50 Years of Solar System Exploration (Billings): gezegen keşfinin tarihi, özeti
NASA'nın 2021'de yayımladığı derleme, Mariner 2'den New Horizons'a gezegen keşfinin ilk yarım yüzyılını bütçe, siyaset, iş birliği ve kamuoyu yönleriyle anlatıyor; özeti ve ücretsiz okuma rehberi.
- Tür
- İnceleme / belgesel
- Yazar
- Linda Billings
- İlk yayın yılı
- 2021
- Sayfa
- 352
50 Years of Solar System Exploration: Historical Perspectives (Güneş Sistemi keşfinin 50 yılı: Tarihsel bakışlar), NASA Tarih Serisi'nde 2021'de "SP-2021-4705" numarasıyla yayımlanan bir derlemedir. Editörü, NASA'nın Astrobiyoloji Programı ile Gezegen Savunması Koordinasyon Ofisi'ne danışmanlık yapan Linda Billings'tir. Kitap, Mariner 2'nin 1962'de Venüs'ün yakınından geçmesiyle başlayan gezegen keşfinin ilk yarım yüzyılını, bilim kadar para, siyaset, uluslararası iş birliği ve kamuoyu açısından ele alır. ABD hükümeti yayını olduğu için NASA'nın sitesinde ücretsiz okunabilir.
Kitap ne anlatıyor?
Kitabın kökeni bir yıldönümü toplantısıdır. Mariner 2'nin Venüs geçişinin 50. yılı için NASA Tarih Programı Ofisi, Ulusal Hava ve Uzay Müzesi'nin uzay tarihi bölümü, NASA'nın Bilim Görevleri Müdürlüğü ve Jet İtki Laboratuvarı (JPL), 25-26 Ekim 2012'de Washington'da "Solar System Exploration @ 50" adlı bir sempozyum düzenledi. Düzenleyicilere 50'ye yakın bildiri önerisi geldi; yarısından azı sunuldu, daha da azı bu kitaba girdi. Kitapta, sempozyumda sunulmamış bir makale de bulunur.
Ortaya çıkan cilt, eksiksiz bir tarih olma iddiası taşımaz. Billings'in önsözde belirttiği gibi, ilk 50 yılın kapsamlı tarihi ciltler dolusu yer tutardı. Bunun yerine okur, para, siyaset, insan kaynağı, rekabet ve iş birliği ile NASA'nın "daha hızlı, daha iyi, daha ucuz" dönemi üzerine seçilmiş hikâyeler bulur. Kitap altı bölüme ayrılmış on iki makale, bir giriş ve bir son sözden oluşur.
Kitabın genel çerçevesini NASA'nın o dönemki baş bilim insanı James L. Green ile Kristen J. Erickson'ın giriş yazısı çizer. Mariner 2'nin aletleri Venüs'ün sıcaklığını ve atmosferini ölçmüş, Güneş rüzgârını keşfetmiş ve Venüs'ün Dünya'nın aksine kendine ait bir manyetik alanı olmadığını göstermişti. Temmuz 2015'te New Horizons'ın Plüton'un yakınından geçmesiyle insanlık Güneş Sistemi'nin ilk keşif turunu tamamladı; ABD de Merkür'den cüce gezegen Plüton'a kadar her gezegene sonda ulaştıran tek ülke oldu.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Bir derleme olduğu için özeti bölümlerin ana fikirleriyle vermek daha doğru olur.
Genel bakış ve siyaset. Peter J. Westwick, keşfi kimin, nasıl ve neden yaptığını sorar; yarım yüzyılın iki ucuna Mariner 2 ile 2012'de Mars'a inen Curiosity'yi koyar. Venüs'ün yaklaşık 20.000 mil (32.000 kilometre kadar) yakınından geçen Mariner 2, JPL'nin direktörü William Pickering'i Time dergisinin kapağına taşımıştı; Westwick'e göre 2 milyar dolarlık Curiosity'nin başarısı da ülkenin gezegen keşfine olan iştahını korumuş olabilir. Jason W. Callahan, gezegen biliminin neredeyse tamamen federal bütçeyle yürüdüğünü ve bilim topluluğunun zamanla tek tek projeler yerine programlar üzerinden strateji kurmayı öğrendiğini anlatır. Roger Handberg ise insanlı uçuşlarla bilimsel keşif arasındaki kalıcı gerilimi inceler.
Mars. Erik M. Conway, Viking'den Curiosity'ye uzanan dönemde Mars'tan örnek getirme görevinin nasıl defalarca tasarlanıp ertelendiğini anlatır. W. Henry Lambright, Dan Goldin'den Charles Bolden'a NASA yöneticilerinin bilim insanlarının uzun vadeli planlarıyla siyasetin kısa vadeli beklentileri arasında nasıl köprü kurduğunu inceler.
Kamuoyu. Billings, Surveyor 3'ün Ay'dan geri getirilen kamerasında bulunan bakterilerin Ay'da iki yıldan fazla hayatta kaldığı yönündeki ünlü hikâyeyi ele alır ve bunun gerçek değil, büyük olasılıkla Dünya'da bulaşmaya dayanan bir efsane olduğunu savunur. Laura M. Delgado López, "katil asteroit" anlatısının kökenlerini 1933'te bir dergide yayımlanan, Carolina koylarını eski çarpışma izleri sayan bir yazıya kadar izler; bu anlatının kamuoyu algısını ve 1994'te Kongre'nin NASA'dan tehlikeli cisimleri değerlendirmesini istemesi gibi politika adımlarını nasıl etkilediğini tartışır. Giny Cheong ise Voyager'ın basına nasıl anlatıldığını inceler: Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün yaklaşık 175 yılda bir yakalanan dizilişinden yararlanmak için planlanan görev, maliyet yüzünden başta yalnız Jüpiter ve Satürn için finanse edilmişti; gazeteciler de bilim insanlarıyla birlikte görevin Uranüs ve Neptün'e uzatılması çağrısına katıldı.
Dış Güneş Sistemi ve kurumlar. Arturo Russo, Avrupa Uzay Ajansı'nın Cassini-Huygens görevine katkısını ve Huygens'in 14 Ocak 2005'te Titan'a inişini anlatır. Ranger projesinin ilk iki yöneticisi James D. Burke ve Harris M. Schurmeier, Ay'a gönderilen bu araçların altı başarısızlıktan sonra son üç uçuşta nasıl başarıya ulaştığını ve JPL'nin çalışma düzenini nasıl biçimlendirdiğini kendi tanıklıklarıyla aktarır. John Sarkissian, Avustralya'daki Parkes radyo teleskobunun Mariner 2'yi izlemesini ve NASA'nın Derin Uzay Ağı antenlerine model olmasını anlatır. Petar Markovski ise iki sondalı olarak planlanan Güneş kutupları görevinin tek araca inip 1990'da Ulysses adıyla fırlatılmasını ve bunun ABD-Avrupa ilişkilerine etkisini inceler.
Kitap, Billings'in kısa son sözüyle kapanır: Mariner 2'nin fırlatıldığı 27 Ağustos 1962, editörün doğum günüdür ve bütün Güneş Sistemi tek bir insan ömründe keşfedilmiştir.
Editör ve yazıldığı dönem
Linda Billings, Indiana Üniversitesi'nde kitle iletişimi alanında doktora yapmış bir araştırmacıdır. Bilim ve risk iletişimi, uzay biliminin tarihi ve bilimin dili ilgi alanları arasındadır. 2009'da Amerikan Bilimi İlerletme Derneği'ne (AAAS) üye seçilmiştir. Kitaptaki makaleler 2012 sempozyumuna dayanır, ancak yayım 2021'i bulmuştur. Bu yüzden kitabın arka kapağı, kitap hazırlanırken henüz fırlatılmamış görevleri gelecek olarak anar: Lucy ve Psyche asteroit görevleri, Titan'a gidecek Dragonfly, Europa Clipper ve NASA'nın ilk gezegen savunması görevi DART.
Kitaptaki bilim ve bugünkü durum
Kitap bir tarih kitabıdır, ama anlattığı her dönüm noktası Güneş Sistemi hakkındaki bilgimizi değiştiren bir keşfe bağlıdır. Mariner 2'ye kadar gezegenler hakkında bildiğimiz her şey yer teleskoplarından ve göktaşı analizlerinden geliyordu. Mariner 2, Güneş'ten uzaya yayılan yüklü parçacık akışı olan Güneş rüzgârını keşfetti; böylece gezegenler arası uzayın boş olmadığı doğrudan ölçümle görüldü. Araç, Venüs'ün sıcaklık dağılımını da yakından ölçen ilk araç oldu; ayrıntılar Venüs'ün keşfi sayfamızda.
S. mitis bölümü, bugünkü gezegen koruma kurallarının arka planını anlatması bakımından özellikle değerlidir. Billings'in aktardığına göre bugün bilim insanlarının genel görüşü, Dünya mikroplarının Ay'da hayatta kalıp çoğalmasının olası olmadığıdır; NASA da Ay'ı kirlenme riski düşük hedefler arasında sayar. Buna karşılık sıvı suyun bulunabileceği Mars bölgeleri için kurallar çok daha sıkıdır. Mars'tan örnek getirme konusundaki uzun tartışma için On Mars kitabımız ve Mars'ın keşif tarihi sayfamız da okunabilir.
Kitabın gelecek olarak andığı görevlerden biri artık tamamlandı. NASA'nın açıklamasına göre DART, 26 Eylül 2022'de Dimorphos asteroidine çarptı ve onun Didymos çevresindeki yörünge süresini yaklaşık 32 dakika kısalttı. Böylece kitabın arka kapağında NASA'nın yeni sorumluluk alanı olarak anılan gezegen savunması, ilk gerçek deneyini yapmış oldu. Cassini-Huygens'in Satürn sistemindeki keşifleri için Cassini-Huygens ve Titan sayfalarımıza, Voyager'ın yolculuğu için Voyager 1 ve Voyager 2 sayfamıza bakılabilir.
Etkisi
Kitabın değeri, gezegen keşfini yalnız mühendislik başarıları olarak değil, bütçe kavgaları, kurum kültürleri, uluslararası anlaşmazlıklar ve basın ilişkileriyle birlikte anlatmasındadır. Ranger bölümü gibi bazı makaleler, olayları yöneten kişilerin kendi kaleminden çıktığı için birinci el tanıklık niteliği taşır. Kitabın aldığı bir ödüle dair doğrulayabildiğimiz bir kayıt yoktur. Türkçeye çevrilmemiştir.
Uyarlamaları ve ilgili yapımlar
Bir makale derlemesi olduğu için uyarlaması yoktur. Ancak iki bölümü sitemizdeki filmlerle doğrudan bağlantılıdır. Parkes radyo teleskobu, Apollo 11 yayınını konu alan The Dish filminin mekânıdır; filmin gerçekle karşılaştırması The Dish ne kadar doğru? yazımızda. "Katil asteroit" bölümünün en ünlü örnekler olarak andığı yapımlar ise 1998'de vizyona giren Armageddon ve Derin Darbe'dir.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap, uzay görevlerinin perde arkasını merak eden, İngilizce akademik metin okuyabilen okurlar içindir. Makaleler birbirinden bağımsızdır; ilgi alanına göre seçerek okumak mümkündür.
- Genel çerçeve için: Green ve Erickson'ın girişi ile Westwick'in ilk bölümü.
- Efsane ile gerçeği ayırmak için: Billings'in Ay'daki bakteriler bölümü.
- Popüler kültür için: Delgado López'in "katil asteroitler" ve Cheong'un Voyager ile basın bölümleri.
- Uluslararası iş birliği için: Huygens, Parkes ve Ulysses bölümleri. Derin uzay iletişimi ilgisini çekenler Uplink-Downlink kitabıyla devam edebilir.
Kitap NASA'nın sitesinde PDF ve EPUB olarak ücretsiz indirilebilir.

























