeyinden tutulabileceğini bilmek gerekir.

Kim yapıyor, kim ödüyor

Görevi yürüten Otter 24C aracını Starfish Space geliştirdi ve işletiyor. Teknoloji gösterimini, NASA'nın Araştırma ve Teknoloji Görev Müdürlüğü içindeki Küçük Uzay Araçları ve Dağıtık Sistemler programı fonluyor ve yönetiyor. Aracın kilit teknolojilerinin erken geliştirme aşamasına ise NASA'nın küçük işletmelere yönelik SBIR/STTR programından verilen destekler katkı sağlamış.

Sınırlar

Bu bir operasyonel servis görevi değil, bir teknoloji gösterimi: başarı ölçütü dört nesnenin tamamına ulaşmak değil, otonom yaklaşmanın ve denetimin yörüngede çalıştığını göstermek. NASA açıklamasında hedeflenen nesnelerin kimlikleri verilmiyor, denetimlerin takvimi de "2027 başı" olarak genel bırakılmış. Otonom randevu, uzayda en zor manevralardan biridir; hedefin dönüşü beklenenden hızlıysa yaklaşma profili değişebilir.

Kaynak: NASA — NASA's SSPICY Mission to Demonstrate In-Space Inspection Technologies