Rocket Ship Galileo (Robert A. Heinlein): konusu, Ay bilimi ve rehberi

Rocket Ship Galileo, Amerikalı yazar Robert A. Heinlein'ın 1947'de, 1 Mayıs'ta Scribner's yayınevinden çıkan ilk gençlik romanıdır. Üç ergenin, bir fizikçinin yönetiminde eski bir posta roketini nükleer güçle çalışan bir Ay gemisine çevirip Ay'a gitmesini anlatır. Kitap, Heinlein'ın her yıl bir roman yazdığı Scribner's gençlik dizisini başlatmıştır; ayrıca 1950 yapımı Destination Moon filminin gevşek bir kaynağı olarak da bilinir. Nazi sığınağı ve uzaylı kalıntısı gibi unsurlarıyla bugün naif görünen, ama dönemin uzay hayalinin nasıl kurulduğunu gösteren tarihî bir kitaptır.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye, İkinci Dünya Savaşı sonrasında geçer. Roket meraklısı üç genç, amcası Manhattan Projesi'nde çalışmış ünlü bir fizikçi olan arkadaşlarının önerisiyle fazlalık bir roketi Ay yolculuğuna hazırlamaya girişir. Kitabın ilk yarısı bir mühendislik hikâyesi gibidir: roketin dönüştürülmesi, malzeme bulma, sabotaj girişimlerine karşı çalışma. İkinci yarısı ise Ay'daki karşılaşmalara ve çatışmalara ayrılır.

Heinlein'ın bu kitabı bir "Young Rocket Engineers" (Genç Roket Mühendisleri) dizisinin ilk kitabı olarak tasarladığı belirtilir. Yayıncılar başlangıçta Ay'a gitmeyi fazla uçuk bulup el yazmasını geri çevirmiştir; Scribner's ise kitabı yayımlayarak Heinlein'ın uzun soluklu gençlik dizisinin başlamasını sağlamıştır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Roman, üç gencin hazırlığıyla başlar. Genç roketçiler, bir fizikçinin güvenine dayanarak, fizikçi Dr. Cargraves'in çağrısıyla bir çöl test sahasında toplanır. Amaç, geleneksel yakıtla çalışan eski bir posta roketini, toryum içeren bir nükleer reaktörle çinkoyu kaynatarak itki üreten bir gemiye dönüştürmektir. Çalışma sürerken kimliği belirsiz kişilerin gözetleme ve sabotaj girişimleri yaşanır; ekip bunlara aldırmadan işi bitirir ve gemiye "Galileo" adını verir. Bu aşama, kitabın bir uzay macerasından önce bir atölye hikâyesi olduğunu gösterir: gençler yalnızca yolcu değil, aynı zamanda aracın yapımcılarıdır.

Roket yaklaşık üç gün sonra Ay'a ulaşır. Yolcular, Quonset barakasına benzer bir yapıyı yarı kalıcı üs olarak kurar ve Ay'ı Birleşmiş Milletler adına sahiplendiklerini ilan ederler. Telsiz kurduklarında bir yerel yayın yakalarlar; yayını yapan onlarla buluşacağını söyler, ama bunun yerine gemileri bombalanır. Ekip barakada gizlenir, inen düşman gemisini pusuya düşürür ve pilotu esir alır; böylece düşmanın kim olduğunu ve neden Ay'da bulunduğunu öğrenmeye başlarlar. Böylece Ay'da bir Nazi üssü bulunduğunu öğrenirler. Üssü ele geçirdikleri gemiyle bombalar, inip hayatta kalan birini bulur ve sorguya çekerler.

Gençler Ay'da, çok eski bir uzaylı uygarlığın izlerine de rastlar. Bundan, Ay kraterlerinin göktaşı çarpmalarıyla değil, bu uygarlığı yok eden nükleer bombalarla oluştuğu sonucuna varırlar. Nazi lider, sırrı saklamak için kendi pilotunu vurunca Cargraves bir yargılama yapar ve onu cinayetten suçlu bulur. Onu uzay boşluğuna atma tehdidiyle, Nazi üssünün gemisini nasıl uçuracaklarını öğrenmeye çalışır. Esir sonunda teslim olup gemiyi kullanmayı öğretir. Esirin öğrettiği bilgiyle ekip Dünya'ya dönerken Nazilerin Dünya'daki gizli üssünün yerini telsizle yetkililere bildirir; üs yok edilir ve genç roketçiler kahraman olarak dönerler.

Kitap bir gençlik romanı olduğu için karakterler basit çizilmiştir; ağırlık, teknik problemlerin çözümünde ve girişimcilikte toplanır. Okur, Ay yolculuğunun büyük bir devlet işi olmak zorunda olmadığı, doğru bilgiyle çalışan küçük bir ekibin de bunu başarabileceği fikriyle karşılaşır. Bu fikir 1947'de iddialı, bugün ise yarı özel yarı kamusal uzay girişimleri düşünüldüğünde tanıdıktır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Heinlein 1907'de Missouri'nin Butler kasabasında doğdu, 1988'de Kaliforniya'da öldü. 1929'da ABD Deniz Harp Okulu'ndan mühendislik derecesiyle mezun oldu; 1934'te verem yüzünden donanmadan ayrılmak zorunda kaldı. İlk öyküsü 1939'da çıktı. Dört roman Hugo'su aldı ve SFWA'nın ilk Büyük Usta (Grand Master) ödülünü kazanan yazar oldu.

Rocket Ship Galileo, 1947 Mayıs'ında 212 sayfalık, Thomas Voter imzalı resimlerle çıktı. Atom bombasının kullanılmasının üzerinden henüz iki yıl geçmişti; kitapta nükleer enerji hem roketin gücü hem de eski bir yıkımın açıklaması olarak karşımıza çıkar. Kitabın ardından dizi yıllık bir ritimle sürdü: Space Cadet (1948), Kızıl Gezegen (1949), Farmer in the Sky (1950) ve Between Planets (1951).

Kitaptaki bilim: Ay yolculuğu gerçekte nasıl?

Üç günlük yolculuk

Kitaptaki üç günlük yolculuk gerçeğe çok yakındır: Apollo 11 16 Temmuz 1969'da fırlatıldı, 19 Temmuz'da Ay yörüngesine girdi ve 20 Temmuz'da Sakin Deniz'e indi; yani yolculuk kabaca üç gün sürdü. NASA'ya göre Ay'a ortalama uzaklık 384.400 kilometredir. Ay yolculuğunun tarihi için Ay'a yolculuklar sayfasına bakılabilir.

Nükleer roket

Romandaki reaktörle ısıtılan itici madde fikri hayalî değildir: nükleer ısıl roketler, fisyonla ısıttıkları bir akışkanı (genellikle sıvı hidrojeni) bir lülenin içinden geçirerek itki üretir. ABD, Rover (1955-1973) ve NERVA (1961-1973) programlarında bu motorları yerde yoğun biçimde sınadı; fakat uzayda bugüne kadar uçan bir nükleer ısıl roket olmadı. İdeal koşullarda hidrojenle çalışan katı çekirdekli tasarımlar, gelişmiş kimyasal motorların kabaca iki katı özgül itkiye ulaşır. Hidrojen gibi hafif moleküller daha yüksek egzoz hızı sağladığı için tercih edilir; çinko gibi ağır bir itici madde ise daha düşük egzoz hızı verirdi. Yani Heinlein'ın düşündüğü ilke makul, malzeme seçimi ise verimsizdir.

Kraterler bomba izi değil

Kitaptaki "kraterler eski bir uygarlığı yok eden nükleer bombaların izidir" fikri kurgudur. NASA'ya göre Ay'ın yüzeyi asteroit, göktaşı ve kuyruklu yıldız çarpmalarıyla oyulmuştur. Ay'ın kendisi ise büyük olasılıkla Mars büyüklüğünde bir cismin Dünya'ya çarpmasından sonra oluşmuştur; ayrıntı için Ay nasıl oluştu? ve Ay'ın yüzeyi sayfalarına bakınız. Ay'ın yüzeyinde sıcaklık gün ışığında yaklaşık 127 °C'ye çıkar, karanlıkta -173 °C'ye düşer; yerçekimi Dünya'nınkinin altıda biridir ve havası (ekzosfer) solunamayacak kadar incedir. Kitabın barakalı üssü bu koşullarda bile ancak basınçlı ve yalıtılmış olursa işe yarar.

Ay'ı sahiplenmek

Gençlerin Ay'ı Birleşmiş Milletler adına ilan etmesi, bugünkü hukukla uyuşmaz. 1967'de imzaya açılan Dış Uzay Antlaşması'nın II. maddesi, hiçbir devletin Ay'ı ya da başka bir gök cismini ilanla, işgalle ya da başka bir yolla sahiplenmesini yasaklar ve uzayı "tüm insanlığın alanı" sayar. Antlaşmanın IV. maddesi de kitle imha silahlarının Ay'a yerleştirilmesini yasaklar. Antlaşmaya Ekim 2025 itibarıyla 118 ülke taraftır. Heinlein'ın Ay hayali olan bir başka kitap için Ay Zalim Bir Sevgilidir yazımıza bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Kitaba verilmiş büyük bir ödül kaynaklarda görülmemektedir. Önemi, Heinlein'ın gençlik dizisinin ilk halkası olmasından ve ardından gelen film çalışmasına zemin hazırlamasından gelir. Jack Williamson, Heinlein'ın gençlik romanlarını inceleyen yazısında kitabı okunabilir bulmuş ve Heinlein'ın tanıdık temalarının daha o zaman belirmeye başladığını belirtmiştir; yine de onu "bazen sendeleyen bir deney" olarak görmüş, olay örgüsünü sıradan, karakterleri ise silik klişeler olarak değerlendirmiştir. Robert Wilfred Franson ise Heinlein'ın bu romanlarla fırsatları değerlendirecek doğru karakterli gençler yetiştirmek istediğini, kitapların bu işi uzun süre sürdürdüğünü yazmıştır.

Uyarlamaları

1950 yapımı Destination Moon, bu romandan gevşekçe yola çıkar; ayrıca Heinlein'ın 1949'da yazdığı, 1951'de yayımlanan "The Man Who Sold the Moon" öyküsüne de benzer. Film 27 Haziran 1950'de gösterime girdi, Irving Pichel yönetti, George Pal yapımcılığını üstlendi. Heinlein senaryoyu yazanlardan biri ve filmin teknik danışmanıydı. Filmde genç kahramanlar öne çıkmaz; vurgu özel finansmanla yapılan bir Ay seferindedir. Ay manzaralarını Chesley Bonestell resimledi; Lee Zavitz filmin görsel efektleriyle Akademi Ödülü kazandı. Isaac Asimov filme "yapılmış ilk akıllı bilimkurgu filmi" demiştir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Rocket Ship Galileo, Heinlein'ın gençlik dizisini baştan izlemek isteyenler ve 1940'ların uzay hayalini kaynağından görmek isteyenler içindir. Williamson'ın da belirttiği gibi zayıf yanları vardır; Heinlein'a ilk kez başlayacaksanız Farmer in the Sky ya da Space Cadet daha olgun başlangıçlardır. Kitap, sıradaki romanlardan bağımsız okunabilir.

Dizinin yayın sırası: Rocket Ship Galileo (1947), Space Cadet (1948), Red Planet (1949), Farmer in the Sky (1950), Between Planets (1951). Yazarın başka bir uzay kitabı için Have Space Suit—Will Travel yazısına bakabilirsiniz. Kitabın Türkçe baskısını doğrulayamadık, bu yüzden Türkçe adı ve yayınevi verilmemiştir. Telifi süren bir eser olduğu için ücretsiz okuma bağlantısı yoktur.