Cüneyt Arkın

Cüneyt Arkın, Türk sinemasının en üretken ve en tanınmış oyuncularından biri olan, aynı zamanda senarist, yapımcı ve yönetmen olarak da çalışmış bir hekimdir. Yeşilçam'da Malkoçoğlu, Kara Murat ve Battal Gazi gibi tarihî macera kahramanlarıyla özdeşleşti. Uzay sineması açısından adı tek bir filmle anılır: senaryosunu yazıp başrolünü oynadığı 1982 yapımı Dünyayı Kurtaran Adam. Düşük bütçeyle çekilen ve Yıldız Savaşları'ndan izinsiz alınmış uzay görüntüleri kullanan film, yurt dışında "Turkish Star Wars" (Türk Star Wars'u) adıyla kült bir yapıt hâline geldi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Asıl adı Fahrettin Cüreklibatır olan Arkın, 7 Eylül 1937'de Eskişehir'de doğdu. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden 1961'de mezun oldu ve sinemaya geçmeden önce bir süre Adana'da doktor olarak çalıştı.

Kariyeri

Oyunculuğa 1963'te yönetmen Halit Refiğ'in teklifiyle adım attı. İlk filmi, Selim Bakırcıoğlu'nu canlandırdığı Gurbet Kuşları oldu. 1960'lar ve 70'lerde aksiyon ve tarihî macera filmlerinin yıldızı oldu; Malkoçoğlu, Kara Murat ve Battal Gazi serileri onu geniş halk kitlelerine sevdirdi. Dövüş ve tehlikeli sahnelerin çoğunu kendisi çekti, bu yüzden defalarca yaralandı.

Yalnızca macera filmleriyle sınırlı kalmadı: Yaralı Kurt, Maden (1978) ve Vatandaş Rıza (1979) gibi dram filmlerinde de rol aldı. Kaynaklar yaptığı toplam yapım sayısını farklı verir; sinema ve televizyonda 300 civarında yapımda yer aldığı kabul edilir. Bazı filmlerinin senaryosunu yazdı, bazılarını yönetti ya da yapımcılığını üstlendi. 1990'larda polisiye ve başka türlerde televizyon dizilerine geçti; en uzun soluklu dizisi Bizim Ev oldu.

Uzay filmi: Dünyayı Kurtaran Adam

Dünyayı Kurtaran Adam, 1 Kasım 1982'de vizyona girdi. Filmi Çetin İnanç yönetti, yapımcılığını Mehmet Karahafız üstlendi; hikâyeyi ve senaryoyu Cüneyt Arkın yazdı. Arkın, Aytekin Akkaya'nın canlandırdığı Ali ile birlikte, Murat adlı pilotu oynadı. Necla Fide, Hüseyin Peyda, Hikmet Taşdemir ve Füsun Uçar da kadrodaydı.

Hikâyede iki Türk pilot çöl gibi bir gezegene zorunlu iniş yapar. Orada bir büyücünün, bir insan beyni kullanarak Dünya'yı ele geçirmeyi planladığını öğrenirler. Ali'nin ölümünden sonra Murat, büyücüden intikam alır ve onu yener.

Ödünç uzay sahneleri

Filmi dünyaca ünlü yapan, uzay sahnelerini nasıl elde ettiğidir. Yapım, aralarında Yıldız Savaşları: Yeni Bir Umut'un da bulunduğu yaklaşık 19 Hollywood yapımından görüntü ve müzik kullandı. Yıldız Savaşları'nın uzay savaşı sahneleri izinsiz olarak filme eklendi; kullanılan müzikler arasında Raiders of the Lost Ark'ın müziği de vardı. Yurt dışında "Turkish Star Wars" adının yapışmasının nedeni budur.

Film eleştirmenlerden sert tepki aldı ve sık sık "gelmiş geçmiş en kötü filmler" listelerinde anıldı. Ancak tam da bu tuhaflığı sayesinde yıllar içinde dünya çapında kült bir izleyici kitlesi kazandı ve yönetmeni Çetin İnanç'ın adını uluslararası alanda duyurdu. 2016'da filmin bilinen tek 35 mm kopyası bir koleksiyoncu tarafından satın alındı ve 2K çözünürlükte tarandı; 2021'de Blu-ray baskısı yayımlandı.

Devam filmi

Filmin devamı Dünyayı Kurtaran Adam'ın Oğlu, Kartal Tibet'in yönetmenliğinde 15 Aralık 2006'da vizyona girdi. 2055 yılında geçen filmde Cüneyt Arkın yeniden "Dünyayı Kurtaran Adam" karakterini canlandırdı. İki filmin hikâyesi ve perde arkası için Dünyayı Kurtaran Adam evreni sayfasına bakabilirsiniz.

Uzay ve astronomiye etkisi

Dünyayı Kurtaran Adam bilimsel bir uzay filmi değildir; uzay onun için bir macera dekorudur. Yine de Türk sinemasının uzaya açılan en çok konuşulan denemelerinden biri olarak özel bir yer tutar. Yeşilçam'ın diğer uzay temalı yapımlarıyla, örneğin Turist Ömer Uzay Yolunda ile birlikte, Türkiye'de bilimkurgu sinemasının kısıtlı imkânlarla nasıl yapıldığının da bir belgesidir. Film, Hollywood'un uzay efektlerinin dünyanın her yerindeki sinemacıları nasıl etkilediğini gösteren ilginç bir örnek olarak bugün de izleniyor.

Mirası

Arkın, 1969'da İnsanlar Yaşadıkça ve 1976'da Mağlup Edilemeyenler ile Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. Yaralı Kurt ile Adana Altın Koza'da da En İyi Erkek Oyuncu seçildi; kaynaklara göre bu ödülü siyasi müdahaleyi protesto etmek için reddetti. 1999'da Altın Portakal'da onur ödülü aldı; 2021'de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'ne layık görüldü.

Cüneyt Arkın, 28 Haziran 2022'de İstanbul'da kalp durması sonucu 84 yaşında hayatını kaybetti.

Bilmeye değer

• Sinemaya geçmeden önce İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden mezun olmuş bir hekimdi.
• Dünyayı Kurtaran Adam'ın yönetmeni Çetin İnanç'tır; Arkın filmin hikâyesini ve senaryosunu yazdı.
• Film, aralarında Yıldız Savaşları'nın da bulunduğu yaklaşık 19 Hollywood yapımından görüntü ve müzik kullandı.
• Filmin bilinen tek 35 mm kopyası 2016'da bulunup dijitale aktarıldı.
• Film yurt dışında İngilizce The Man Who Saves the World adıyla da bilinir.
• Devam filminde, 24 yıl sonra yeniden Dünyayı Kurtaran Adam rolüne döndü.

Fotoğraf: Cüneyt Arkın'ın Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi'ndeki balmumu heykeli · Murat Özsoy · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons (kırpılmıştır)