Destination Moon

Destination Moon, George Pal'ın bağımsız olarak yapımcılığını üstlendiği, Irving Pichel'in yönettiği 1950 yapımı renkli (Technicolor) bir Amerikan bilimkurgu filmi. Uzay yolculuğunun pratik bilimsel ve mühendislik sorunlarını ciddiye alan ve insanlı bir Ay seferinin nasıl görüneceğini tahmin etmeye çalışan ilk büyük Amerikan bilimkurgu filmi olarak kabul ediliyor. Senaryoya ünlü bilimkurgu yazarı Robert A. Heinlein önemli katkı verdi, aynı zamanda filmin teknik danışmanlığını yaptı. 27 Haziran 1950'de vizyona giren film 91 dakika sürüyor.

Konusu

Son roket denemeleri başarısız olup devlet desteği kesilince roket bilimcisi Dr. Charles Cargraves ve uzay tutkunu General Thayer, uçak sanayicisi Jim Barnes'ın kapısını çalar. Gereken milyonlar bir grup Amerikalı sanayiciden toplanır ve çölün ortasındaki bir tesiste, atom enerjisiyle çalışan tek kademeli bir uzay gemisi inşa edilir: Luna.

Proje "radyasyon güvenliği" gerekçesiyle kamuoyu baskısıyla karşılaşınca ekip, yasal engellere takılmamak için fırlatmayı öne alır. Son anda telsiz ve radar görevlisi değişir ve deneyimsiz Joe Sweeney gemiye katılır. Ay yolunda bir uzay yürüyüşü yapmak, Ay'a inmek ve en önemlisi geri dönebilmek, hepsi ayrı bir mühendislik sınavıdır. Film, gerilimini canavarlardan ya da kötü adamlardan değil, yakıt hesabından ve fizik kurallarından alır.

Yapım

Macar kökenli George Pal, ünlü kukla animasyonlarıyla (Puppetoons) tanınıyordu ve Destination Moon onun ilk büyük uzun metrajlı başarısı oldu. Bütçesi yaklaşık 592 bin dolar olan film Eagle-Lion Classics tarafından dağıtıldı; John Archer, Warner Anderson, Tom Powers ve Dick Wesson başrolleri paylaştı.

Filmin görsel kimliğini, astronomi ressamı Chesley Bonestell'in mat resimleri belirledi: Luna'nın Dünya'dan ayrılışı, Ay'a yaklaşması, inişi ve Ay manzarası onun fırçasından çıktı. Filmin içine bir de sürpriz yerleştirildi: Walter Lantz stüdyosunun hazırladığı Ağaçkakan Woody çizgi filmi, sanayicilere uzay yolculuğunun temel ilkelerini anlatır. Filmin efekt yönetmeni Lee Zavitz, En İyi Özel Efekt dalında Oscar kazandı; film ayrıca ilk Berlin Film Festivali'nde Bronz Ayı ödülünü aldı ve 2001'de geriye dönük olarak Retro Hugo ödülüne layık görüldü.

Bilimsel karne

Bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke, filmi Hollywood'un uzay yolculuğu üzerine yaptığı ilk "ciddi ve bilimsel olarak doğru" film diye selamlamıştı; Isaac Asimov da onu "ilk akıllı bilimkurgu filmi" olarak andı. Gerçekten de film pek çok konuda isabetli:

• Ağırlıksızlık ve uzay yürüyüşü: Mürettebat serbest düşüşte süzülür, gemi dışında manyetik botlarla yürür; ipini kaybeden bir astronot boşlukta kendi kendine geri dönemez.
• Etki-tepki ile hareket: Kurtarma sahnesinde bir oksijen tüpü, el yapımı bir itki aracı gibi kullanılır; bu, Newton'un üçüncü yasasının doğrudan bir uygulamasıdır.
• Kütle ve yakıt hesabı: Filmin son bölümündeki gerilim, kalkış için gemiyi ne kadar hafifletmek gerektiğine dayanır. Gerçek roketçilikte de her kilogram, yakıt bütçesini doğrudan etkiler.
• Siyah gökyüzü ve sessizlik: Ay'daki gökyüzü, atmosfer olmadığı için gündüz de kapkaradır ve yıldızlarla doludur.

Ama bazı yanlışlar da var. En çok eleştirilen ayrıntı, Ay yüzeyini kaplayan derin yarıklar. Kurumuş çamurdaki çatlaklara benzeyen bu desen, yüzeyin bir zamanlar çamur, yani sulu olduğunu ima eder. Bonestell bu yarıklardan hiç hoşlanmamıştı; yapımcı Pal'a göre küçük bir stüdyoda derinlik hissi yaratmak için eklenmişlerdi. Bonestell'in sivri, keskin dağları da gerçeği yansıtmıyordu: 1960'lardaki yörünge araçlarının fotoğrafları ve sonraki insanlı keşifler, milyonlarca yıllık mikrometeor çarpmalarıyla aşınmış, çok daha yuvarlak hatlı bir yüzey gösterdi.

Luna'nın kendisi de bugünkü bilgiyle gerçekçi değil. Gemi tek kademeli ve nükleer bir motorla, suyu kızgın buhara çevirerek itki üretiyor. Oysa bugüne kadar yörünge hızına yalnızca çok kademeli roketler ulaşabildi; tek kademeyle yörüngeye çıkabilen bir araç Dünya'dan hiç gösterilemedi. Nükleer ısıl roketler de 1955'ten beri yer testlerinden geçirilse de 2025 itibarıyla hiçbiri uçmadı. Gerçek Ay yolculuğu, 1969'da üç kademeli Saturn V roketi ve iki parçalı bir Ay modülüyle yapıldı: Apollo 11'in astronotları 20 Temmuz 1969'da Ay'a indi.

Filmin Ay'ı "Amerika Birleşik Devletleri adına" sahiplenen konuşması ve uzayı özel sermayenin finanse edeceği fikri de ayrıca ilginç. Bugün özel şirketlerin roket ve uzay aracı yaptığı bir çağda, 1950'nin bu varsayımı şaşırtıcı ölçüde güncel görünüyor.

Etkisi

Filmin büyük tanıtım kampanyası öylesine dikkat çekti ki Lippert Pictures, 18 günde ve 94 bin dolarlık bir bütçeyle Mars'a giden ilk gemiyi anlatan Rocketship X-M'i çekip Pal'ın filminden 25 gün önce vizyona soktu. Yine de Destination Moon, 1950'lerin bilimkurgu dalgasını başlatan film olarak anılır. Pal sonraki yıllarda When Worlds Collide ve The War of the Worlds gibi yapımlarla bu çizgiyi sürdürdü. Eleştirmenler bugün filmi ağır ve karakterleri sığ bulsa da onu, teknik ayrıntıya önem veren uzay filmlerinin 2001: Bir Uzay Destanı'na uzanan zincirinin önemli bir halkası olarak görüyor. Gerçek Ay inişini anlatan Ay'da İlk İnsan ile yan yana izlemek, 1950'nin tahminleriyle 1969'un gerçeğini karşılaştırmak için iyi bir yol.

Kısaca

• Yönetmen: Irving Pichel · Yapımcı: George Pal · Yıl: 1950 · Süre: 91 dakika
• Robert A. Heinlein senaryo yazarı ve teknik danışman, Chesley Bonestell astronomi ressamı olarak çalıştı.
• En İyi Özel Efekt Oscar'ını kazandı.
• Ağırlıksızlık, uzay yürüyüşü ve yakıt-kütle hesabında isabetli; çatlak Ay yüzeyi ve tek kademeli nükleer roket ise gerçekçi değil.
• Gerçek Ay inişi 19 yıl sonra, Apollo 11 ile 20 Temmuz 1969'da gerçekleşti.