Voyager 1 ve 2

Voyager 1 ve Voyager 2, NASA'nın 1977'de fırlattığı ikiz uzay sondalarıdır. Jet İtki Laboratuvarı (JPL) tarafından inşa edilen araçlar, önce dış gezegenleri incelemek için yola çıktı; bugün ise Güneş'in etki alanı olan heliosferin dışında, yıldızlararası uzayda yol alıyor. Voyager 2, 20 Ağustos 1977'de, Voyager 1 ise 16 gün sonra 5 Eylül 1977'de fırlatıldı. Voyager 1, Ağustos 2026 itibarıyla Dünya'dan yaklaşık 171 astronomi birimi (25,6 milyar kilometre) uzaklıkla insan yapımı en uzak cisim. Voyager 2 ise Uranüs ve Neptün'ü ziyaret etmiş tek uzay aracı. Fırlatılışlarının üzerinden 49 yıl geçmesine rağmen 7 Ekim 2026 itibarıyla iki sonda da çalışmaya devam ediyor.

Görevin amacı

Voyager'ların ilk görevi, 1970'lerin sonunda dış gezegenlerin nadir rastlanan bir dizilimi sayesinde mümkün olan "Büyük Tur"u gerçekleştirmekti. Bu dizilim, tek bir aracın kütleçekim yardımlarıyla gezegenden gezegene sıçramasına olanak tanıyordu. Voyager 1'in hedefleri Jüpiter, Satürn ve Satürn'ün kalın atmosferli dev uydusu Titan'dı. Voyager 2 ise Jüpiter ve Satürn'den sonra Uranüs ve Neptün'e devam edebilecek bir rotada gönderildi.

Gezegen görevlerinin tamamlanmasıyla başlayan Voyager Yıldızlararası Görevi'nin amacı, heliosferin sınırlarını bulmak ve yıldızlar arasındaki ortamı ilk kez yerinde ölçmek.

Araçlar başlangıçta Mariner programının devamı olarak tasarlanmış ve Mariner Jüpiter-Satürn adıyla anılmıştı; tasarımları Mariner araçlarından belirgin biçimde ayrışınca Voyager adını aldılar.

Uzay aracı ve araçları

Her iki sonda da on köşeli bir gövde, 3,7 metre çaplı yüksek kazançlı bir anten ve bir direk üzerine yerleştirilmiş üç radyoizotop termoelektrik jeneratörden oluşuyor. Jeneratörler fırlatmada yaklaşık 470 vat üretiyordu; plütonyumun bozunmasıyla güç her yıl azalıyor. Sondaların kütlesi yaklaşık 722 kilogram. Voyager 1'in toplam belleği yalnızca 68 kilobayt.

Araçlar başlangıçta kameralar, tayfölçerler, manyetometre, plazma ve kozmik ışın dedektörleri dahil 11 bilim aleti taşıyordu. Azalan güç nedeniyle aletler birer birer kapatıldı. 2026 itibarıyla Voyager 1'de yalnızca plazma dalgası alıcısı ve manyetometre çalışıyor. Voyager 2'de ise kalan üç bilim aleti, Ağustos 2026'da yapılan bir güç tasarrufu düzenlemesiyle en az bir yıl daha çalışır durumda tutulabildi.

Her iki sonda da, Dünya'daki yaşamı ve kültürü anlatan sesler, müzikler ve görüntüler içeren altın kaplı bir plak taşıyor.

Yolculuk ve önemli anlar

• 20 Ağustos ve 5 Eylül 1977: Voyager 2 ve Voyager 1, Cape Canaveral'dan Titan IIIE roketleriyle fırlatıldı.
• 5 Mart 1979: Voyager 1 Jüpiter'in yakınından geçti; Voyager 2 aynı yılın 9 Temmuz'unda izledi.
• 12 Kasım 1980: Voyager 1 Satürn ve Titan'ı inceledi; Voyager 2 Satürn'e 26 Ağustos 1981'de ulaştı.
• 24 Ocak 1986: Voyager 2 Uranüs'ün yakınından geçti.
• 25 Ağustos 1989: Voyager 2 Neptün'ün yakınından geçti.
• 14 Şubat 1990: Voyager 1, Dünya'yı küçük bir nokta olarak gösteren "Soluk Mavi Nokta" fotoğrafını çekti.
• 25 Ağustos 2012: Voyager 1 yıldızlararası uzaya geçen ilk araç oldu.
• 5 Kasım 2018: Voyager 2 de yıldızlararası uzaya geçti.
• Kasım 2023-Haziran 2024: Voyager 1'in bozulan bellek yongası nedeniyle kesilen bilim verisi, kodun yeniden yerleştirilmesiyle kurtarıldı.
• Mayıs 2025: Voyager 1'in 2004'ten beri çalışmayan yedek yönelim iticileri yeniden canlandırıldı.

Bilimsel sonuçlar

Voyager'lar dış Güneş Sistemi hakkındaki bilgimizi kökten değiştirdi. Voyager 1, Jüpiter'in uydusu Io'da etkin volkanlar keşfetti; bu, Dünya dışındaki bir gök cisminde ilk kez görülen etkin volkanizmaydı. Sondalar Jüpiter'in halkasını ve yeni uydularını buldu, Satürn'ün halkalarını ve Titan'ın atmosferini ayrıntılı biçimde inceledi.

Voyager 2, Uranüs'te 11 yeni uydu ve iki yeni halka keşfetti. Neptün'de ise halkalar, altı yeni uydu ve sonradan kaybolan "Büyük Karanlık Leke" adlı dev fırtına sistemi ortaya çıktı. Bugün bu iki buz devi hakkındaki yakın gözlemlerin neredeyse tamamı Voyager 2'ye dayanıyor.

Yıldızlararası evrede sondalar heliosferin sınırı olan heliopozu geçtiklerini doğruladı ve yıldızlararası plazmanın yoğunluk ve sıcaklığını ilk kez doğrudan ölçtü.

Sondaları ayakta tutmak giderek zorlaşıyor. Ekim 2024'te Voyager 1, hata koruma sisteminin devreye girmesiyle 1981'den beri kullanılmayan S-bant vericisine geçti; ekip X-bant vericisini yeniden çalıştırarak veri akışını Kasım ortasında yeniden sağladı. Voyager 2'nin plazma bilimi aleti Eylül 2024'te, düşük enerjili yüklü parçacık aleti Mart 2025'te kapatıldı. Mayıs 2025 ile Şubat 2026 arasında DSS 43 anteni büyük bir bakımdan geçerken mühendisler, sınırlı iletişim pencerelerinde yedek iticileri canlandırmak için zamanla yarıştı.

Bilmeye değer

• Voyager 1'in Kasım 2026'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşması bekleniyor; sinyalleri şimdiden Dünya'ya 23 saatten uzun sürede ulaşıyor.
• Voyager 2'nin rotası onu güney gökyüzüne götürdüğü için sondaya komut gönderebilen tek anten Avustralya'nın Canberra kentindeki DSS 43.
• Jeneratörlerin mühendislik verisi göndermeye 2036'ya kadar yetebileceği öngörülüyor.
• Voyager 1, Pluto yerine Titan'ı yakından incelemek için seçilen bir rotada gönderildi; bu tercih onu gezegenlerin düzleminin dışına fırlattı.