Derin Darbe (Deep Impact)

1998 yazında sinemalara gökten gelen felaketi konu alan iki film birden düştü. Biri gürültülü, bol patlamalı ve kahraman sondajcılarla dolu Armageddon'du. Diğeri ise daha sakin, daha hüzünlü ve bilim insanlarının gözünde çok daha gerçekçi olan Derin Darbe. Mimi Leder'in yönettiği film, Dünya'ya çarpacak bir kuyruklu yıldızın haberini alan insanlığın son bir yılını; siyasetçilerin, gazetecilerin, astronotların ve sıradan ailelerin bu habere nasıl tepki verdiğini anlatıyor. Gişede Armageddon'un gerisinde kalsa da 349 milyon doları aşan hasılatıyla yılın en çok kazanan filmlerinden biri oldu.

Konusu

Virginia'da bir okulun gökbilim kulübünde gece gözlemi yapan lise öğrencisi Leo Biederman, gökyüzünde tanımlayamadığı bir cisim fark eder. Fotoğraf bir gökbilimciye ulaştığında gerçek anlaşılır: yaklaşık 11 kilometre genişliğinde bir kuyruklu yıldız Dünya ile çarpışma rotasındadır.

Bir yıl sonra, siyasi bir skandalın peşindeki televizyon muhabiri Jenny Lerner, araştırdığı hikâyenin bambaşka bir şeye işaret ettiğini keşfeder. ABD Başkanı Tom Beck kısa süre sonra halka gerçeği açıklar: Kuyruklu yıldız bir yıl içinde Dünya'ya ulaşacaktır ve çarpışma, insan uygarlığının sonunu getirebilir. Amerika ve Rusya'nın ortaklaşa inşa ettiği Messiah adlı uzay aracı, kuyruklu yıldızın rotasını nükleer bombalarla değiştirmek üzere yola çıkar. Yeryüzünde ise insanlar, belirsiz bir geleceğe hazırlanmaya çalışır.

Yapım ve oyuncular

Filmin kökleri, yapımcılar Richard D. Zanuck ile David Brown'ın 1970'lerin sonunda 1951 yapımı "Dünyalar Çarpışırken" filmini yeniden çekme fikrine dayanıyor. Proje yıllarca beklediğinde Steven Spielberg devreye girdi; Spielberg, Arthur C. Clarke'ın benzer bir konuyu işleyen "Tanrı'nın Çekici" romanının haklarını da almıştı. İki fikir birleştirildi; senaryoyu Bruce Joel Rubin ve Michael Tolkin yazdı. Spielberg yönetmenliği başka projeleri nedeniyle bırakıp yapımcı olarak kaldı ve film, televizyon dizisi Acil Servis'teki işleriyle tanınan Mimi Leder'e emanet edildi.

Kadroda deneyimli astronot Spurgeon Tanner rolünde Robert Duvall, gazeteci Jenny rolünde Téa Leoni, genç Leo rolünde Elijah Wood ve Başkan Beck rolünde Morgan Freeman yer alıyor. Vanessa Redgrave ve Maximilian Schell de duygusal yükü taşıyan yan rollerde. Film, görüntü yönetmeni Dietrich Lohmann'ın son çalışması oldu.

Bilim ne diyor?

Gökbilimciler Derin Darbe'yi aynı yılın rakip filmine kıyasla daha doğru bulmuştu. Filmde Dünya'ya yaklaşan cismin büyüklüğü rastgele seçilmemiş: yaklaşık 66 milyon yıl önce Meksika'daki Yucatán Yarımadası'na çarparak dinozorların çoğunun yok olmasında rol oynayan cismin çapı da 10 kilometre civarında tahmin ediliyor. Okyanusa düşen büyük bir cismin dev tsunamiler yaratacağı da bilimsel olarak beklenen bir sonuç.

Filmdeki uzay aracının kuyruklu yıldızın yüzeyine inmesi o yıllarda tamamen kurguydu; bugün ise gerçek. Avrupa Uzay Ajansı'nın Rosetta görevine ait Philae iniş aracı 2014'te 67P/Çuryumov-Gerasimenko kuyruklu yıldızına indi. Filmde güneş ışığı alan yüzeyden aniden fışkıran gaz jetleri de gerçek gözlemlerle uyumlu: kuyruklu yıldızlar ısındıkça içlerindeki donmuş gazlar süblimleşerek dışarı püskürür.

En ilginç bağlantı ise gezegen savunması. NASA'nın DART aracı Eylül 2022'de Dimorphos adlı küçük bir asteroide bilerek çarptı ve onun, eşlik ettiği büyük asteroit etrafındaki dolanma süresini yaklaşık 32 dakika kısalttı. Bu, insanlığın bir gök cisminin yörüngesini kasıtlı olarak değiştirdiği ilk deneydi. Filmdeki nükleer patlatma seçeneği de bilimsel çalışmalarda tartışılıyor; ancak uzmanlar, büyük bir cismi parçalamanın, parçalar Dünya'ya ulaşmaya devam ederse sorunu çözmeyebileceği konusunda uyarıyor. İlginç bir rastlantı olarak NASA'nın 2005'te Tempel 1 kuyruklu yıldızına çarpma aracı gönderen görevinin adı da Deep Impact'tı.

Filmin vizyona girdiği 1998, gezegen savunması açısından da önemli bir yıldı. Aynı yıl ABD Kongresi'nin talebiyle NASA, Dünya'ya yakın bir kilometreden büyük gök cisimlerinin büyük kısmını tespit etmeyi amaçlayan bir gözlem programını başlattı. Bugün bu büyüklükteki cisimlerin çok büyük bölümünün bulunduğu ve hiçbirinin önümüzdeki yüzyılda Dünya için ciddi bir tehdit oluşturmadığı biliniyor. Daha küçük ama yine de bir şehri yok edebilecek cisimlerin taranması ise sürüyor. NASA'nın kızılötesinde gözlem yapacak NEO Surveyor teleskobu bu amaçla hazırlanıyor.

Neden izlemeli?

Derin Darbe, felaket filmlerinin alışıldık kahramanlık şablonunu aşarak asıl gücünü insan hikâyelerinden alıyor. Bir annesiyle barışmaya çalışan gazeteci, sevdiklerini korumak için zor kararlar veren bir genç, emekliliğe yakın bir astronotun sakin cesareti; hepsi kıyametin gölgesinde dokunaklı anlar yaratıyor. Film ayrıca, gerçek bir tehdit karşısında hükümetlerin, medyanın ve toplumun nasıl davranabileceğine dair hâlâ düşündürücü bir senaryo sunuyor. Gezegen savunmasının artık gerçek bir bilim dalı olduğu günümüzde yeniden izlemeye değer.

Kısaca

• Yıl: 1998
• Yönetmen: Mimi Leder
• Süre: 121 dakika
• Yapımcı ortaklığı: Paramount ve DreamWorks (yönetici yapımcı Steven Spielberg)
• Tür: Bilimkurgu, felaket