Armageddon (Armageddon)

1998 yazı, asteroit ve kuyruklu yıldız felaketleriyle dolu bir sinema yazıydı. Önce Derin Darbe gösterime girdi, birkaç hafta sonra da Michael Bay'in gürültülü, hızlı ve duygusal Armageddon'ı geldi. Eleştirmenlerin çoğu filmi pek beğenmedi, ama seyirci akın etti: Armageddon, dünya genelinde 550 milyon doları aşan hasılatıyla 1998'in en çok kazanan filmi oldu. Bugün film, hem keyifle izlenen bir felaket klasiği hem de bilim insanlarının "uzay filmlerinde neler yanlış olabilir" örneği olarak andığı bir yapım olarak yaşamaya devam ediyor.

Filmi bu sitede ele almamızın nedeni de tam olarak bu ikilik. Armageddon gerçek bir tehlikeyi, Dünya'ya çarpma rotasındaki bir gök cismini konu alıyor; ancak bu tehlikeye bulduğu çözüm, bilimden çok aksiyon sinemasının kurallarına uyuyor.

Konusu

Bir göktaşı yağmuru uzay mekiğini yok eder ve New York'u vurur. NASA kısa süre sonra çok daha büyük bir tehlikeyi fark eder: Teksas büyüklüğündeki bir asteroit 18 gün içinde Dünya'ya çarpacak ve gezegendeki tüm yaşamı yok edecektir. Ajansın planı, asteroidin yüzeyine derin bir delik açıp içine bir nükleer bomba yerleştirmek ve gök cismini ikiye bölerek parçaların Dünya'nın iki yanından geçmesini sağlamaktır.

Bunun için dünyanın en iyi sondajcısı olarak bilinen Harry Stamper ve onun huysuz ama yetenekli ekibi işe alınır. Hiç uzay eğitimi almamış bu petrol işçileri, birkaç gün içinde astronot olmak ve insanlığın kaderini sırtlanmak zorundadır.

Yapım ve oyuncular

Michael Bay'in yönettiği, Jerry Bruckheimer'ın yapımcılığını üstlendiği film, Touchstone Pictures etiketiyle 1 Temmuz 1998'de gösterime girdi. Senaryo Jonathan Hensleigh ve J. J. Abrams imzalı. Filmin prömiyeri, alışılmadık bir şekilde NASA'nın Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nde yapıldı. Bruce Willis, Ben Affleck, Liv Tyler, Billy Bob Thornton, Steve Buscemi, Owen Wilson, Will Patton, Michael Clarke Duncan ve Peter Stormare geniş kadroda yer alıyor. Aerosmith'in film için seslendirdiği "I Don't Want to Miss a Thing" ise Oscar adaylığı alan ve listelerin zirvesine çıkan bir şarkı oldu.

Bilim ne diyor?

Armageddon'ın bilimsel hataları o kadar ünlü ki film, yıllardır üniversitelerde ve bilim iletişimi etkinliklerinde örnek olarak kullanılıyor. En temel sorun asteroidin büyüklüğü. Teksas büyüklüğünde, yani yaklaşık bin kilometre çapında bir cisim, Güneş Sistemi'nin asteroit kuşağındaki en büyük cüce gezegen Ceres ile aynı boyutta olurdu. Bu ölçekte bir gök cismi, Dünya'ya çarpmasından yalnızca 18 gün önce değil, yıllar hatta on yıllar önce teleskoplarla kolayca fark edilirdi.

Nükleer bombayla asteroidi ikiye bölme fikri de gerçekçi değil. İngiltere'deki Leicester Üniversitesi'nden fizik öğrencilerinin 2012'de yaptığı bir hesaplamaya göre, böyle bir cismi iki parçaya ayırıp Dünya'dan uzaklaştırmak için gereken enerji, insanlığın patlattığı en güçlü bomba olan Çar Bombası'ndan yaklaşık bir milyar kat daha fazla. Üstelik yalnızca birkaç saat kala bölünen bir asteroidin parçaları, büyük olasılıkla yine Dünya'ya isabet ederdi.

Gerçek gezegen savunması çok farklı işliyor. Bilim insanları tehlikeli olabilecek cisimleri yıllar önceden tespit etmeye ve yörüngelerini zamanında, küçük ama erken bir dokunuşla değiştirmeye odaklanıyor. NASA'nın DART aracı, 26 Eylül 2022'de Dimorphos adlı küçük bir asteroide kasıtlı olarak çarptı ve onun ana asteroit etrafındaki dönüş süresini yaklaşık 32 dakika kısalttı. Bu, insanlığın bir gök cisminin yörüngesini bilerek değiştirdiği ilk deneydi. Avrupa Uzay Ajansı'nın Hera aracı da çarpışmanın sonuçlarını yerinde incelemek için yola çıktı. Yani gerçek kahramanlar sondajcılar değil, gökyüzünü düzenli olarak tarayan gözlemciler.

Filmdeki daha küçük hatalar da sayısız. Asteroit yüzeyinde Dünya'dakine benzer bir yerçekimi gösteriliyor; oysa en büyük asteroitlerde bile yerçekimi çok zayıftır ve astronotlar en küçük sıçramada uzaya savrulabilir. Uzayda alevler, patlama sesleri ve gökyüzünü dolduran bulutlar da bilimsel değil, sinemasal tercihler. Petrol sondajcılarını birkaç günde astronot yapmak da gerçekçi değil: Gerçek astronot adayları, uzaya çıkmadan önce genellikle iki yıla yakın temel eğitimden ve yıllarca süren görev hazırlığından geçiyor. Kısacası film, uzay işini yapmanın, sondaj ekibine astronotluk öğretmekten çok daha zor olduğunu gösteren eğlenceli bir örnek.

Neden izlemeli?

Armageddon'ı bir belgesel gibi değil, saf bir yaz eğlencesi olarak izlemek gerekiyor. Hızlı kurgusu, abartılı aksiyonu, esprili diyalogları ve baba-kız ilişkisi üzerine kurulu duygusal hikâyesiyle hâlâ pek çok kişinin favori felaket filmi. Daha da keyifli bir deneyim için filmi izlerken bilimsel hataları not almayı deneyebilirsiniz; ardından gerçek gezegen savunması çalışmalarını okumak, filmin bıraktığı heyecanı daha sağlam bir zemine taşıyacaktır.

Kısaca

• Yıl: 1998
• Yönetmen: Michael Bay
• Süre: 150 dakika
• Tür: Bilimkurgu, felaket, aksiyon
• Hasılat: Yaklaşık 553 milyon dolar, 1998'in en çok kazanan filmi