The Dish (The Dish)

20 Temmuz 1969'da yaklaşık 600 milyon insan, Neil Armstrong'un Ay'a ilk adımını televizyonda izledi. Ama o titrek siyah-beyaz görüntülerin dünyaya nasıl ulaştığını pek az kişi bilir. Görüntülerin önemli bir kısmı, Avustralya'nın kırsalında, koyun çiftlikleriyle çevrili küçük bir kasabadaki dev bir radyo teleskobundan geçti. Rob Sitch'in 2000 tarihli filmi The Dish, bu teleskobu ve onu çalıştıran mütevazı ekibi anlatıyor.

Film, uzay tarihini görkemli roketler ya da kahraman astronotlar üzerinden değil, büyük bir olayın kenarında kalan sıradan insanların gözünden anlatıyor. Sonuç, Avustralya'da 2000 yılının en çok hasılat yapan yerli filmi olan, sıcak ve esprili bir yapım.

Konusu

Temmuz 1969. Apollo 11'in fırlatılmasına günler kalmıştır. NASA, Yeni Güney Galler eyaletindeki Parkes kasabasında bulunan radyo teleskobunu, Ay'daki ilk adımların televizyon yayınını alacak ana antenlerden biri olarak belirlemiştir. Teleskobun küçük ekibi, işini ciddiye alan ama sakin kişilikli müdür Cliff, aceleci mühendis Mitch ve utangaç genç matematikçi Glenn'den oluşur. NASA ise ekibin yanına bir Amerikalı temsilci gönderir ve Mitch, Avustralyalılara güvenilmediğini düşünerek bu durumdan hiç hoşlanmaz.

Bir anda dünyanın gözü bu sakin kasabaya çevrilir. Belediye başkanı ziyaretçileri ağırlamaya hazırlanır, Amerikan büyükelçisi ve Avustralya başbakanı kasabaya gelir. Ancak ekibin önünde hem teknik hem de doğanın çıkardığı sürprizler vardır. Film, bu sorunların nasıl aşıldığını gerilim ile mizahı dengeleyerek anlatıyor.

Yapım ve oyuncular

The Dish, Avustralya'nın sevilen mizah ekibi Working Dog'un yapımı; yönetmen Rob Sitch, senaryoyu ekip arkadaşlarıyla birlikte yazdı. Çekimler gerçek Parkes teleskobunda yapıldı; bu da filme belgesel tadında bir sahicilik katıyor. Cliff rolünde Yeni Zelandalı usta oyuncu Sam Neill oynuyor; Kevin Harrington, Tom Long ve NASA temsilcisini canlandıran Patrick Warburton da kadroda. Film 101 dakika sürüyor ve dönemin müzikleriyle 1969 havasını başarıyla yakalıyor.

Filmin önemli başarılarından biri, Ay'a inişi küresel bir olay olarak değil, küçük bir topluluğun hayatında yarattığı heyecan üzerinden anlatması. Kasabanın sokaklarında, okullarda ve evlerde televizyon başında toplanan insanlar, uzay çağının dünyanın en uzak köşelerine bile nasıl dokunduğunu gösteriyor. Film, yer yer dönemin günlük hayatını tatlı bir alayla resmederken karakterlerine hep sevgiyle yaklaşıyor. Vizyona girdiği dönemde Avustralya'da büyük ilgi gören yapım, Parkes gözlemevine gelen ziyaretçi sayısını da artırdı; teleskop bugün ziyaretçi merkeziyle birlikte bölgenin en çok gezilen yerlerinden biri.

Bilim ne diyor?

Filmin ana fikri tarihsel olarak doğru: Parkes radyo teleskobu, Apollo 11 yayınında gerçekten kilit bir rol oynadı. Ancak gerçek hikâye biraz daha karmaşık. Ay'ın görüş alanında olduğu sırada NASA, görüntüyü birden fazla istasyondan alıyordu. Armstrong'un merdivenden indiği ilk dakikalarda yayın, Kaliforniya'daki Goldstone ve Avustralya'nın başkenti Canberra yakınlarındaki Honeysuckle Creek istasyonlarından alınan sinyallerle yapıldı. Kısa süre sonra görüntü kalitesi daha iyi olan Parkes'a geçildi ve yaklaşık iki buçuk saat süren Ay yürüyüşünün büyük bölümü Parkes'tan dünyaya ulaştı.

Filmdeki en heyecanlı sahnelerden biri, yayın sırasında esen sert rüzgârla ilgili; bu da gerçek bir olaya dayanıyor. O gün rüzgâr teleskobun güvenlik sınırlarını aşan hızlara ulaştı ve ekip, büyük çanağı riskli koşullarda çalıştırmaya devam etti. Buna karşın filmdeki elektrik kesintisi ve sinyalin kaybedildiği bölüm gibi bazı olaylar dramatik amaçla kurgulandı.

Parkes teleskobunun hikâyesi 1969'da bitmedi. 64 metre çaplı bu çanak, sonraki yıllarda binlerce pulsarın keşfine katkıda bulundu. 2007'de Parkes'ın arşiv verilerinde, milisaniyeler süren ve milyarlarca ışık yılı öteden gelen gizemli bir radyo patlaması fark edildi; bu, bugün "hızlı radyo patlamaları" olarak bilinen ve gökbilimin en sıcak araştırma konularından biri hâline gelen olguların ilk örneğiydi. Teleskop, 2020'de yerli Wiradjuri halkının dilinde "Murriyang" adını da aldı.

Neden izlemeli?

The Dish, uzay tarihinin en büyük anlarından birine, alışılmadık ve son derece insani bir açıdan bakıyor. Gösterişsiz mizahı, sevimli karakterleri ve küçük bir kasabanın tarihe tanıklık etmesinin coşkusu, filmi her yaştan izleyici için keyifli kılıyor. Ay'a inişin perde arkasında çalışan binlerce isimsiz kahramana yakışan bir saygı duruşu.

Film ayrıca bilimin çoğu zaman sessiz, sabırlı ve görünmez bir ekip işi olduğunu hatırlatıyor. Ekranda yalnızca birkaç saniye görünen bir görüntünün arkasında, aylarca hazırlık yapan, hesap kontrol eden ve son anda çıkan sorunlara çözüm arayan insanlar var. Uzay tarihine bu açıdan bakmak, Apollo programının yalnızca Amerika'nın değil, dünyanın dört bir yanındaki mühendis ve teknisyenlerin ortak başarısı olduğunu görmemizi sağlıyor.

Kısaca

• Yıl: 2000
• Yönetmen: Rob Sitch
• Süre: 101 dakika
• Tür: Komedi-dram, tarihî
• Konu: Parkes radyo teleskobu ve Apollo 11 yayını