Yıldız Gemisi Askerleri (Starship Troopers)

Paul Verhoeven'in 1997 yapımı Yıldız Gemisi Askerleri (Türkiye'de Evrenin Askerleri adıyla da bilinir), ilk bakışta dev böceklere karşı savaşan genç askerlerin hikâyesini anlatan gürültülü bir aksiyon filmi gibi görünüyor. Ama filmin asıl derdi başka: Robert A. Heinlein'in 1959 tarihli romanından yola çıkan Verhoeven, askerliği ve savaşı yücelten bir dünyayı abartılı bir propaganda filmi diliyle anlatıyor ve seyirciye bu dünyanın ne kadar tekinsiz olduğunu sezdirmeye çalışıyor. Gösterime girdiği yıl eleştirmenlerin önemli bir kısmı bu hicvi göremedi; bugün ise film otoriterliğe dair keskin bir taşlama ve kült bir klasik olarak anılıyor.

Konusu

Hikâye 23. yüzyılda geçiyor. Dünya, Birleşik Vatandaşlar Federasyonu adlı bir yönetimin elinde ve bu düzende tam vatandaşlık ancak federal hizmetle, yani çoğunlukla askerlikle kazanılıyor. Buenos Aires'li genç Johnny Rico, pilot olmak isteyen kız arkadaşı Carmen Ibanez'in yanında kalabilmek için orduya yazılıyor. Ona âşık olan okul arkadaşı Dizzy Flores de peşinden aynı birliğe katılıyor.

Rico'nun piyade eğitimi sert eğitmen Çavuş Zim'in elinde geçerken insanlık ile uzak bir gezegen sistemindeki Araknitler, yani dev böcek benzeri canlılar arasındaki gerilim tırmanıyor. Böceklerin yönlendirdiği bir göktaşının Buenos Aires'i yerle bir etmesiyle savaş resmen başlıyor. İnsanlığın ilk büyük hamlesi olan Klendathu çıkarması ise istihbaratın düşmanı küçümsemesi yüzünden ağır bir yenilgiye dönüşüyor. Rico bundan sonra Jean Rasczak'ın komutasındaki "Roughnecks" birliğinde savaşıyor; bu sırada askerî istihbarata geçen eski arkadaşı Carl Jenkins, böceklerin arkasında düşünen bir zekâ olabileceğinden şüpheleniyor.

Yapım ve oyuncular

Projenin kökü, senarist Edward Neumeier'in 1991'de yazdığı Bug Hunt at Outpost 7 adlı esprili bir senaryoya dayanıyor. Yapımcı Jon Davison bu metnin Heinlein'in romanına benzediğini fark edince proje romanın etrafında yeniden kuruldu. Verhoeven, romandaki militarizme mesafeli durduğunu açıkça söyledi; karakterlerini "faşist olduklarının farkında olmayan faşistler" diye tanımladı. Kitabın en bilinen unsurlarından biri olan zırhlı savaş giysileri ise bütçe yüzünden filme alınmadı.

Çekimler Nisan-Ekim 1996 arasında yapıldı; böcek gezegenlerinin çorak manzaraları büyük ölçüde Wyoming'deki Hell's Half Acre bölgesinde çekildi. 100-110 milyon dolarlık bütçenin yaklaşık yarısı, sayısı 500'ü bulan görsel efekt çekimine gitti. Böceklerin büyük bölümünü Phil Tippett'in stüdyosu bilgisayarla canlandırdı; Industrial Light & Magic ve Boss Film Studios da işin bir kısmını üstlendi. Sette oyuncuların karşısına gerçek bir düşman koyabilmek için iki adet tam boy mekanik böcek de yapıldı.

Kadroda o yıllarda tanınmayan genç yüzler öne çıkıyor: Casper Van Dien (Johnny Rico), Dina Meyer (Dizzy Flores), Denise Richards (Carmen Ibanez), Neil Patrick Harris (Carl Jenkins) ve Patrick Muldoon (Zander Barcalow). Deneyimli oyuncular Michael Ironside ve Clancy Brown ise sırasıyla Rasczak ve Çavuş Zim rollerinde.

Bilim ne diyor?

Filmin en akılda kalan sahnelerinden biri, böceklerin gönderdiği göktaşının koca bir şehri silmesi. Göktaşı çarpmalarının ne kadar yıkıcı olabileceğini Dünya'nın kendi geçmişi gösteriyor: Yaklaşık 66 milyon yıl önce Meksika'daki Yucatán Yarımadası'na düşen, çapı 10 kilometre kadar olan bir gök cismi Chicxulub kraterini açtı ve kuşlar dışındaki bütün dinozorlarla birlikte bitki ve hayvan türlerinin yaklaşık dörtte üçünün yok olmasına yol açtı. Bu yüzden NASA ve diğer kurumlar bugün Dünya'ya yakın gök cisimlerini sürekli izliyor. Öte yandan bir taşı başka bir yıldız sisteminden bilinçli olarak gönderip belirli bir şehre isabet ettirmek bambaşka bir iş. Bize en yakın yıldız olan Proxima Centauri bile 4,25 ışık yılı uzakta; böyle bir mesafeyi akla yatkın bir sürede aşmak bugünkü fiziğin bildiği hiçbir yöntemle mümkün görünmüyor. Film bu konuda sessiz kalmayı tercih ediyor.

İnsan boyunu aşan böcekler ise biyolojinin sınırlarına takılıyor. Böcekler oksijeni akciğerle değil, vücutlarına dağılan ince borucuklar (trake) aracılığıyla alıyor ve bu sistem büyük gövdelerde verimini yitiriyor. Dünya tarihinin en büyük uçan böceklerinden biri, yaklaşık 300 milyon yıl önce Karbonifer döneminde yaşamış, kanat açıklığı 65-75 santimetreyi bulan yusufçuk benzeri Meganeura. Bazı araştırmacılar bu devliği o dönemin oksijen bakımından zengin atmosferine bağlıyor; başkaları ise havada rakip yırtıcı olmamasını öne çıkarıyor ve oksijen açıklamasının yetmediğini savunuyor. Hangi görüş doğru olursa olsun, birkaç metrelik ve tanklarla yarışan bir böcek Dünya şartlarında açıklanamıyor; filmdeki Araknitler başka bir gezegenin, başka bir biyolojinin ürünü olarak düşünülmeli.

Son olarak filmin uzay savaşı sahneleri, devasa gemilerin birbirine sürtünecek kadar yakın uçtuğu bir deniz savaşı gibi kurgulanmış. Gerçek uzayda mesafeler çok daha büyük ve hareket, sürtünmesiz ortamda sürekli itki hesabı gerektiriyor; bu sahneler gösteri için seçilmiş bilinçli bir tercih.

Etkisi

Film ilk hafta sonunda yaklaşık 22,1 milyon dolarla gişenin zirvesine yerleşti ama kulaktan kulağa yayılan yorumlar zayıf kalınca ikinci hafta hasılatı yüzde 54 düştü. Dünya genelinde toplam gelir yaklaşık 121 milyon dolarda kaldı. Eleştirmenlerin bir kısmı filmi faşizmi ciddi biçimde öven bir yapım olarak okurken, Roger Ebert gibi isimler hicvi fark etmekle birlikte taşlamanın hedef aldığı şeyden pek ayırt edilemediğini düşündü. Verhoeven ise sorunun Amerikan tanıtım kampanyasının filmi sıradan bir aksiyon filmi gibi pazarlamasında olduğunu söyledi. Seyirci anketlerinde de film yalnızca C+ notu alabilmişti.

Zamanla değerlendirme tersine döndü. Bugün film, savaş propagandasını ve otoriter düzenleri ustaca alaya alan, zamanının ötesinde bir taşlama olarak görülüyor. En İyi Görsel Efekt dalında Oscar'a, En İyi Dramatik Sunum dalında Hugo Ödülü'ne aday gösterildi; ardından devam filmleri, animasyon dizisi, video oyunları ve çizgi romanlardan oluşan geniş bir seri doğdu. Aynı yıl gösterime giren Siyah Giyen Adamlar ile birlikte 1990'ların sonundaki uzaylı-böcek filmlerinin en çok konuşulanlarından biri oldu.

Kısaca

• Yıl: 1997
• Yönetmen: Paul Verhoeven
• Senaryo: Edward Neumeier (Robert A. Heinlein'in 1959 tarihli romanından)
• Süre: 129 dakika
• Oyuncular: Casper Van Dien, Dina Meyer, Denise Richards, Neil Patrick Harris, Michael Ironside, Clancy Brown
• Ödüller: En İyi Görsel Efekt dalında Oscar adaylığı